هم‌خوان پرانشی

هم‌خوان پرانشی (صامت فورانی) یک هم‌خوان بی‌واک است که بر اثر باز و بسته شدن هم‌زمان حفره دهان و چاکنای تولید می‌شود.

به هنگام سخن گفتن، بسته شدن کامل یا بخشی از چاکنای هم‌چنین می‌تواند باعث ایجاد سازوکار جریان هوای چاکنایی ^{glottalic airstream mechanism} بشود. این سازوکار فرایندی تولیدی است که در شکل‌گیری آواهای گفتار در برخی از زبان‌ها نقش دارد و در آن چاکنای بسته است و حنجره عامل جریان هوا در فضای بالای چاکنای است. این سازوکار هم‌خوان‌های پرانشی و مکیده تولید می‌کند. پرانشی یا فورانی ^ejective آوای حاصل از سازوکار جریان هوای چاکنایی برون‌سو و مکیده ^implosive آوای حاصل از سازوکار جریان هوای چاکنایی درون‌سو است.

پرانشی‌ها در نزدیک به ۲۰ درصد از زبان‌های جهان وجود دارند. بیشتر پرانشی‌ها در زمره انفجاری‌ها ^plosives یا انسدادی-سایشی‌ها ^Affricates هستند. همگی این هم‌خوان‌ها از دسته هم‌خوان‌های گرفته ^obstruent هستند. رایج‌ترین هم‌خوان پرانشی [K] است.

در الفبای بین‌المللی آوانویسی پرانشی‌ها را با نشانه انفجاری‌ها به علاوه یک آپاستروف (ʼ) نشان می‌دهند.

منابع

• آواشناسی (فونتیک) – علی محمد حق شناس – انتشارات آگاه – ۱۳۵۶.
• مجموعهٔ واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان فارسی تا پایان سال ۱۳۸۹.

• Hogan, J. T. (1976). "An analysis of the temporal features of ejective consonants." Phonetica 33: 275–284.