نمایه
نمایه (به انگلیسی: Index)، فهرستی از موضوعها و واژههای مهم، اساسی، نامها و دیگر مطالب یک یا چند کتاب، مقالههای مجلهها یا سایر منابع اطلاعاتی با ارجاع جاینما به منابع یا صفحههای آنهاست که این مطالب در آنها واقع شدهاست. در واقع نمایه خط ارتباطی بین منابع اطلاعاتی و استفادهکننده یا کاربر است. نخستین گام در تعیین موضوع مدرک، شناخت نوع و دامنه مطالب مدرک و تحلیل موضوعی آن توسط نمایهساز است.
تعریف نمایه: راهنمای دستیابی به اطلاعات ریز در یک منبع که دارای نظم الفبایی برای تسریع جستجو هستند. نمایه ها می توانند به دو دسته تقسیم شوند: 1. ناظر بر یک منبع یا متن 2. ناظر بر چندمنبع یا متن
هدف از تحلیل موضوعی مدرک اصولاً گزینش و تخصیص اصطلاحات موضوعی متناسب با مدارک است که محتوای موضوعی مدرک را بیان نماید. مفاهیم مربوط به هر مدرک معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ واژه یا عبارت را شامل میشود که امکان ترتیب آنها در قالب سرعنوانهای موضوعی همواره به اشکال مواجه بودهاست که تنها راه جبران این نقیصه جانشین کردن واژههای ترکیبی با تکواژهها است. سرعنوانهای موضوعی هم به عنوان زبان نمایهسازی عمل میکند و هم به عنوان زبان بازیابی برای کاربرانی که قصد دارند منابعی در حوزهای موضوعی خاص بازیابی نمایند. طبق استاندارد نمایهسازی بریتانیا، نمایه سیاهه نظام یافته مدخلهایی است که به منظور کمک به استفاده کنندگان در جایابی اطلاعات یک مدرک ساخته میشود.
محتویات |
[ویرایش] پیرامون واژه
در زبان فارسی امروز واژه نمایه توسط فرهنگستان زبان و ادب پارسی معادل واژه انگلیسی "Index" انتخاب شدهاست. واژه "Index" در اصل از واژه لاتینی "Indicate" به معنای نشان دادن و خاطر نشان کردن مشتق شدهاست (نوروزی، ۱۳۸۰).
[ویرایش] نمایهسازی
طبق استاندارد ایزو ۵۹۶۳، عمل توصیف یا شناسایی محتوای موضوعی یک مدرک را نمایهسازی گویند. در واقع، ثبت و ضبط محتوای اطلاعاتی مدارک با استفاده از روشهای گوناگون به منظور سازماندهی اطلاعات به قصد سهولت بازیابی را نمایهسازی گویند (نوروزی، ۱۳۸۰). به عبارت دیگر، نمایهسازی یعنی تخصیص واژهها یا اصطلاحات به مدارک به منظور توصیف محتوای موضوعی آنها برای بازیابی در مراحل بعد. هدف نمایهسازی اصولاً آماده کردن مدرک برای بازیابی است.
[ویرایش] مراحل نمایهسازی
- تعیین موضوع مدرک
- بازنمود مفاهیم مدرک به کمک توصیفگرهای اصطلاحنامه
- ثبت و ضبط اطلاعات
- بازبینی نهایی (سن ویل، ۲۵۳۶).
[ویرایش] دستهبندی
با توجه به نوع مدرک و نحوه ترکیب کلیدواژهها، نمایهسازی به دستههای مختلف تقسیم میشود:
- نمایهسازی کتاب
- نمایهسازی نشریات ادواری
- نمایهسازی اینترنت و وب
- نمایهسازی همارا
- نمایهسازی آزاد
- نمایهسازی کلیدواژهای
- نمایهسازی درونبافتی و برونبافتی
- نمایهسازی گردان
[ویرایش] پیوند به بیرون
[ویرایش] منابع
- سن ویل، دومینیک (۲۵۳۶). راهنمای نمایهسازی مدارک و گسترش اصطلاحنامه توسعه فرهنگی در کشورهای آسیا. عبدالحسین آذرنگ. تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا.
- کلیولند. دونالد بی. و کلیولند آنا. دی.(۱۳۸۵) درآمدی بر نمایه سازی و چکیده نویسی. ترجمه سیدمهدی حسینی.- تهران: چاپار.
- نوروزی، علیرضا (۱۳۸۰). نمایهسازی کتاب. تهران: چاپار.
