میل می-۲۸

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میل ام آی-۲۸
Ми-28НЭ на МАКС-2007 (02).jpg
میل ام آی-۲۸ در حال پرواز
نوع بالگرد تهاجمی
سازنده روسیه
طراح میل
اولین پرواز ۱۰ نوامبر ۱۹۸۲
بکارگیری نیروهای مسلح روسیه
وضعیت فعال
کاربران اولیه نیروی هوایی اتحاد جماهیر شوروی
ونزوئلا
تعداد ساخت ۵۳ فروند
قیمت ۲۵۰ میلیون روبل

میل ام‌آی-۲۸(به روسی: Ми-28) (نام‌گذاری ناتو Havoc) یک بالگرد تهاجمی روسی جهت مقابله با اهداف زمینی زره‌پوش و اهداف هوایی کم‌سرعت در روزوشب و تمام وضعیت‌های آب‌وهوایی است. این بالگرد ۴ پره مجهز به به دو موتور توربو شفت با قدرت۲۲۰۰ اسب بخار می‌باشد.

کار بر روی طراحی میل ام آی-۲۸ در سال ۱۹۸۰ آغاز شد و اولین پیش‌نمونه آن در نوامبر ۱۹۸۱ به پرواز درآمد. در سال ۲۰۰۶ اولین فروند از آن به نیروی هوایی روسیه تحویل داده شد. پیش بینی می‌شود این بالگرد تا سال ۲۰۱۶ جایگزین میل می ۲۴ شود.

تاریخچه[ویرایش]

در میانه دهه ۷۰ میلادی فرماندهان نیروی هوایی و وزارت دفاع اتحاد شوروی به این نتیجه گیری رسیدند که بالگرد تهاجمی/ترابری میل ام آی-۲۴ دیگر پاسخگوی نیازهای آینده ارتش شوروی نیست و تلاش برای ساخت این بالگرد چند منظوره منجر به از دست رفتن بخشی از مقدورات عملیاتی، افزایش وزن و اندازه آن شده است. این بالگرد دچار محدودیت‌های بسیاری به ویژه در محیط‌های گرم و بلند بود.[۱] در پی برگزیده شدن طرح بالگرد ۲ نفره بسیار چابک و باگنجایش جابجایی مهمات بسیار آپاچی ای اچ-۶۴ در ارتش ایالات متحده آمریکا، شورای وزیران اتحاد شوروی در ۱۶ دسامبر ۱۹۷۶ (۲۵ آذر ۱۳۵۵) دستورکاری را برای گسترش بالگرد تهاجمی تازه‌ای در همان راستا و با هدف طراحی و توسعه نسل توینی از بالگردهای رزمی با هدف انهدام خودروها و دستگاه‌های دشمن و به ویژه تانک در رزمگاه و نزدیکی خط مقدم، برای خدمت در هوانیروز شوروی در دهه ۸۰ میلادی صادر کرد.[۲] مسئولیت طراحی این بالگرد جدید به دو گروه اصلی طراحی این کشور یعنی دفتر طراحی کاموف و میل واگذار شد.[۳] این رقابت منجر به طرح نامتعارف بالگرد یک نفره کاموف ک آ-۵۰ و میل ام آی-۲۸ شد.[۴] برنامه میل-۲۸ با مدیریت «مارات تیسچنکو» به سرعت پیشرفت کرد و نخستین فروند از ۴ نمونه اولیه آن در تاریخ ۱۰ نوامبر ۱۹۸۲ (۱۹ آبان ۱۳۶۱) نزدیک به یک سال پیش از واگذاری آپاچی به نیروی زمینی ایالات متحده پرواز نخست خود را انجام داد.[۵] با اینحال تا پیش از نمایشگاه هوافضای پاریس در سال ۱۹۸9 (1361) این بالگرد در هاله‌ای از ابهام بود. در طی سالها بحث بر سر این که کدامیک از دو طرح رقیب برتر است ادامه داشت و حتی دستور ریاست جمهور روسیه بوریس یلتسین در سال ۱۹۹5 (13754) مبنی بر انتخاب بالگرد کاموف ک آ-۵۰ نه فقط باعث پایان این بحث نشد بلکه برنامه میل-۲۸ نیز ادامه یافت.[۶] در آغاز دهه ۲۰۰۰ میلادی رقابت میان میل و کاموف دوباره آغاز شد ولی این بار طرح پیشنهادی هر دو شرکت (میل-۲۸ ان و کاموف ک آ-۵۲) برای تولید برگزیده شدند.[۷]

