افغانستانی‌های ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
افغان‌های مقيم ايران
Afghanistani boys in Esfahan, Iran 12-3-2007.jpg
کودکان افغانی مقيم در اصفهان
کل جمعیت

۱،۴۵۲،۵۱۳(آمار دولتی سال ۱۳۹۰)[۱]

نواحی با بیشترین جمعیت
خراسان رضوی, استان تهران, استان البرز, استان یزد، خراسان جنوبی، استان اصفهان
زبان‌های رایج
فارسی دری، فارسی
ادیان و مذاهب
مسلمان
نقشه موقعیت ایران و افغانستان

افغان‌های مقيم ایران گروهی از مردم کشور مبداء خود افغانستان به ایران می‌باشند که در پی ناامنی و جنگ طولانی در افغانستان، افغانهای زیادی از این کشور مهاجرت کرده‌اند. از جمله افغان‌های بسیاری به ایران آمدند که زبان، فرهنگ و دین مشترک باعث اقبال افغانها برای آمدن به ایران شد. بیشتر مهاجران افغان از سال ۱۳۵۷ با آغاز جنگهای سخت میان مجاهدین افغان و شوروی سابق از این کشور بیرون و به کشورهای مختلف پناه بردند.

پیشینه[ویرایش]

پرونده:Russiana-afghanistan-war.jpg
حمله شوروی به افغانستان که منجر به مهاجرت میلیونها افغان به کشورهای دیگر شد.

با آغاز جنگ‌های سخت میان نظامیان وابسته به شوروی سابق و شبه نظامیان مجاهدین افغان تعداد زیادی از مردم افغانستان بخاطر نجات از جنگ، فقر افغانستان را ترک و به کشورهای مختلف پناهنده شدند که در این میان بیشترین آنان به ترتیب، پاکستان کشوری در جنوب و شرق و ایران در کشوری غرب افغانستان را برای مهاجرت بر گزیدند. در میان کسانیکه بیش از همه از جنگ متضرر می‌گشتند، پشتون‌ها بیشتر به پاکستان و تاجیکها، و تعدادی از مردم هزارها افغانستان به ایران پناهنده شدند. در نتیجه با وقوع انقلاب افغانستان در سال ۱۳۵۷ و سپس حملهٔ شوروی به این کشور، صدها هزار تن از مردم افغانستان به ایران آمدند. بر اساس آمار ارائه شده سه میلیون مهاجر افغان بتدریج وارد ایران شدند.[۲].

در ایران آغاز مهاجرت افغانها همزمان بود با جنگ ایران و عراق. روح الله خمینی، سپاه و بسیج را مکلف ساخت تا با افغانهای مهاجر همکاری کنند او گفته بود ما مسلمانیم، آن‌ها هم مسلمانند، ما باید از آن‌ها پذیرایی کنیم. خمینی در اینباره گفته بود:

آواره‌هایی که از افغانستان الان در ایران هستند و مشکلات زیادی دارند... البته ملت خیلی کمک می‌کند در همه این امور، لکن اینطور نیست که کمک ملت کافی باشد... دولت است که متکفل این امور است و مسئول این امور است... و همینطور مهمان‌هایی که داریم، خوب افغانستانی هستند، مسلمان هستند یا فرض کنید که عراقی هستند یا بیچاره‌ها را از خانه‌هایشان دور کردند، مالشان را بردند، خودشان را فرستادند اینجا، خوب باید چه کرد با اینها؟ نباید اینها را پذیرایی کرد؟ ما مسلمانیم، آن‌ها هم مسلمانند، ما باید از آنها پذیرایی کنیم، خدمت کنیم به آنها و این دولت است که دارد این کارها را می‌کند...

[۳].

پیام خمینی باعث شد تا دولت وقت ایران مرز را به فرمان امام خمینی به روی افغانها گشود و افغانها بدون پرداخت وجه و یا ارایه گذرنامه و ویزا و عموماً از مرز اسلام قلعه - دوغارون به ایران وارد شدند[نیازمند منبع] و شهرهای مرزی افغانستان با ایران از جمله هرات، فراه و نیمروز بتدریج با کاهش جمعیت مواجه شدند. بیشترین این جمعیت به استان خراسان سرازیر شدند، مناطق تربت جام، تربت حیدریه و شهر مشهد مملو از افغانهای مهاجر شدند، تعدادی از آنها بتدریج به سایر استانهای دیگر ایران از جمله تهران، شیراز و اصفهان و قم رفتند.

