مهندسی راه‌آهن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قطارهای شرکت یورواستار در ایستگاه واترلو در شهر لندن. این قطارها از طریق تونل زیردریایی کانال مانش مسافران را بین بریتانیا، فرانسه و بلژیک منتقل می‌کنند.

مهندسی راه‌آهن (به انگلیسی: Railway Engineering) یک رشته‌ی چندوجهی است که به طراحی، ساخت و بهره‌برداری سامانه‌های مختلف ریلی می‌پردازد. این رشته دارای گستره‌ی زیادی از رشته‌ها هم‌چون مهندسی عمران، مهندسی مکانیک، مهندسی صنایع، مهندسی برق و مهندسی کامپیوتر می‌باشد.[۱]

تاریخ‌چه[ویرایش]

راه‌آهن به شکل امروزی اوایل قرن نوزدهم و در معادن انگلستان شکل گرفت. با ظهور راه‌آهن، احساس نیاز به مهندسانی پیش آمد که توانایی برخورد با موضوعات منحصر به فرد در مهندسی راه‌آهن را داشته باشند. با گسترش راه‌آهن و تبدیل شدن به یک نیروی بزرگ اقتصادی، مهندسان بیش‌تری در این زمینه درگیر شدند. امروزه با افزایش کارکردهای راه‌آهن در حمل و نقل بار و مسافر و به وجود آمدن شکل‌های نویی از حمل و نقل ریلی هم‌چون مترو، تراموا، منوریل، قطارهای مگلو و ...، این رشته هم‌چنان در حال گسترش است. این رشته در ایران در سال ۱۳۷۶ خورشیدی در دانشگاه علم و صنعت ایران آغاز به کار کرد و هم‌اکنون دانشگاه‌های دیگری نیز به ارائه‌ی مهندسی راه‌آهن می‌پردازند.

گرایش‌های مهندسی راه‌آهن[ویرایش]

دوره‌ی کارشناسی[۲][ویرایش]

  • مهندسی حمل و نقل ریلی:

به منظور توسعه‌ی مدیریت و برنامه‌ریزی در راه‌آهن، گرایش حمل و نقل ریلی تأسیس گردیده است. این گرایش به تحلیل سامانه‌های ریلی می‌پردازد و به نوعی کاربرد مهندسی صنایع در صنعت راه‌آهن است. درس‌های مرتبط به مهندسی صنایع، عواملی مؤثر در توانایی برنامه‌ریزی در جهت بهبود وضعیت راه‌آهن به شمار می‌آیند. این رشته مهندسی بهره‌برداری راه‌آهن نیز نامیده می‌شود.

  • مهندسی خط و سازه‌های ریلی:

این رشته با نگاهی بر پایه‌ی مهندسی عمران خط راه‌آهن را مورد مطالعه قرار می‌دهد و دانشجویان در این رشته افزون بر درس‌های تخصصی رشته‌ی عمران با تحلیل و طراحی خط آهن آشنا می‌شوند ضمن آن‌که بررسی علمی سازه‌های مختلف راه‌آهن مانند پل، تونل، ایستگاه و ... از درون‌مایه‌های اصلی این رشته‌ی تحصیلی است. تحلیل، طراحی، ساخت، اجرا، نگهداری و تعمیر خطوط راه‌آهن و سازه‌های فنی آن مهم‌ترین وظیفه‌ی دانش‌آموختگان این رشته است. مهندسی خط و ابنیه‌ی فنی و یا مهندسی خطوط راه‌آهن نام‌های دیگری است که برای این رشته به کار می‌رود.