میل-28 ان

ویژگی‌های طرح[ویرایش]

کابین خدمه[ویرایش]

میل-۲۸ در پاسخ به نیازهای شوروی به نسل جدیدی از بالگردهای پیشرفته با کارایی عملیاتی و قابلیت بقای رزنگاهی زیاد طرحی و ساخته شد. این بالگرد مانند بسیاری از بالگردهای جهان از طحی متعارف شامل استقاده از یک پروانه اصلی و ملخ تثبیت دُمی بهره می‌گیرد. این بالگرد دارای دو خدمه (خلبان و متصدی جنگ افزار) می‌باشد که به صورت پشت سر هم در کابین پله‌ای (افسر جنگ افزار در صندلی جلو و خلبان در کابین پشت و بالاتر از او) مستقر می‌شوند. بر خلاف میل-۲۴ کنترل‌های پروازی تنها در اختیار خلبان میل-۲۸ است. همچنین میل ۲۸ بر خلاف دیگتر بالگردهای نوین جنگنده و به عنوان میراث دار میل می-۲۴ در پشت کابین و بالچه‌ها دارای محفظه بزرگی برای حمل وسایل و دستگاه‌ها می باشدو این محفظه می‌توان ۲ تا ۳ نفر را در شرایط اضطراری در خود جا دهد. برای افزایش توانایی بقای رزمی این بالگرد نسبت به نسل پیش از خود و تامین امنیت خدمه پروازی، آنها در کابین‌های زرهپوش تیتانیومی تقویت شده با صفحات سرامیکی به صورت جدا از یکدیگر مستقر می‌شوند. ادعا شده که این پیکره بندی توانایی تحمل صدمات ناشی از اصابت گلوله‌های ۲۰ میلیمتری است. پنجره جلو کابین خدمه به شیشه‌های ضدگلوله با ضخامت ۴۲ میلیمتر مجهز استکه می‌توانند در برابر برخورد گلوله‌های ۱۲/۷ میلیمتری دوام بیاورند در حالی که شیشه‌های پهلویی با ضخامت ۲۲ میلیمتر توان تحمل برخورد گلوله‌های ۷/۶۲ میلیمتری را دارند. کانین این باگرد مجهز به صندلی‌های جاذب ضربه «پامیر-کِی» (Pamir-K) به همراه ارابه قرود نیرومند و دریچه‌های کابین، بالچه‌ها و پروانه اصلی قابل پرتاب است. این ترکیب می‌تواند زنده مانده خدمه را در سقوط با سرعت عمودی ۱۲ متر بر ثانیه تضمین کرده و ضربه فرود را از میزان مرگ آور ۶۰-۵۸ «جی» به ۱۲ جی کاهش می‌دهد.[۸]

موتور و پروانه[ویرایش]

این بالگرد مجهز به یک پروانه اصلی ۵ پره و ملخ دُمی است. جنس پره‌های اصلی از مواد کامپوزیت با سر تیتانیومی است گفته شده که می‌تواند برخورد گلوله‌های ۳۰ میلیمتری را تحمل کند. ملخ دمی ۴ پره با زاویه ۳۵ و ۱۴۵ و به شکل حرف لاتین X است که باعث کاهش صدا می‌شود. نیروی میل -۲۸ را دو دستگاه موتور توربوشفت «کلیموف تی وی ۳-۱۱۷ وی ام اِی» هر یک با توان ۲۱۹۴ اسب بخار (۱۶۳۶ کیلو وات) تامین می‌کنند. این موتورها با قاصله زیاد در دو سوی کابین خدمه و بالای بالچه‌های آن نصب شده‌اند. ورودی‌های هوای مونور به پوشش محافظ در برابر اخسام خارجی و گردوغبار مجهزند. از سال ۲۰۱۰ نمونه‌های تولیدی این بالگرد به موتورهای پیشرفته تر «کلیموف وی کِی -۲۵۰۰-۰۲» هر یک با توان ۲۴۰۰ اسب بخار (۱۷۸۹ کیلو وات) مجهز شده‌اند. برای کاهش پخش شدن پرتوهای فروسرخ گرمایی از اگزوزهای سه گانه رو به پایین که در یک پوشش محافظ گرماییی قرار دارند استفاده شده است. سوخت داخلی آن در مخازن ضد نشت به ظرفیت ۱۵۰۰ لیتر حمل می‌شود. در عین حال این بالگرد توانیایی حمل مخزن سوخت خارجی هر یک به گنجایش ۵۵۷ لیتر (در کل ۲۲۲۸ لیتر) در زیر بالچه‌های خود است.[۹]

