میزان بیکاری در ایران

نزدیک به یک چهارم از نیروی کار ایران فاقد اشتغال و بیکار است. حدود ۷۰ درصد جمعیت ایران زیر ۳۵ سال سن دارند. مرکز آمار ایران میزان بیکاری جوانان را ۲۱٫۸ درصد اعلام کرده که تقریباً دو برابر نرخ متوسط بیکاری در ایران است. نرخ بی‌کاری در استان‌های مختلف ایران متفاوت است. اما اغلب نرخ بی‌کاری در استان‌های مرزنشین از دیگر نقاط ایران بالاتر است.
به نقل خبرگزاری تابناک (گزارش بانک مرکزی ایران) در سال ۱۳۸۹، ۲۲٫۵ درصد از خانواده‌های ایران بدون فرد شاغل، ۵۵٫۴ درصد دارای ۱ فرد شاغل، ۲٫۱۷ درصد دو فرد شاغل و ۴٫۹ درصد دارای ۲ و بیشتر فرد شاغل بوده‌اند. در عین حال در سال ۱۳۹۰، ۸۰۰٬۰۰۰ فرصت شغلی از دست رفته که معادل ۱۸ میلیارد دلار تولید بوده‌است.

معضل بیکاری

در سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۳۸۴ خورشیدی) نشریه تحقیقات اقتصادی خاورمیانه (میس) در یک گزارش کامل تحلیلی از معضل بیکاری در ایران نوشت: «بحران بیکاری ۴۰ درصدی در ایران که ۲۸ میلیون را شامل می‌شود، جمعیت کل کشور را به طور نسبی دچار فقر اقتصادی کرده‌است.»

در همین سال دولت ایران اعلام کرده‌است که نرخ بیکاری در کشور حدود ۱۲ درصد است که این آمار در نظر برخی آگاهان غیرواقعی می‌نماید.

برخی کارشناسان انتقادهایی به شیوه‌های آمارگیری بیکاران در ایران و نتایج آن وارد می‌کنند، ولی همه بر یک نقطه اتفاق نظر دارند که بیکاری یکی از معضلات اصلی اقتصاد ایران است. جمعیت ایران در ۲۸ سال گذشته تقریبا دو برابر شده و اکثر کسانی که در سالهای بعد از انقلاب ۱۹۷۹ متولد شده‌اند به سرعت به جمع متقاضیان کار می‌پیوندند.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله دست کم حدود هشتصد هزار نفر وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد.

دولت در دو سال گذشته حجم زیادی از منابع بانکی را به سمت بنگاه‌های زودبازده هدایت کرده بلکه بتواند از فشار بیکاران بکاهد اما برآوردهای رسمی نشان می‌دهد که تلاش دولت تاثیر چندانی بر کاهش نرخ بیکاری نداشته‌است.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که ایران برای این که بتواند بیکاری را کنترل و نرخ آن را کاهش دهد باید سالانه بیشتر از یک میلیون شغل ایجاد کند در حالی که در طول سال‌های اخیر به طور متوسط نتوانسته برای بیشتر از ۵۵۰ هزار نفر شغل ایجاد کند.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که ایران برای غلبه بر مشکل بیکاری، نیازمند رشد اقتصادی بالای هفت درصد است اما در طول چند سال گذشته متوسط رشد اقتصادی در حد پنج درصد بوده‌است.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که بخشی از رشد اقتصادی چند سال اخیر حاصل افزایش درآمدهای بالای نفتی بوده‌است در حالی که دولت بدون سرمایه گذاری کافی نمی‌تواند به رشدی قابل اتکا دست یابد تا با آن شعار افزایش فرصت‌های شغلی را تحقق بخشد.

