مردمان هزاره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از هزاره (قوم))
پرش به: ناوبری، جستجو
Hazāra
هزاره
Faiz Mohd Katib.jpg Karim Khalili in December 2010-cropped.jpg
Sima Samar 140x190.jpg Habiba Sarabi in April 2011.jpg
کل جمعیت

۵٫۵ تا ۸ میلیون تن[نیازمند منبع]

نواحی با بیشترین جمعیت
Flag of Afghanistan.svg ۲٬۶۸۵٬۰۰۰ [۱]
Flag of Pakistan.svg ۹۵۶٬۰۰۰ [۲][۳]
Flag of Iran.svg ۱٬۵۶۷٬۰۰۰
(۱۹۹۳ تخمین)
[۲]
Flag of Canada.svg ۳۶٬۳۷۶ [۴]
Flag of the United Kingdom.svg ۲۴٬۳۳۰
Flag of Australia.svg ۹۰٬۰۰۰
Flag of Turkey.svg ۲۵٬۳۸۰
زبان‌های رایج
پارسی (دری و گویش هزارگی)
ادیان و مذاهب
اسلام - شیعه (دوازده امامی و اسماعیلی)، با اقلیت سنی
گروه‌های نژادی مرتبط
ایرانی‌تبار-مغولی[۵]

هزاره‌ها یکی از باشندگان افغانستان و کشورهای همجوار می‌باشند و بیشتر شیعه مذهب هستند. در افغانستان آنان سومین گروه قومی عمده را تشکیل می‌دهند.[۶][۷] بر پایه بنابر برخی منابع جمعیت آن‌ها تقریباً 25 درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند[۸] برخی ۱۸٪ بیان می‌کنند.[۹][۶][۷][۱۰]

مناطق هزاره نشین در افغانستان به هزاره‌جات و هزارستان معروف است.

زبان[ویرایش]

هزاره‌ها به زبان فارسی دری با گویش هزارگی صحبت می‌کنند[۱۱][۱۲] و فرهنگی مشابه با دیگر اقوام فلات ایران دارند. تعدادی واژه‌های عربی و ترکی و مغولی به این گویش وارد شده‌است.[۱۳][۶][۱۴][۱۵] گویش هزارگی برخی از ویژگی‌های دستوری دری سدهٔ چهارم و پنجم هجری را در خود حفظ کرده‌است.[۱۶] در لهجهٔ هزارگی دو حرف د غلیظ و ت غلیظ نیز وجود دارد که تلفظشان نزدیک به تلفظ آن حروف در پشتو و اردو است. میزان تفاوت لهجه با فارسی معیار در لهجه جاغوری هزاره بسیار زیاد و در لهجه دایزنگی ، بهسودی و دایمیردادی کم است.[۱۷]

دین[ویرایش]

هزاره‌ها عمدتاً شیعه دوازده امامی[۱۸] و برخی اسماعیلی هستند.[۱۹] امکان دارد هزاره‌ها در اوایل قرن شانزده میلادی در دوره ایلخانیان و محمد خدابنده الجایتو از اسلام سنی به شیعه گرویده باشند.[۲۰]

هزاره‌ها در زمان حکومت شاه عباس صفوی به دین اسلام شیعی گرویدند. برخی نیز موافق نیستند، مثلًا علی اکبر تشدید دربارهٔ قدمت تشیع در کوهستان غور می‌نویسد: «مرکز شیعیان غیور یا مسلمین غور اولین تمرکز شیعه در بلاد غور بوده‌است. زیرا بین سال‌های ۳۵ تا ۴۰ هجری مسلمان شده‌اند و در زمان خلافت علی بن ابیطالب، جعده بن خبیره المخزومی که خواهرزاده علی بن ابیطالب بود، از طرف وی به حکومت خراسان منصوب شد. به خاطر رفتار شایسته جعده، مردم غور داوطلبانه به علی بن ابیطالب محبت می‌ورزیدند. امرای غور که وضع را کاملاً انسانی می‌یابند، بدون جنگ سر بر خط فرمان علی بن ابیطالب گذارده به دین اسلام گرویدند. به پیشنهاد جعده، علی بن ابیطالب فرمان حکومت سرزمین غور را به خاندان ((شنسب)) که امرای قبلی آن سامان بودند صادر کرد و این فرمان‌نامه قرن‌ها در آن خانواده محفوظ بود و مایهٔ افتخار و مباهات آن دودمان به شمار می‌آمد.»[۲۱]

