مهندسی بهداشت محیط

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مهندسی بهداشت محیط یکی از علوم کاربردی و شاخه‌ای از مهندسی محیط زیست است که تمرکز و رویکرد آن بر روی جنبه‌های بهداشتی و انسانی محیط زیست می‌باشد. نام دیگر این رشته مهندسی محیط (گرایش بهداشت) می‌باشد. مهندسی بهداشت محیط بر طیف وسیعی از علوم مانند مهندسی، فیزیک، شیمی و میکروبیولوژی بنا شده است.مطابق تعریف دانشگاه کلمبیا[۱] مهندسی بهداشت محیط عبارت است از: شناسایی، ارزیابی و اصلاح معضلات زیست محیطی که تاثیر محسوسی بر بهداشت عمومی دارند.[۲]. ایده اصلی رشته مهندسی بهداشت محیط نیز بر این مبنا بنا شده است که بسیاری از تهدیدات بر سلامتی انسان وابسته به محیط زیست بوده و موثرترین روش برای کاهش این مخاطرات، جلوگیری و یا حذف آن مشکلات زیست محیطی می‌باشد.

تاریخچه[ویرایش]

مهندسی بهداشت محیط با نام اولیه مهندسی بهداشت از سال ۱۳۳۱ الی ۱۳۳۵ شمسی (۱۹۵۶-۱۹۵۲ میلادی) به صورت تیمی مرکب از مهندسین کادر ستادی وزارت بهداری سابق در نقاط مختلف کشور ایران فعالیت داشته است. وظایف این تیم علاوه بر تنظیم دستورالعمل‌ها، تهیه گزارش‌هایی در زمینه مراکز تهیه، توزیع، عرضه و فروش مواد غذایی و اماکن عمومی، مبارزه با حشرات و جوندگان، دفع فاضلاب و پسماند، بهسازی منابع آب، طراحی نقشه‌های تیپ و اجرای پروژه‌های آب آشامیدنی بود. در این مدت نسبت به اجرای لوله‌کشی آب آشامیدنی ۴۶ شهر در کشور ایران اقدام گردید. در آذرماه سال ۱۳۳۲ شمسی (دسامبر ۱۹۵۳ میلادی) اولین دوره کمک‌مهندسی بهداشت ایران با حضور ۲۴ نفر (۵ نفر از تهران، ۵ نفر از تبریز، ۵ نفر از شیراز، ۲ نفر از رشت، و ۲ نفر از بابل) در پاکدشت ورامین (پلدشت سابق) تشکیل گردید. از سال ۱۳۳۵ شمسی (۱۹۵۶ میلادی) اداره کل مهندسی بهداشت تشکیل و طی مدت کوتاهی در بسیاری از استان‌های ایران، ادارات مهندسی بهداشت ایجاد گردید. در سال ۱۳۴۰ شمسی (۱۹۶۱میلادی) در دوران کوتاهی اداره کل مهندسی بهداشت با اداره ریشه‌کنی مالاریا ادغام گردید ولی بنابر دلایلی ادامه فعالیت واحدهای ادغام یافته ممکن نشده و مجدداً اداره کل مهندسی بهداشت مستقلاً به کار خود ادامه داد. در طی سال‌های ۱۳۳۵ لغایت ۱۳۴۰ شمسی (۱۶۹۱- ۱۹۵۶میلادی) به علت تشکیل وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مرتبط با آب و برق، تامین آب در مناطق شهری از وزارت بهداری سابق منفک و بر عهده وزارت آب و برق گذاشته شد. پس از این دوره اداره کل مهندسی بهداشت بر تامین آب آشامیدنی و بهسازی محیط روستاها متمرکز گردید. در سال‌های فوق تعداد زیادی از مهندسین رشته‌های مختلف بویژه عمران و شیمی جهت اخذ مدارک تخصصی در زمینه مهندسی بهداشت به خارج از کشور اعزام شدند. در این راستا به دنبال تشکیل دوره کمک‌مهندسی بهداشت و دوره کمک‌بهسازی، اولین دوره بهسازی با پذیرش لیسانسیه‌های رشته‌هایی مانند شیمی، فیزیک، زیست‌شناسی و... در دانشکده بهداشت دانشگاه تهران فعالیت خود را آغاز نمود. این دوره در سال ۱۳۴۵ شمسی (۱۹۶۶ میلادی) تبدیل به دوره عالی بهسازی گردید که مدرک تحصیلی آن