جنگ افزار[ویرایش]

جنگ افزار ثابت سازمانی میل -28، یک قیضه توپ 30 میلیمتری «شیپونوف 2 اِی 42» (Shipunov 2A42) با 300 تیر فشنگ می باشد. این توپ که در زیر دماغه نصب شده در اصل یک جنگ افزار پیاده نظام است که بر روی نفربرهای زرهی «بی ام پی-2» نصب شده است. این جنگ افزار دارای دو نواخت تیر می باشد، نواخت تیر 300 تیر در هر دقیقه علیه اهداف زمینی و 900 تیر در دقیقه علیه اهداف هوایی. فشنگ ها در دو غلاف جعبه ای شکل (هر کدام 150 تیر) که در دو سوی توپ نصب شده اند قرار دارند و با حرکات افقی و عمودی توپ حرکت می کنند. توپ به همراه جعبه فشنگ ها قادر به چرخش 110 درجه ای به هرطرف، 13 درجه به بالا و و 40 درجه به پایین است.[۱۰]. میل -28 دارای دو بالچه کوتاه هر یک با 2 آویزگاه حمل سلاح است که در دو سوی بدنه در زیر محفظه موتورها نصب شده اند. هر یک از این آویزگاه ها توانایی حمل تا 480 کیلوگرم بار را دارد که معمولاً شامل 2 مجموعه موشک های ضد تانک لوله پرتاب هدایت شوند رادیویی « 9 ام 114 اِشتورم» (9M 114 shtrtum) (کد ناتو: اِی تی-6 اسپایرال) و یا «9 ام اَتکا» (9M 120 Atka) (کد ناتو: «ای تی-9 اسپایرال-2) است. موشک «اَتکا -وی» جنگ افزار اصلی ضد زره میل-28 و به ویژه مدل «اِن» (N) می باشد. بیشینه برد این موشک با سامانه هدایت رادیویی فرمان در خط دید 5،8 کیلومتر و مجهز به سرجنگی متوالی است. توان نفوذ آن 580 میلیمتر در زره فولادی پس از غلبه بر زره واکنشی انفجاری است. .[۱۱] جنگ افزار هدایت ناپذیر میل-28 شامل انواع گوناگونی از موشک های 70، 80، 122 میلیمتری و غلاف توپ «یو پی کِی-23-28» شامل یک توپ دو لول 23 میلیمتری به همراه 250 تیر فشنگ می باشد که همگی در آویزگاه های زیر بال حمل می شوند. دیگر جنگ افزارهای قابل حمل این بالگرد عبارتند از: غلاف مین پخش کن «کِی ام جی یو-2» و موشک های هوا به هوای «9 کی-310» و «9 ام-39 ایگلا». معمولاً تا 8 موشک هوا به هوا را می توان در 4 پرتابگر دوتایی برای کاربرد بر ضد بالگردها و هواپیماهای بدون سرنشین حمل کرد. در نوک هر بالچه، یک غلاف حاوی پرتابگرهای شراره (چف) با امکان حمل گیرنده های اخطار امواج راداری و لیزری می توان نصب شود.[۱۲].

سامانه های الکترونیکی[ویرایش]

این بالگرد به مجموعه ای از سامانه های الکترواُپتیکی برای دیده بانی و هدفگیری مجهز شده است و این تجهیزات عبارتند از: یک فاصله یاب لیزری، جوینده هدف نشان گذاری شده بالیزر، دوربین تلویزیونی با سطح نوری پایین، برای انجام عملیات شبانه و یا شرایط کمترین نور طبیعی روزانه، دستگاه نمایشگر Head Up و دستگاه نشانه روی مستقر بر روی کلاهخود خدمه پروازی.[۱۳]. این بالگرد به سامانه یکپارچه تمام دیجیتال «بی آر یی او-28ان» (BREO-28N) با توانایی عملیات روزانه و شبانه و همه شرایط جوی و در کل شش نمایشگر چند منظوره کریستال مایع (سه عدد در کابین هر یک از خدمه) مجهز است. سیستم الکترواپتیکی سنگین و حجیم «او پی اس -28 ان تُر» (OPS-28N Tor) اساسا یک حسگر هدفگیری برای شرایط مساعد جوی است که در هر دو مدل میل نصب شده (میل-28 و میل 28 ان). این سیستم حسگر موازنه شده همانند و در ارتباط با توپ توانایی حرکت 110 درجه به هر یک از دو طرف، 13 درجه به سمت بالا و 40 درجه به سمت پایین است. مجموعه تور شامل سه حسگر می باشد که عبارتند از یک دستگاه فروسرخ جلونگر (FLIR)، یک دوربین تلویزیونی و یک فاصله یاب لیزری که در پشت یک پنجره مسطح در زیر دماغه نصب شده اند. علاوه بر این سامانه، سامانه دیگری با نام «اومز - توز-520» (Uomz-Toes-520) مجهز است که امکان انجام عملیات شبانه در ارتفاع پایین را فراهم می سازد. این سامانه کروی شکل دقیقاً زیر مخروط دماغه قرار دارد و برای ناوبری استفاده می شود. این بالگرد مانند بالگرد آپاچی به یک رادار بر روی محور پروانه اصلی مجهز است. این رادار که «ان او-25» (ON-25) نامیده می شود، برای نخستین بار در 16 فوریه 2007 (28 بهمن 1386) بر روی میل -28 ان آزمایش شد، با این حال هنوز در مرحله آزمایشی قرار دارد.[۱۴].