اشتغال[ویرایش]

مهاجران عادی آرام آرام به کارهای شخصی مشغول شدند، کار در ساختمان‌ها، دامداری‌ها و بخش کشاورزی عمده‌ترین محل کسب درآمد افغانها بود. وضعیت اقتصادی افغانها گاهی رو به وخامت گرایید و گاهی نیز وضعیت بهتری داشتند. دولت ایران بر اساس قوانین این کشور اجازه کارهای رسمی به مهاجران نداد اما به افغانهای مرتبط با مجاهدین با ایجاد دفاتر سیاسی از جمله دفتر جمعیت اسلامی افغانستان، دفتر سیاسی حزب اسلامی افغانستان، دفتر سیاسی حزب وحدت اسلامی افغانستان و چند نهاد کوچک دیگر به آنها اجازه داد تا به فعالیت‌های سیاسی بپردازند. دولت، دفاتر احزاب سیاسی را حمایت می‌کرد و مجاهدین افغان را تحت پوشش اقتصادی قرار می‌داد.[نیازمند منبع]

تعدادی از کارگران افغان در حال حفر چاه در تهران.

وضعیت اجتماعی[ویرایش]

افغانهای مهاجر بتدریج با یکدیگر بطور غیر قانونی پیوند خویشاوندی بستند، تعدادی نیز باتعداداندکی ازدختران ایرانی ازدواج کردند و در مواردی نیز دختران افغان با مردان ایران پیوند زناشویی بستند. در این مدت، مهاجران افغان تجربه‌های زیادی را بدست آوردند و در مقابل، تجربه هاو نوع نگرشهای جدیدی را نسبت به جامعه افغانستان، به کشور میزبان انتقال دادند.

ایران خانه دوم تعداد زیادی از مهاجرین شد، برخی از آنها زمین و املاک شخصی را خریداری کردند و برخی حتی دیگر حاضر به بازگشت به افغانستان نبودند. سهم مهاجران در نو سازی و بازسازی ایران گسترده بود، تا جای که محمد کاظم کاظمی در شعر معروف 'بازگشت' نوشت "' به سنگ سنگ بناها نشان دست من است. '" عده‌ای هم دست به خلافکاری از جمله قاچاق مواد مخدر زدند. هرگونه عملکرد منفی افغانها بشدت در ایران منتشر می‌شد و چهره منفی را از افغانها در این کشور ترسیم می‌کرد.

هر چند حضور کارگران و مهاجرین افغان در ایران، همواره موجب نارضایتی کارگران ایرانی بود و بارها آنها خواهان برخورد جدی دولت با معضل بیکاری شدند، اما دولت و شرکت‌های خصوصی در ایران از حضور مهاجرین افغان نهایت استفاده اقتصاد را بردند تا آنجایی که یک سال پیش که یکی از روزنامه‌های ایران با اعتراف به این واقعیت تحت عنوان «سازندگان ایران، اما بی نام و نشان»این موضوع را مورد ارزیابی قرار داد.[نیازمند منبع]

در این مدت کمتر سنگبری، دامداری، جاروکشی خیابان‌ها و... را می‌توان دید که کارگران ایرانی در آنها حضور داشته می‌داشتند. سازمان ملل متحد از ابتدای مهاجرت افغانها به ایران تا اکنون به جمهوری اسلامی، جهت پذیرایی از سه میلیون مهاجر، میلیون‌ها دلار کمک نموده‌است.[نیازمند منبع]اما رسانه‌ها و مقامات جمهوری اسلامی هیچگاه از این کمک‌ها یادنکرده و میزان سالانه آن را مشخص نکرده‌اند..[۴].

کارگران افغانستانی، مهاجرت ودهها میلیون دلار سود برای ایران[۵]. مثلاً تمامی مهاجرین با دسترنج خود، امرار معاش نموده و از منازل رهنی، اجاره‌ای و اتاق‌های کارگری استفاده می‌کنند. یکی از معدود مواردی که دولت ایران در برابر مهاجرین و گرفتن کمک‌های سازمان ملل ارایه می‌کند آموزش فرزندان مهاجران در مدارس دولتی تا مقطع دبیرستان وتعداد اندکی هم در دانشگاهها است که این هم در سالهای اخیر عمدتاً، پولی شده‌است.[نیازمند منبع].[۶].