کارشناسی ارشد بود. در سال ۱۳۴۴ شمسی (۱۹۶۵ میلادی) اداره کل مهندسی بهداشت وزارت بهداری ایران شامل ادارات آب و فاضلاب، بهسازی، هوا و محیط کار می‌گردید. یکی از وقایع مهم برای اداره کل مهندسی بهداشت وزارت بهداری سابق تصویب قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی در سال ۱۳۴۶ شمسی (۱۹۶۷ میلادی) بود که پشتوانه قانونی و حقوقی را برای کنترل بهداشتی مراکز تهیه، توزیع و فروش مواد غذایی و اماکن عمومی فراهم نمود. در همین سال نام اداره کل مهندسی بهداشت به اداره کل بهداشت محیط تغییر و تامین آب آشامیدنی و بهسازی محیط روستاها از وزارت بهداری به وزارت آبادانی و مسکن منتقل گردید. در سال ۱۳۵۱ شمسی (۱۹۷۲ میلادی) وظایف مذکور به وزارت کشاورزی منتقل و پس از تشکیل وزارت تعاون در حکومت پهلوی، به آن وزارتخانه محول گردید اما در سال ۱۳۵۶ شمسی (۱۹۷۷ میلادی) با مصوبه‌ای وظایف یاد شده مجدداً به اداره بهداشت محیط اعاده گردیده و در سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹ میلادی) مصوبه مذکور توسط شورای انقلاب مورد تاکید قرار گرفت. اجرای پروژه‌های تامین آب آشامیدنی روستایی و عملیات بهسازی محیط پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با توجه به توانمندی‌های متخصصین بهداشت محیط توسعه قابل ملاحظه‌ای یافت. پس از پایان جنگ عراق علیه ایران و غلبه دیدگاه پزشک‌محور در سیستم بهداشتی ایران و تحت عنوان هماهنگی تشکیلات بهداشت محیط با شبکه‌های بهداشتی درمانی، در سال ۱۳۶۹ شمسی (۱۹۹۰ میلادی) مسئولیت تامین آب آشامیدنی روستایی به وزارت جهاد سازندگی سابق واگذار و پس از آن فعالیت‌های بهداشت محیط در نظام شبکه‌های بهداشتی‌درمانی کشور ایران ادغام گردید که از آن مرحله به عنوان آغاز تضعیف بعد مهندسی بهداشت محیط در سیستم بهداشتی ایران و نادیده گرفته‌شدن توانمندی‌های مهندسی متخصصین بهداشت محیط یاد می‌گردد. در سال ۱۳۷۴ شمسی (۱۹۹۵ میلادی) پس از اجرای برنامه تعدیل نیروی انسانی و کاهش ابعاد تشکیلات در وزارت بهداشت، درمان و آموزشی پزشکی، علی‌رغم مخالفت‌های جامعه بهداشت محیط کشور ایران، دو اداره کل بهداشت محیط و اداره کل بهداشت حرفه‌ای ادغام و با ادامه روند کوچک‌سازی تشکیلات، در آذرماه ۱۳۷۹ شمسی (دسامبر ۲۰۰۰ میلادی) اداره کل بهداشت محیط و حرفه‌ای به مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت تغییر نام یافت.[۳]

همایش ملی بهداشت محیط[ویرایش]

انجمن علمی بهداشت محیط ایران، هر ساله با همکاری دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور، همایشی تحت عنوان همایش ملی بهداشت محیط بر‌گزار می کند که در این همایش آخرین دستاوردهای علمی پژوهشی عرصه بهداشت محیط زیست کشور بصورت مقالات سخنرانی و پوستر ارائه می گردد.در این همایش که هر ساله با استقبال گسترده علاقه‌مندان بر‌گزار می گردد موضوعات مختلفی چون مهندسی آب و فاضلاب، مدیریت پسماند، کنترل آلودگی هوا، ارزیابی اثرات محیط زیست، بهداشت مسکن و اماکن عمومی و... مورد بحث و تبادل نظر محققان قرار می گیرد. تا کنون 16 همایش در سالهای