People of Bamyan-3.jpg

نژاد[ویرایش]

عمدتاً مردم هزاره آمیخته‌ای از نژاد شرقی و نژاد غربی هستند.[۲۲][۲۳][۲۴] این در حالی است که یافت شده است که یک سوم تا نیمی از کروموزوم‌های آنان متعلق به آسیای شرق است.[۲۵]

پیشینه[ویرایش]

یک مرد هزاره

مورخین عرب و خراسان هزاره‌جات را به نام‌های غرجستان – غرج الشار – گرستان یاد کرده اند و حدود چهارگانه آن را از جانب غرب به هرات و بادغیس و از طرف شرق به کابل – از سمت شمال به جوزجان و از سوی جنوب به غزنی پیوست دانسته‌اند. به قول ابن حوقل تاریخدان عرب غرجستان کشوری بزرگی بوده‌است که موسوم به مملکت غرجه یاد شده‌است. در اغلب کتب تاریخ عرب و خراسان هزاره‌جات به نام غرجستان یاد شده که وسعت آن خیلی از وسعت کنونی آن فراتر بود و شامل غوربامیان و غزنی می‌شد.

عبدالاحمد جاوید استاد دانشگاه در یکی از مقاله‌هایش تحت عنوان بحثی پیرامون اقوام و طوایف افغانستان می‌نویسد:

طوری که دیدیم سرزمین خلج نزدیک کابل و غزنی بوده‌است و خلج‌ها درهمین حدود می‌زیستند و هنوز در زمین داور علاقه‌ای به نام خلج معروف است. اما در اینکه تلفظ صحیح به فتح دوم است یا سکون آن اختلاف است. این کلمه هنوز در هند و افغانستان با سکون دوم و و در ایران به فتح دوم تلفظ می‌گردد. اصطخری, ابن حوقل و یاقوت حموی چنان‌که دیدیم حرف دوم را ساکن ضبط کرده‌اند و اما منینی حرف اول و دوم را به فتحه نوشته و به گمان اغلب به سکون دوم درست‌تر می‌نماید. خاصه اگر بپذیریم که کلمه غلجی همان خلجی است و ریشه آن را از غرچ بدانیم. اما بنابر عقیده بعضی اگر آن را از شکل ترکی قلچ تصور کنیم تلفظ آن با فتح دوم خواهد بود. (۲۳) عقیده بر این است که این کلمه ترکی نبوده خاصه با قلج ترکی ارتباطی ندارد و غالباً کلمه خلج شکل دیگر غرچ است. کلمه غرچه در ادبیات فارسی دری بمعنای کوهی مقابل روستایی آمده و از لحاظ اتساع معنی بمعنای ساده و ابله نیز به کار رفته‌است. چنانچه درین دو بیت:

صد و اند ساله یکی مرد غرچه چرا شصت و سه زیست این مرد تازی
بفریبد دلت بهر سخنی روستایی و غرچه را مانی

ناصر خسرو در یکجا گوید:

استاده بدی به بامیان شیری بنشسته به عز، در بشین، شاری

در توضیح شیر بامیان نوشته‌اند:

«شیر ملک آنجاست چنان‌که ملک ختلان را نیز شیر ختلان یا ختلان خدا یا
ختلان شاه گفتندی و شار عنوان ملک غوریا غرش یا غرستان یا: غرستان به تلفظ اوستایی غرستانه و فردوسی غرچکان.

چنان‌که گوید:

یا غرجیستان ویا غرچستان.

فرخی گوید:

سپهبد سپه شاه شرق ابو منصور فراتکین دوانی امیر غرجستان
سیاسی است مراو را که در ولایت آن پلنگ رفت نیارد مگر گشاده دهان
درین دیار بهنگام شار چندین بار پلنگ‌وار نمودند غرچکان عصیان

فردوسی در یک مصراع از شاهنامه می‌سراید:

شه غرچکان بود بر سان شیر کجا ژنده پیل، آوریدی به زیر

قرن بیستم[ویرایش]

