مکتب در فرآیند تکامل
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
کتابِ «مکتب در فرایند تکامل» با عنوان فرعیِ «نظری بر تطور مبانی فکری تشیع در سه قرن نخستین»، ترجمهٔ کتاب «بحران و تثبیت در دوره تکوینی اسلام شیعی؛ ابوجعفر ابن قبه رازی و سهم او در اندیشهٔ شیعیِ امامی» است که در سال ۱۹۹۳ از سوی انتشارات داروین به قلم سید حسین مدرسی در شهر پرینستون منتشر شد.[۱] ظاهراً هاشم ایزدپناه کتاب را در همان سالها به فارسی ترجمه کرد و نسخههای کپیشدهٔ آن حتی در شهر قم دست به دست میگشت.
سرانجام ویرایش جدید این کتاب با ترجمه «هاشم ایزد پناه» و مقدمه جدید مولف در سال ۱۳۸۶ با مجوز وزارت ارشاد، به طور عمومی و رسمی منتشر شد و در صدر جدول کتابهای پرفروش قرار گرفت. آنچنانکه از چاپ اول در مهر ۸۶ به چاپ سوم در آذرماه ۸۶ رسید.
چاپ این کتاب با اجازه وزارت ارشاد دولت احمدی نژاد تعجب بسیاری را برانگیخت. اگرچه صاحبنظران دینی تاکنون در شیوه نقد و پژوهش وی اشکالی وارد نیاوردهاند، اما موضوع مورد تحقیق وی، همانطور که خودش نیز بدان اشاره کرده، بسیار حساس و جنجال برانگیز میتواند باشد.
سید حسین مدرسی در مقدمه ویرایش جدید کتاب مینویسد:
اصل انگلیسی کتاب بدین گونه بیست سالی پیش ازاین، برای حال و هوایی دیگر و در پاسخ به نیازی در شرایط زمانی و مکانی و فرهنگی خاص تدوین شده بود. در آغاز بر این باور بودم که به خاطر همین مسائل جنبی مطرح شده در کتاب، برگردان فارسی آن سودمند نیست چه برخی از مباحث زمینه ساز تدوین آن در جوامع ما مطرح نبود و تحریک ساکن، موجبی نداشت. حتی وقتی کتاب به هر صورت در امریکا ترجمه شد خوشدل بودم که در ایران جز چند نسخه بسیار معدود[زیراکس]، چیزی از آن در دسترس قرار نگرفت... بر سر هم، اکنون پس از گذشت سالها به نظر میرسد که دیگر آن ملاحظات پیشین، زمینهای ندارد.
[ویرایش] واکنشها
سعید بهمنپور، روحانی نزدیک به بیت رهبری در مصاحبهای با ویژهنامهٔ دین و مدرنیته، از نخستین کسانی بود که به این کتاب اشاره کرد و دیدگاههای محسن کدیور را زیر تأثیر آن دانست. از نظر آقای بهمنپور روشِ به کار رفته در کتاب «مکتب در فرایند تکامل» در ادامهٔ سنت شرقشناسانی چون ایگناز گلدزیهر و ژوزف شاخت است.[۲] اما خود وی در مصاحبهای، برخی از دیدگاههای مشابه با کتابش، از جمله دیدگاه محسن کدیور را که در سلسله سخنرانیها و مقالات «بازخوانی شیعه» منتشر شده بود را متفاوت میداند.[۳]
در سال ۸۷، اکبر گنجی در سری مقالاتی به نام «برساختههای تاریخی، قرآن محمدی» با استناد به این کتاب مینویسد:
| ” | ...
اگر به تاریخ تشیع نگاه شود، فرایند برساختن این هویت به روشنی برملا خواهد شد. شیعیان رفته رفته امامان خود را بالا و بالا بردند و به عرش رساندند، آنها را معصوم و خود را غالی کردند. محقق برجسته، حسین مدرسی طباطبایی، در کتاب مکتب در فرایند تکامل، فرایند برساخته شدن تشیع را تبیین میکند. به عنوان مثال، وی با مستندات تاریخی نشان میدهد که چگونه گروه کوچکی از یاران امام یازدهم، امام دوازدهم را برساختند[۵]. از آن به بعد هم شیعیان چیزهای بسیاری برساختند و بر تشیع افزودند و آن را فربه و فربه تر کردند.عید غدیر خم از قرن چهارم هجری، زمان عزالدوله دیلمی، به عنوان عید برساخته شد. ۱۳ رجب را ناصرالدین شاه قاجار به عنوان جشن و تعطیلی به تشیع اضافه کرد.زیارت عاشورا برساختهای تاریخی و فاقد سند است[۶].ولایت فقیه، و ولایت مطلقهٔ فقیه، را در دوران قاجار برساختند و به تشیع افزودند. مطابق برساخته گرایی، تمام آئینها برساختههای تاریخی اند، نه حقایق ازلی و ابدی...[۴] |
“ |
خود سید حسین مدرسی، در پاسخی به گنجی برداشت وی از کتاب را به طور کامل رد میکند و معتقد است خواننده باید پیامی بر خلاف گنجی از کتاب استنباط کند:
| ” | ...در آن روزگار برخی از مردمان، این پدیده تاریخی غیر منتظر و انطباق پیشبینی نشده را معجزه خواندند که اگر تعریف الهیات مسیحی را از این مفهوم کلامی در نظر گیریم با آن مفهوم و با فکر حضور خدا در روند تاریخ بیگانه نیست، و بسیاری نقدها در زبانهای غربی نشان داد که خوانندگان، همین پیام را از آن کتاب دریافت کردهاند. این همهٔ نیت و همت آن کتاب بود. به کسانی که با آن تعریف از مفهوم امامت موافق نیستند حق میدهم که در چهارچوب فکری و عقیدتی خود با آن نوشته مخالفت ورزند؛ اما از کسانی که پیام کتاب را در مسأله مهدی و شمار ائمه درنیافتند تعجب میکنم. [۵] | “ |
[ویرایش] پانویس
- ↑ Modarressi, Hossein, Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi’ite Islam, Abu Ja’far ibn Qiba al-Razi and His Contribution to Imamite Shi’ite Thought, The Darwin Press INC. Princeton, New Jersey, ۱۹۹۳.
- ↑ http://radiozamaaneh.com/idea/2007/12/post_213.html
- ↑ http://www.tabnak.ir/pages/?cid=4120
- ↑ http://mag.gooya.com/politics/archives/2008/08/075748.php
- ↑ http://radiozamaaneh.com/idea/2008/10/post_407.html