  • اولین همایش کشوری بهداشت محیط سال 1374 دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني تهران،
  • دومین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1378 دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني تهران،
  • سومین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1379 دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني کرمان،
  • چهارمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1380 دانشگاه علوم پزشكي شهيد صدوقي يزد،
  • پنجمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1381 دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني ايران،
  • ششمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1382 دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني مازندران،
  • هفتمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1383 دانشگاه علوم پزشكي شهر كرد،
  • هشتمین همايش کشوری بهداشت محيط 1384 دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني تهران،
  • نهمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1385 دانشگاه علوم پزشكي اصفهان،
  • دهمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1386 دانشگاه علوم پزشكي همدان،
  • یازدهمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1387 دانشگاه علوم پزشكي زاهدان،
  • دوازدهمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1388 دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي،
  • سیزدهمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1389 دانشگاه علوم پزشكي كرمان،
  • چهاردهمین همايش کشوری بهداشت محيط سال 1390 دانشگاه علوم پزشكي شهيد صدوقي يزد [۴]

،[۵] ، [۶] ، [۷] ، [۸] ، [۹] ، [۱۰] ، [۱۱] ، [۱۲]

تصویب عنوان مهندسی کارشناسی بهداشت محیط[ویرایش]

پس سالها پی گیری توسط بورد بهداشت محیط، کارشناسان، فارغ التحصیلان و... عنوان مهندسی برای رشته کارشناسی بهداشت محیط به تصویب نهایی شورای گسترش دانشگاه های علوم پزشکی کشور رسید].درج این عنوان علاوه بر رفع مشکل فارغ التحصیلان این رشته در محیط های اداری و صنعتی، سبب گسترش روز افزون علاقه‌مندی دانشجویان رشته مهندسی بهداشت محیط گردد. ضمن تبریک این مهم گفتنی است تصویب عنوان مهندسی، خواسته به حق جامعه بهداشت محیط ایران برای مقطع فوق، در سالهای گذشته مورد بی توجهی وزرات بهداشت بوده است.تا جایی که درج نام مهندسی برای مقاطع کارشناسی و بالاتر در رشته بهداشت حرفه ای و بی توجهی به در خواست های مکرر جامعه بهداشت محیط ایران و عنایت به این که واحدهای فنی مهندسی این دو رشته به هیچ وجه قابل قیاس نمی‌باشد، سبب اعتراضات گسترده شده بود. هنوز هیج نظام ههندسی برای رشته مهندسی بهداشت محیط در نظر گرفته نشده است و بهداشت محیط فاقد نظام مهندسی در ایران است.

جشنواره علمی بهداشت محیط[ویرایش]

به منظور ارتقاء سطح بهداشت محیط کشور جشنواره علمی بهداشت محیط از سال 1388 توسط انجمن علمی بهداشت محیط ایران همزمان با روز ملی بهداشت محیط بر‌گزار میگردد.[۱۳] تا کنون 4 دوره از جشنواره در سالهای 1388 [۱۴] 1389 [۱۵] 1390 [۱۶] 1391 [۱۷] 1391 [۱۸]برگزار گردیده است لیکن به دلیل تغییر مناسبت جشنواره از روز ملی بهداشت محیط به روز جهانی بهداشت محیط جشنواره پنجم تا مهرماه 1393 [۱۹] به تعویق افتاده است.[۲۰] فراخوان ششمین جشنواره علمی بهداشت محیط ایران[۲۱] پنجمین جشنواره علمی بهداشت محیط که قرار بود 11 اسفند سال 1392 در روز ملی بهداشت محیط برگزار گردد، همزمان با ششمین جشنواره علمی بهداشت محیط با فرارسیدن روز جهانی بهداشت محیط (26 سپتامبر) در روز شنبه 5 مهر ماه 93 برگزار خواهد شد.[۲۲]