عبدالعلی مزاری از رهبران جهادی هزاره

در قرن بیستم میلادی هزاره‌ها به عنوان شهروندان درجه دوم کشور در افغانستان به حساب می‌امدند و گاهی حتی به عنوان برده با انها از طرف دولت مرکزی رفتار می‌شد. بعد از کودتای سال ۱۹۷۸که درپی آن گروه کمونیستی خلق به قدرت رسید، کم کم هزاره ها برای برابری حق شهروندی خود نسبت به دیگر شهروندان افغانستان شروع به انجام کارهای سیاسی کردند و رهبران هزاره مانند؛ عبدالعلی مزاری حزب‌های سیاسی خود را بنیان گذاری کردند. بعد از خروج ارتش سرخ از افغانستان وپایان حکومت کمونیستی با مرگ دکتر نجیب الله افغانستان وارد جنگ داخلی شد. هزاره ها با ساختن حزب وحدت سعی در حفظ قدرت سیاسی خود کردند؛ در سیاست جدید حزب، دیگر مذهب جایی اصلی خود را نداشت و بیشتر کوشیده می‌شد تا از تمام قوای هزاره یک انسجام کلی بسازد.[۲۶]

قرن بیست ویکم[ویرایش]

با ورود نیروهای اثتلاف به افغانستان در سال ۲۰۰۱ حکومت طالبان سقوط کرد. قانون اساسی جدید ورود همه شهروندان افغانستان را به نظام حکومت اجازه می‌دهد؛ از همین رو هزاره‌ها توانستند ۲۰ درصد از کرسی‌های پارلمان افغانستان را در انتخابات ۲۰۱۱ از آن خود کنند[۲۷]. با گفته السنادرو مونسوتی استاد دانشگاه حقوق بین‌الملل در ژنو؛ این حرکت سیاسی مورد انتقاد سیاست مداران پشتون شده‌است.[۲۸] با وجود قوانین جدید که بر اساس آن حقوق همه شهروندان را یکسان می‌داند؛ اما هنوز هم حرکات نژاد پرستانه‌ای علیه این مردم در افغانستان و پاکستان صورت می‌گیرد. در سال ۲۰۰۷ قبایل کوچی، با حمله به روستاهای هزارگی باعث آوره شدن هزاران تن از هزاره ها شده و ده‌ها نفر هر ساله در پی حملات انان کشته می‌شوند. سازمان‌های غیر دولتی (NGO) با گزارشی بر بدتر شدن وضعیت حقوق شهروندی هزاره ها و حملات نژاد پرستانه علیه آن‌ها هشدار داده‌اند.[۲۹]

ایران در بسیاری از موارد با هزاره‌های مهاجر از افغانستان و پاکستان مانند شهروندان ایرانی رفتار نموده و پس از حضور نیروهای ناتو در افغانستان و شدت گرفتن حملات جنگجویان سلفی به ایشان خصوصاً در پاکستان، ایران با وجود کمبود فضای آموزشی برای شهروندان خود، به هزاره‌ها اجازه تحصیلات عالی در دانشگاهها را با شرایط برابر با ایرانیان داده‌است..[۳۰]

نویسندگان معروف[ویرایش]

  عنایت علی زاده

مترجمان معروف: علی عالمی کرمانی (با سه اثر چاپ شده، دو اثر در دست چاپ). اسدالله شفایی (سه اثر چاپ شده، یک اثر دست چاپ)

چهره‌های سرشناس افراد زنده[ویرایش]