  • مهندسی ماشین‌های ریلی:

مهندسی مکانیک بنیان علمی این رشته را می‌سازد و این رشته ارتباط مستقیمی با دیگر بخش‌های صنعت حمل و نقل ریلی دارد. عملیات این بخش بر روی ماشین‌های ریلی که شامل لکوموتیوها، واگن‌های باری و یا مسافری می‌شود متمرکز است. طراحی، انتخاب گزینه‌ی مناسب از میان گزینه‌های موجود، بهبود در نگهداری سیستم‌ها، بازسازی و ساخت ماشین‌های ریلی در راستای طرح‌های توسعه، نیاز به کارشناسانی خبره و آشنا به روش‌ها و شیوه‌های علمی روز دارد. دانش‌آموختگان این گرایش باید توانایی طراحی، ساخت، تعمیر و نگهداری ناوگان ریلی را داشته باشند. از این رشته گاهی با نام مهندسی جریه نیز یاد می‌شود.

دوره‌ی کارشناسی ارشد[۳][ویرایش]

  • مهندسی حمل و نقل ریلی
  • مهندسی خطوط راه‌آهن
  • مهندسی ماشین‌های ریلی
  • مهندسی ایمنی در راه‌آهن:

مهندسی ایمنی راه‌آهن شامل درس‌های نظری و برنامه‌های تحقیقاتی در زمینه‌ی مدیریت ایمنی، خطر و روش‌های تامین و تضمین ایمنی در سامانه‌های حمل و نقل ریلی می‌باشد. برنامه‌ریزی، مدیریت، طراحی و نظارت بر سامانه‌های تامین ایمنی در حمل و نقل ریلی از هدف‌های تربیت دانشجویان در این رشته است. آن‌ها باید بتوانند به صورت تاثیرگذاری پاسخگوی نیازها و کمبودها در این بخش باشند. مهندسی ایمنی در بررسی عوامل بروز سوانح، تدوین استانداردهای ایمنی، نظارت بر انجام درست فعالیت‌ها از دیدگاه ایمنی، تحقیق و مطالعه در بهینه‌سازی روش‌ها و هم‌چنین طراحی و اجرای سامانه‌ی مدیریت ایمنی در صنعت حمل و نقل ریلی اثرگذار می‌باشد.

  • مهندسی راه‌آهن برقی:

این دوره‌ی آموزشی و پژوهشی، به منظور فعالیت در زمینه‌های برقی کردن راه‌آهن، شبکه‌های الکتریکی راه‌آهن و کنترل تعریف شده است و دانش‌آموختگان آن باید بتوانند در زمینه‌ی برنامه‌ریزی، مدیریت، طراحی و پیاده کردن پروژه‌های پست‌های الکتریکی راه‌آهن، توزیع انرژی الکتریکی، شبکه‌ی تغذیه قطار، تراکشن موتورها، کنترل کننده‌های مربوط به هدایت و بهینه‌سازی و تاسیسات فنی مربوطه، پاسخگوی نیازها و کمبودهای سامانه‌های مختلف حمل و نقل ریلی باشند.

  • مهندسی کنترل و علائم:

کنترل، علائم و ارتباطات در حمل و نقل ريلی از درون‌مایه‌های این رشته‌ی تحصیلی است که به بهره‌برداری بیش‌تر از خط و ایمنی بالاتر آن می‌انجامد و فعالیت در زمینه‌ی برنامه‌ريزی، مديريت، طراحی و ساخت سامانه‌های کنترل و علائم در حمل و نقل ريلی از وظایف مهندسان کنترل و علائم است.

دوره‌ی دکترای حرفه‌ای[۴][ویرایش]

  • مهندسی خطوط راه‌آهن
  • مهندسی ماشین‌های ریلی
  • مهندسی کنترل و علائم

دانشگاه‌های ارائه دهنده[ویرایش]

  1. دانشگاه‌های سراسری[۵]:
    1. دانشگاه علم و صنعت ایران،دانشکده‌ی راه‌آهن
    2. دانشگاه اصفهان،دانشکده‌ی حمل و نقل
    3. دانشگاه صنعتی امیر کبیر
  2. دانشگاه پیام نور و غیر انتفایی:
    1. دانشگاه پیام نور تهران شمال - شمیرانات

منابع[ویرایش]