روز ملی بهداشت محیط[ویرایش]

11 اسفند روز ملی بهداشت محیط در ایران.[۲۳] روز ملی بهداشت محیط یک فرصت است که اهداف رشته بهداشت محیط و همچنین فعالیت هایی که فعالان رشته مهندسی بهداشت محیط انجام داده اند به اطلاع مسئولان و مردم رسانده شود.میتوان از این روز جهت تغییر نگاه مسئولان و جلب توجه بیشتر آنان به اهداف زیست محیطی و بهداشتی بهره برد. میتوان با بیان راهکارهای کنترل آلودگی هوا، دفع پسماند، جمع آوری و تصفیه فاضلاب نظر مردم و مسئولین را جلب کرد.میتوان حساسیت های لازم جهت اجرای طرح های پیشنهادی را برانگیخت و ...[۲۴] به استحضار جامعه بهداشت محیط ایران می رساند که روز ملی بهداشت محیط به روز جهانی بهداشت محیط (26 سپتامبر) تغییر یافت.[۲۵]

دروس کارشناسی مهندسی بهداشت محیط[ویرایش]

برخی از دروس رشته کارشناسی مهندسی بهداشت محیط عبارتند از:[۲۶][۲۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://eee.columbia.edu/environmental-health-engineering
  2. http://envi.ir/120-مهندسی-بهداشت-محیط/185-تعریف-مهندسی-بهداشت-محیط-از-نگاه-دانشگاه-کلمبیای-آمریکا.html
  3. http://www.environmentalhealth.ir
  4. http://www.mozh.org/508/Conference/مقالات-پذیرفته-شده-در-همایش-بهداشت-محیط/
  5. http://www.mozh.org/492/Conference/آماده-پذیرش-انتقادات-تند-و-تیز-همه-هستم/
  6. hhttp://www.mozh.org/461/Conference/National-Conference-on-Environmental-Health/
  7. http://www.mozh.org/461/Conference/National-Conference-on-Environmental-Health/
  8. http://www.mozh.org/548/Conference/Get-articles-Conference-Environmental-Health/
  9. http://www.mozh.org/528/Conference/در-همایش-بهداشت-محیط-در-یزد-چه-گذشت/
  10. http://www.mozh.org/Forum/viewtopic.php?p=5416#5416
  11. http://www.mozh.org/Forum/post8999.html#p8999
  12. http://www.mozh.org/Forum/viewtopic.php?p=5416#5416
  13. http://www.mozh.org/220/Festival/جشنواره-علمی-بهداشت-محیط/
  14. http://www.mozh.org/220/Festival/جشنواره-علمی-بهداشت-محیط/
  15. http://www.mozh.org/425/Festival/The-second-festival-was-held-in-environmental-health-science/
  16. http://www.mozh.org/544/Festival/The-third-festival-of-iran-environmental-health/
  17. http://www.mozh.org/691/Festival/iran-environmental-health-festival/
  18. http://www.mozh.org/724/Festival/برترین-ها-در-چهارمین-جشنواره-بهداشت-محیط/
  19. http://www.mozh.org/935/Festival/تعویق-پنجمین-جشنواره-علمی-بهداشت-محیط/
  20. http://www.mozh.org/935/Festival/تعویق-پنجمین-جشنواره-علمی-بهداشت-محیط/
  21. http://www.mozh.org/1038/Festival/Call-sixth-Festival-of-Environmental-Health/
  22. http://www.mozh.org/1038/Festival/Call-sixth-Festival-of-Environmental-Health/
  23. http://www.mozh.org/Forum/post8999.html#p8999
  24. http://www.mozh.org/937/Environmental-Health/فرصتی-به-نام-روز-ملی-بهداشت-محیط/
  25. http://www.mozh.org/1038/Festival/Call-sixth-Festival-of-Environmental-Health/
  26. http://healthf.kaums.ac.ir/Default.aspx?PageID=241
  27. http://www.muq.ac.ir/index.aspx?siteid=108&pageid=5225