ناتوفیان

از مهم ترین فرهنگ‌های معرف دوره فراپارینه سنگی در خاور نزدیک «ناتوفیان» است که به عنوان فرهنگ بلافاصله قبل از کشاورزی در منطقه لوانت شناخته شده‌است. این فرهنگ را برخاسته از فلسطین می‌دانند. در این فرهنگ سازه‌های استقراری به صورت سازه‌های خشتی و چینه نبوده، بلکه یا سازه‌های سنگ چین هستند یا استقرار در غارها بوده‌است.

در این فرهنگ حیوانات اهلی نداریم، غلات به صورت وحشی درو می‌شوند، مواد غذایی در انبارک‌ها ذخیره می‌شوند، ماهیگیری جزء راه‌های امرار معاش مردمان است و در میان آثار آنها به اشیاء هنری و تزئینی بر می‌خوریم. نمونه‌های این فرهنگ در لایه III عین ملاحه، تحتانی‌ترین لایه جریکو، غارهای عرق الاحمر و شقبا و تراس‌های وادی فلاح دیده می‌شود. لازم به ذکر است که عده‌ای از جمله جیمز ملارت فرهنگ ناتوفیان را متعلق به دوران آغاز نوسنگی (Proto-neolithic) می‌دانند.