تاریخچه عملیاتی[ویرایش]

نخستین میل-28 ان در ژانویه 2008 در مراسمی به وزارت دفاع/هوانیروز نیروی هوایی روسیه تحمیل شد. این بالگرد به منظور آموزش مربیان خلبانی و خلبانان رزمی به مرکز آموزش رزمی 324 هوانیروز روسیه واقع در تورژوک (Torzkok) تحویل شد.[۱۵]. نخستین اسکادران رزمی این باگرد در پایگاه هوایی 387 هوانیروز واقع در «بودیونوفسک» (Budyonnovsk)- یکی از دو یگان نخبه رزمی و پشتیبانی رزمی روسیه- در منطقه نظامی جنوب روسیه و در فاصله نه چندان دور از جمهوری پر آشوب جدایی طلب چچن مستقر شد. پس از آن، هنگ مستقل 487 نخستین شکارچی شب خود را در آوریل 2009 (فروردین 88) تحویل گرفت. تا سال 2010 این تعداد به 16 فروند رسید. این اسکادران توانایی اولیه رزمی (روزانه) شکارجی شب را در تابستان 2010 (1388) کسب کرد و در سال 2011 (1389) خلبانان آن اجرای پروازهای شبانه و نیز پرواز در کوهستان را آغاز نمودند. برنامه خرید وزارت دفاع روسیه شامل خرید 50 فروند میل-28 ان بودکه تا پایان سال 2012 (اواخر پاییز 1391) تحویل شدند و 70 فروند دیگر نیز تا سال 2018 (1397) تحویل خواهند شد. ارزش هر فروند از این بالگردها بیست و چهار میلیون دلار اعلام شده است. تاکنون دو فروند از این بالگردها براثر سقوط نابود شده اند. یک فروند در 19 ژوئن 2009 (29 خرداد 1387) در پی از کارافتادن موتور به دنبال شلیک همزمان موشک های 80 میلیمتری در هنگام پرواز درجا در یک مرکز آزمایشی در نزدیکی مسکو و دیگری در 15 فوریه 2011 (26 بهمن 1389) به دلیل خرابی جعبه دنده موتور در نزدیکی پایگاه هوایی یگان 387 هوانیروز که منجر به کشته شدن سرهنگ خلبان آندری گلیانتسوف یکی از باتجربه ترین خلبانان رزمی شکارچی شب شد.[۱۶].

صادرات[ویرایش]

کشور کنیا چهار فروند از این بالگردها را خریداری کرده و به خدمت گرفته است و 16 فروند دیگر نیز سفارش داده است. عراق نیز دارای 12 سفارش قطعی و 40 حق گزینش برای این بالگرد است. الجزایر و ونزوئلا هم هر یک به ترتیب 42 و 10 فروند از این بالگرد را سفارش داده اند.[۱۷].

کاربران[ویرایش]

 روسیه
 عراق
 کنیا

گونه ها[ویرایش]

میل-28 اس[ویرایش]

میل-28 ان[ویرایش]

نمونه اولیه آن با قابلیت اجرای عملیات شبانه (میل -28 ان) در سالهای 1994-95 ساخته شد و علیرغم اینکه ریاست جمهور وقت روسیه (بوریس یلتسین) طرح رقیب را برگزیده بود، برنامه پیشرفت این بالگرد نیز ادامه یافت و نخستین نمونه اولیه قادر به اجرای عملیات شبانه در سالهای 1994-95 ساخته شد و نخستین پرواز خود را در نوامبر 1996 (آبان 1375) -در حالی که سامانه کاملا یکپارچه الکترونیک پروازی آن تکمیل نشده بود- انجام داد. تلاش برای توسعه نمونه واقعاً پیشرفته میل-28 ان در سال 2003 (1382) گزارش شد. زمانی که وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که قصد دارد تا سال 2010 (1389) پنجاه فروند از نسل نو این بالگردها را خریداری کند. تا ژوئن 2009 (خرداد 1388) دوازده فروند از این مدل به هوانیروز روسیه تحویل شد و «شکارجی شب» نام گرفت.[۱۸].

