میزان سوخت‌وساز پایه

شرایط قرار گرفتن انسان برای اندازه‌گیری سطح سوخت‌وساز پایه

میزان سوخت‌وساز پایه، آهنگ سوخت‌وساز پایه بدن است که به اختصار (BMR) خوانده می‌شود. نرخ سوخت‌وساز پایه تقریباً نزدیک به میزان سوخت و ساز بدن در حال استراحت (RMR) است. میزان انرژی مصرف شده در این حالت، فقط برای عملکرد اندام‌های حیاتی، قلب، ریه، دستگاه عصبی، کلیه‌ها، کبد، روده، اندام‌های جنسی، ماهیچه‌ها و پوست است.

شرایط اندازه‌گیری

تجربه ثابت کرده است که اگر شخصی با لباس باشد، و درجه حرارت محیط ۱۸ درجه سانتیگراد، هیچ گونه نیازی برای تنظیم حرارت بدن نداشته، و بدنش نسبت به موقعی که هوا سرد یا گرم است کمترین مقدار حرارت را تولید می‌کند. این درجه حرارت را نقطه خنثی حرارتی می‌نامند.
سومین عاملی که باعث تغییر در حرارت تولید شده بدن می‌گردد، استعمال مواد دارویی و غذایی است. با توجه به اینکه میزان حرارتی که شخص در شرایط معین، در طی ۲۴ ساعت تولید می‌کند، مقدار مشخصی است، حال اگر این شخص را در همان شرایط قرار دهیم، ولی مقداری از مواد دارویی از قبیل: استریکنین، تیروکسین، آدرنالین به او تجویز گردد، خواهیم دید که در همان مدت مقدار بیشتری حرارت تولید خواهد کرد. و اگر سایر شرایط مساوی بوده ولی نوع غذاهایش تغییر نماید، باز هم میزان حرارتی که تولید می‌کند، متفاوت خواهد بود. باید توجه داشت که این تغییر مقدار حرارت که از غذاهای مختلف حاصل می‌شود نتیجه اختلاف سطح احتراق مواد غذایی در بدن نمی‌باشد. می‌دانیم که از سوختن یک گرم چربی در بدن ۹ کالری، و از احتراق یک گرم مواد سفیدهای ۴ کالری، و از سوختن یک گرم مواد نشاستهای ۴ کالری حرارت تولید می‌شود، ولی مواد غذایی علاوه بر حرارت‌هایی که از احتراق آنها حاصل می‌شود، اثر حرارتی دیگری نیز دارند. این اثر حرارتی این است که در موقع جذب غذا به علت تحریک دستگاه عصبی سمپاتیک و بعضی از غدد مترشح داخلی، حرارتی تولید می‌کنند که این حرارت بر حسب نوع غذا فرق می‌کند. این حرارت از سوختن ذخایر غذایی بدن بوجود می‌آید، نه از احتراق مستقیم غذایی که وارد بدن می‌شود. این اثر را عمل دینامیک مخصوص غذاها نام گذاشته‌اند، و ثابت شده است که مواد سفیده‌ای خیلی بیش از سایر مواد غذایی این حرارت اضافی را به وجود می‌آورند.
علاوه بر این عوامل سه گانه، هر گاه شخص در حال استراحت فکری و روحی و دور از هر گونه سر و صدا و تحریکات باشد، و حتی برای استراحت دستگاه گوارشی و اعضاء داخلی بدن از ۱۶ ساعت قبل اصلاً غذا نخورده باشد، به طوریکه بدن فقط از ذخیره خود برای ادامه حیات استفاده نماید، در این شرایط واضح است که انرژی لازم برای انجام اعمال حیاتی بدن، یعنی کار قلب و عضلات تنفسی و غدد و سلولها فوق العاده کم شده و به حداقلی خواهد رسید که آنرا مصرف حداقل یا متابولیسم بازآل نامند.
معمولاً متابولیسم بازآل بر حسب متر مربع سطح بدن حساب می‌شود. مقدار حرارتی است که یک متر مربع سطح بدن در مدت یک ساعت در تحت شرایط مخصوص که در فوق ذکر شد تشعشع می‌نماید. متابولیسم بازآل در یک شخص سالم و طبیعی به وزن ۶۵ کیلو گرم تقریبا در حدود ۴۰ کالری برای هر متر مربع سطح بدن، در یک ساعت می‌باشد.
برای اندازه‌گیری سوخت‌وساز پایه در گیاهان، ملاحظات مختلف دیگری اعمال می‌شود.

جستارهای وابسته

• مزاج
• پزشکی سنتی

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Basal metabolic rate»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۶ فوریه ۲۰۱۲).