دستکاری دولت در تعریف شاغل

تا سال‌های ۱۳۸۳ شاخص نرخ بیکاری اینگونه تعریف می‌شد که در آن هر شخصی که ۲ روز در هفتهٔ مرجع را کار می‌کرد شاغل محسوب می‌گشت. در سال ۱۳۸۳ (دولت هشتم) تعریف نرخ بیکاری تغییر یافت. بسیاری معتقدند بودند این تغییر برای کمتر نشان دادن نرخ بیکاری در کشور توسط دولت نهم صورت گرفته است. این تغییرات از بهار ۱۳۸۴ در آمارها منظور شده. در حال حاضر بر اساس تعریف دولت هر کس حداقل یک ساعت در هفته کار کند، شاغل محسوب می‌شود. مرکز آمار ایران در این باره اعلام کرده تغییر نرخ بیکاری در دولت هشتم در راستای همسوکردن شاخص‌ها با استانداردهای سازمان بین‌المللی کار بوده است و تنها موجب ۱٪ تغییر در نرخ بیکاری و آن‌هم برای یکبار شده است؛ همچنین این مرکز اعلام کرده که در تعریف قبلی امکان ارزیابی برخی مشاغلی که در هفته کمتر از ۱۶ ساعت فعالیت داشته‌اند امکان‌پذیر نبوده. این موضوع در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ نیز مورد توجه قرار گرفت.

نرخ بیکاری در استان‌های مختلف ایران

نام استان	نرخ بیکاری تابستان ۸۹	نرخ بیکاری بهار ۹۰	نرخ بیکاری تابستان ۹۰
کل کشور	۱۳٫۶	۱۲٫۳	۱۱٫۱
آذربایجان شرقی	۱۱	۸٫۸	۷٫۵
آذربایجان غربی	۸٫۸	۱۰٫۱	۸٫۵
اردبیل	۱۴٫۲	۱۴٫۷	۸٫۵
اصفهان	۱۹٫۴	۱۴٫۸	۱۳٫۹
البرز	-	۲۰٫۷	۱۷٫۷
ایلام	۱۸٫۳	۱۶٫۷	۱۴٫۴
بوشهر	۱۵٫۳	۱۱٫۷	۱۳٫۷
تهران	۱۴٫۵	۱۲٫۵	۱۰٫۸
چهارمحال و بختیاری	۱۲٫۷	۱۲٫۳	۱۰٫۸
خراسان جنوبی	۷٫۱	۹٫۴	۵٫۷
خراسان رضوی	۹٫۲	۸٫۹	۶٫۸
خراسان شمالی	۷٫۶	۹٫۹	۸
خوزستان	۱۶٫۵	۹٫۷	۹٫۳
زنجان	۸	۸٫۱	۷٫۵
سمنان	۱۰٫۴	۱۲٫۸	۱۰٫۸
سیستان و بلوچستان	۱۴	۹٫۶	۱۱٫۶
فارس	۲۲	۲۰٫۶	۱۹٫۱
قزوین	۹٫۹	۱۲٫۶	۱۱٫۵
قم	۹٫۷	۱۰٫۱	۸٫۷
کردستان	۱۲٫۵	۱۲٫۴	۱۲٫۸
کرمان	۱۳٫۷	۱۳٫۸	۶٫۵
کرمانشاه	۱۲٫۶	۱۳٫۸	۱۱٫۷
کهگیلویه و بویراحمد	۱۵٫۵	۱۹٫۲	۱۴
گلستان	۹٫۲	۸٫۳	۷٫۵
گیلان	۱۵٫۵	۱۱٫۷	۱۶٫۸
لرستان	۱۶٫۷	۱۷٫۳	۷٫۵
مازندران	۱۳٫۲	۷٫۹	۱۰٫۳
مرکزی	۸٫۵	۹٫۸	۸٫۴
هرمزگان	۱۱٫۷	۱۲	۱۳٫۱
همدان	۱۰٫۹	۱۰٫۶	۹٫۴
یزد	۹٫۲	۷٫۴	۶٫۹

جستارهای وابسته

• نرخ بیکاری

منابع

• بی بی سی
• خبرگزاری فارس
• روز آنلاین

پیوند به بیرون

• بانک جهانی: نرخ رسمی بیکاری در ایران ۲/۱۱ درصد است، روزنامهٔ کیهان، ۱۴ تیر ۱۳۸۴