هفت‌پیکر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

(تغییرمسیر از هفت پیکر)

برای دیگر کاربردها، هفت (ابهام‌زدایی) را ببینید.

بهرام گور و دختر رای هند در گنبد سیاه

هفت پیکر یا بهرامنامه چهارمین منظومه نظامی از نظر ترتیب زمانی و یکی از دو شاهکار او (با خسرو و شیرین) از لحاظ کیفیت است. این دفتر رااز جهت ساختار کلی و روال داستانی می‌توان بر دو بخش متمایز تقسیم کرد:

یکی بخش اول و آخر کتاب درباره رویدادهای مربوط به بهرام پنجم ساسانی از بدو ولادت تا مرگ رازگونه او، که بر پایه روایتی تاریخ گونه است؛ و دیگری بخش میانی که مرکب از هفت حکایت یا اپیزود از زبان هفت همسر او و از زمره حکایات عبرت انگیزی است که دختران پادشاهان هفت اقلیم (مطابق تقسیم قدما) برای بهرام نقل می‌کنند.

این منظومه آمیزه‌ای از جنبه حماسی و غنایی است، بدین معنی که بخش هفت گنبد تماما دارای روح غنایی و تخیل رمانتیک است ولی بخش تاریخی گونه، اگر چه سعی شاعر بر ترسیم چهره‌ای حماسی برای بهرام بوده، آمیزه‌ای از جنبه حماسی و عناصر غنایی است.

در هفت پیکر زمین و آسمان و جلوه‌های جمال این دو با هم پیوند می‌یابد:

از یک سو هفت گنبد است ساخته بر زمین و هفت روز و هفت رنگ و هفت اقلیم و هفت عروس که جملگی زمینی است، و از سوی دیگر نظیره قرار دادن اینها با «هفت»‌های آسمانی (چون هفت سیاره و هفت فلک)، و واسطه این دو با همدیگر گنبدی است که چرخ زنان آهنگ عروج به گنبد دوار دارد.

هفت پیکر ستایش داد و رفق، و نکوهش ستم و بیراهی است.

در پایان نامه هفت پیکر حکیم درباره کتاب می فرماید:

مصرعی زر و مصرعی از در		تهی از دعوی و ز معنی پر
تا بدانند کز ضمیر شگرف		هر چه خواهم دراورم به دو حرف

بهرام که گور میگرفتی همه عمر دیدی که چگونه گور بهرام گرفت شعر از خیام

محتویات

۱ هفت داستان
۲ هفت پیکر (سیاره)، روزهای هفته، رنگها، اقلیم‌ها
۳ جستارهای وابسته
۴ منابع

[ویرایش] هفت داستان

یک نسخه نایاب از منظومه هفت‌پیکر نظامی گنجوی، متعلق به موزه پرگامون، آلمان.

داستان گنبد سیاه (داستان شهری که مردمانش همه سیاه پوش بودند)
داستان گنبد زرد (داستان شاهی که به زنان اعتماد نداشت و کنیزک زرد رو)
داستان گنبد سبز (داستان بشر پرهیزگار و ملیخای بدطینت)
داستان گنبد سرخ (داستان بانوی حصاری)
داستان گنبد پیروزه‌ای (داستان ماهان و دیوان)
داستان گنبد صندلی (داستان خیر و شر)
داستان گنبد سپید(داستان دختر و پسری که قصد وصل داشتند اما میسر نمی‌شد)]

در پایانِ نامه هفت پیکر حکیم نظامی درباره هفت داستان (هفت افسانه) می فرماید:

هر یک افسانه‌ای جداگانه		خانهٔ گنج شد نه افسانه
آنچه کوتاه جامه شد جسدش		کردم از نظم خود دراز قدش
وآنچه بودش درازی از حد بیش		کوتهی دادمش به صنعت خویش

همچنین می فرماید:

آنچه بینی که بر بساط فراخ		کرده‌ام چشم و گوش را گستاخ
تنگ چشمان معنیم هستند		که رخ از چشم تنگ بربستند
هر عروسی چو گنج سر بسته		زیر زلفش کلید زر بسته
هر که این کان گشاد زر باید		بلکه در یابد آن که دریابد