میل-28 ان یی[ویرایش]

گونه صادراتی مدل میل-28 ان می باشد.[۱۹].

میل-28 یو ام[ویرایش]

این گونه برای نخستین بار در نمایشگاه هوایی ماکس 2013 به نمایش درآمد. نخستین پرواز آن در تاریخ نهم اوت سال 2013 مسئولان شرکت روس ورتول را بر آن داشت تا در نمایشگاه هوایی ماکس نیز حضور یابند. این مدل نسبت به مدل میل-28 ان «شکارچی شب» بسیار بهبود یافته و فضای کابین این نمونه از فضای کابین میل-28 اس بیشتر شد و به سامانه های روزآمد سازی شده نوینی تجهیز شده است. تاکنون اطلاعات دقیقی از بروز رسانی های صورت گرفته بر روی این بالگرد فاش نشده است.[۲۰].

ویژگی های گونه اِی[ویرایش]

Mi-28-Havoc-schema.png

ابعاد[ویرایش]

  • قطر گردش پروانه اصلی: 17/2 متر؛
  • حداکثر طول (پروانه ها در حال چرخش): 21/33 متر؛
  • درازای بدنه: 17/01 متر؛
  • پهنای بدنه (شامل محفظه موتورها): 3/12 متر؛
  • پهنای بدنه (شامل پهنای بالچه ها): 5/89 متر؛
  • بلندا از سطح زمین: 3/395 متر.

وزن[ویرایش]

  • خالی: 8600 کیلوگرم؛
  • وزن عادی برخاستن: 10700 کیلوگرم؛
  • بیشینه وزن برخاستن: 11500 کیلوگرم.

توانایی های پروازی[ویرایش]

  • بیشینه سرعت: 300 کیلومتر بر ساعت (320 کیلومتر بر ساعت به دلیل نوک پره های رو به عقب)؛
  • سقف پروازی خدمتی: 4600 متر؛
  • برد با بیشینه سوخت: 670 کیلومتر، شامل سوخت ذخیره 30 دقیقه پرواز؛
  • برد با بیشینه وزن بار: 470 کیلومتر؛
  • برد عبوری: 1320 کیلومتر با 4 مخزن سوخت خارجی.

جنگ افزار[ویرایش]

  • توپ: یک قبضه 30 میلیمتری؛
  • تعداد فشنگ: 300 تیر؛
  • موشک: موشک های 70، 80، 30 میلیمتری؛
  • موشک ضد تانک: 1در کل 6 موشک «9 ام 114 اشتورم»؛ «9 ام-120اَتکا» با سیستم هدایت رادیویی فرمان در خط دید؛
  • بیشینه برد موشک ضد تانک: 6 تا 8 کیلومتر؛
  • موشک هوا به هوا: «9 کا 310» (کد ناتو: سام-16)؛ «9 ام ایگلا» (کد ناتو: سام 18)؛
  • سامانه کنترل آتش: سایت مستقر بر کلاهخود خدمه، سامانه کسب و نشانگذاری هدف، سامانه دید شبانه خلبان، رادار موج میلیمتری «ان او-25».

جستارهای وابسته[ویرایش]

ارتش روسیه

منابع[ویرایش]

  1. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  2. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  3. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  4. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  5. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  6. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  7. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  8. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  9. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  10. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  11. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  12. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  13. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  14. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  15. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  16. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  17. مقاله نمایشگاه هوایی ماکس 2013؛نوشته مهندس علی شماری؛ماهنامه صنایع هوایی؛شماره 265، شهریور 1392.
  18. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  19. مقاله هلیکوپتر میل 28؛ نوشته مسعود حبیبی قهرمان نژاد؛ دوماه نامه هواپیما؛ شماره 16، شهریور و مهر 1392.
  20. مقاله نمایشگاه هوایی ماکس 2013؛نوشته مهندس علی شماری؛ماهنامه صنایع هوایی؛شماره 265، شهریور 1392.
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Kamov Ka-50»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در اوت ۲۰۱۲).
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ میل می-۲۸ موجود است.