ورزشکاران[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "Afghanistan". اطلاعات‌نامه جهان. سیا. December 13, 2007. Retrieved December 26, 2007. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Gordon, Raymond G. , Jr. (ed.), ۲۰۰۵. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.
  3. Census of Afghans in Pakistan, UNHCR Statistical Summary Report (retrieved December 27, 2007)
  4. The population of people with descent from Afghanistan in Canada is ۴۸٬۰۹۰. Hazaras make up an estimated 9٪ of the population of Afghanistan according to the CIA Factbook and others. The Hazara population in Canada is estimated from these two figures. Ethnic origins, 2006 counts, for Canada
  5. Program for Culture and Conflict Studies at NPS - Home
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ L. Dupree, "Afghānistān: (iv.) ethnocgraphy", in Encyclopوdia Iranica, Online Edition 2006, (LINK).
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ CIA World Factbook.
  8. دولت آبادی، بصیر احمد، شناسنامه افغانستان، تهران: نشر عرفان، ۱۳۸۷، صفحه ۲۸.
  9. http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037)
  10. «A survey of the Afghan people - Afghanistan in ۲۰۰۶», The Asia Foundation, technical assistance by the Centre for the Study of Developing Societies (CSDS; India) and Afghan Center for Socio-economic and Opinion Research (ACSOR), Kabul, ۲۰۰۶, PDF.
  11. احسان یارشاطر, ed. "HAZĀRA iv. Hazāragi dialect". Encyclopوdia Iranica (Online ed.). United States: دانشگاه کلمبیا. Retrieved ۲۰۱۱-۰۱-۱۳. 
  12. Mongols of Afghanistan: An Ethnography of the Moghôls and Related Peoples of Afghanistan Mouton, The Hague, Netherlands, page 17, OCLC 401634
  13. خاوری، محمد جواد، امثال و حکم مردم هزاره، مشهد: نشر عرفان، ۱۳۸۰، ص۱۶.
  14. Malistani, A. H. Tariq and Gehring, Roman (compilers) (1993) Farhang-i ibtidal-i milli-i Hazarah: bi-inzimam-i tarjamah bih Farsi-i Ingilisi = Hazaragi - Dari/Persian- English: a preliminary glossary A. H. Tariq Malistani, Quetta, OCLC 33814814
  15. Farhadi, A. G. Ravan (1955). Le persan parlé en Afghanistan: Grammaire du kâboli accompagnée d'un recuil de quatrains populaires de la région de Kâbol. Paris.
  16. همان. ص ۱۷.
  17. همان، ص۲۰.
  18. 1911 Encyclopوdia Britannica - Hazara (Race)
  19. The Afghans, Their History and Culture, Religion
  20. Revolution unending: Afghanistan, 1979 to the present, By Gilles Dorronsoro, pg.44
  21. یزدانی، حسین علی، پژوهشی در تاریخ هزاره‌ها/حسین علی یزدانی-تهران: محمد ابراهیم شریعتی افغانستانی،۱۳۸۵، ص ۷۳و۷۴
  22. http://news.nationalgeographic.com/news/2003/02/0214_030214_genghis_2.html Genghis Khan a Prolific Lover, DNA Data Implies
    • "The Hazara Tribes in Afghanistan" in (1959) Collection of papers presented: International Symposium on History of Eastern and Western Cultural Contacts (1957: Tokyo and Kyoto) Japanese National Commission for Unesco, Tokyo, p. 61 9240301
    • Quintana-Murci, Lluیs et al. (May 2004) "Where West Meets East: The Complex mtDNA Landscape of the Southwest and Central Asian Corridor" American Journal of Human Genetics 74(5): pp. 834–35
    • Debets, G. F. (1970) Physical Anthropology of Afghanistan: I–II (translated from Russian) Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Cambridge, Mass. , OCLC 90304
    • Rubin, Barnett R. (2002) The Fragmentation of Afghanistan: State Formation and Collapse in the international system Yale University Press, New Haven, Conn. , page 30, ISBN 0-300-05963-9
  23. Jochelson, Waldemar (1928) Peoples of Asiatic Russia American Museum of Natural History, New York, page 33, OCLC 187466893, also available in microfiche edition
  24. Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events
  25. Les Hazaras, minorité chiite montante de l'Afghanistan، رورنامه لوموند مذهبی. سایت فرانسوی.
  26. نگاهی به ترکیب قومی و سیاسی مجلس جدید افغانستان، سایت بی بی سی فارسی.
  27. Avec l’arrivée des forces de la coalition en 2001, la situation s’améliore encore pour les Hazaras، سایت روزنامه لومند سیاسی. فرانسوی.
  28. Les Hazaras، سازمان غیر دولتی برای مردم تهدید شده.
  29. تجمع اعتراضی دانشجویان افغان در برابر سفارت افغانستان در تهران
  30. پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت‌الله العظمی محقق کابلی
  31. الموقع الرسمی لسماحة آیت‌الله العظمی الشیخ محمد إسحاق الفیاض (دام ظله)
  32. پایگاه اطلاع رسانی حوزه علمیه رسالت کابل
  33. BBC فارسی - افغانستان - سیما سمر؛ فعال حقوق بشر
  34. حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان
  35. حزب وحدت اسلامی افغانستان (A.I.U.P)
  36. Welcome To Bashardost for Afghanistan
  • تاریخ هزاره‌ها - هزارستان

پیوند به بیرون[ویرایش]

جعبه اطلاعات

People of Bamyan-3.jpg

مردمان هزاره


[[w:رده:احزاب

درگاه Symbol question.svg WikiProject
Category Category Symbol question.svg Commons


جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مردمان هزاره موجود است.