پس از ممنوعیت کشت خشخاش در ایران، بسیاری از افاغنه به سمت قاچاق مواد مخدر در ایران سوق داده شدند.[۷] هم اکنون ۸۸٪ اتباع خارجی در زندان‌های ایران اهل افغانستان هستند.[۸] از جمله آثار حضور افغان‌ها در جامعهٔ ایران بروز بیماری‌های واگیردار (به گقته وزارت بهداشت ۵ تا ۱۰ درصد مبتلایان به وبا از مهاجرین افغان و پاکستانی هستند)، شیوع پدیده زنان خیابانی افغان (عمدتاً در تهران و مشهد)، اشاعه فحشا، اعتیاد، تجاوز به عنف، حاشیه نشینی در شهرها است. ۳۶ درصد از قتل‌های عمد در ایران توسط اتباع افغان انجام می‌گیرد.[۹]

زبان[ویرایش]

زبان اکثر مهاجران افغان فارسی دری و پشتو می باشد.

دین[ویرایش]

اکثر افغانها سنی مذهب و دارای اقلیته شیعه می باشند .

فرهنگ[ویرایش]

پراکنش[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

مشکلات[ویرایش]

با پیروزی مجاهدین در افغانستان بسیاری از مهاجران افغان گروه گروه و دسته دسته ایران را ترک و به کشورشان برگشتند، برگشت مهاجرین روز بروز شدت پیدا می‌کرد تا اینکه جنگ‌های خونین داخلی و سپس جنگ با طالبان در این کشور آغاز شد و برگشت مهاجران با کندی مواجه شد. با رویکار آمدن رژیم طالبان تعدادی از فعالان سیاسی بویژه سیاسیون وابسته به مجاهدین و حکومت‌های قبل از جمله اعضای احزاب خلق و پرچم افغانستان را مجدداً ترک و به ایران پناه گزین شدند، تعداد زیادی از مردم عادی نیز دوباره به سوی ایران هجرت کردند.

پس از شکست طالبان موج گسترده تری از بازگشت مهاجران براه افتاد سازمان ملل متحد طی قردادی با حکومت ایران بازگشت مهاجران را تمویل نمود و تمام مخارج بازگشت آنان را پرداخت می‌کرد و مقداری پول نقد نیز برای هر خانواده در نظر گرفته بود.

دولت ایران برنامه‌های وسیعی برای بازگرداندن این مهاجران آغاز کرد تا با اخراج صد در صد مهاجران غیر قانونی در ایران اوضاع نابسمان بیکاری و اقتصاد ایران بهبود بیابد. گرفتاری اتباع افغانستانی در شهرهای بزرگ شدت یافت، اردوگاه‌های مهاجران یکی پی دیگری ایجاد شد. تقریباً اوج برنامه‌های دولت ایران در زمان حاکمیت محمود احمدی نژاد آغاز شد. دولت ایران اعلام کرد مصمم است تا یک میلیون مهاجر غیر قانونی افغان را به کشور خود برگرداند. وزیر کشور وقت ایران گفت برنامه‌های خروج داوطلبانه و اجباری افغان‌ها از سوی ایران موفقیت آمیز نبوده و خروج اتباع غیر مجاز افغان از تکالیف قانونی وزارت کشور است و در این زمینه جدی تر اقدام خواهد شد..[۱۰] مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور ایران هم اعلان کرد اگر افغان‌ها در پایان مهلت قانونی در طرح بازگشت شرکت نکنند، در استان‌هایی که اجازه اقامت و زندگی ندارند، در اردوگاه‌ها زندگی کنند..[۱۱]

دولت ایران اعلان کرد در میان دو میلیون مهاجری که همینک در ایران هستند تنها ۹۰۰ هزار نفر قانونی زندگی می‌کنند و متباقی باید اخراج شوند..[۱۲] کنترل مرزهای تا حدی شدت یافت که چندین تبعه افغان که می‌خواستند بصورت قاچاق ایران شوند توسط پلیس کشته شدند.[۱۳]. سپس با جدی تر شدن طرح اخراج مهاجران ایران همه یک و نیم میلیون مهاجر غیر قانونی افغان را به زندان تهدید کرد..[۱۴].

مقامات وزارت کشور ایران هشدار داده‌اند که آن دسته از مهاجران افغان که دارای مدرک قانونی نیستند، در صورت ادامه «اقامت غیر قانونی»، دستگیر و تا پنج سال زندانی خواهند شد. دولت افغانستان مجدداً واکنش نشان داد و سخنگوی وزارت خارجه افغانستان از ایران خواست دست کم تا پایان زمستان، به پناهجویان افغانستانی فرصت بدهد و در فصل سرما، به آنها فشار نیاورد.اخراج گسترده پناهجویان افغان از ایران، بحران سیاسی گسترده‌ای در افغانستان ایجاد کرد و به استیضاح وزیران خارجه و مهاجران آن کشور انجامید..[۱۵].

کنترل مرزها شدت یافت، دستگیری اتباع غیر مجاز افغان شدت یافت تا اینکه دولت افغانستان شدیداً به موج گسترده اخراج مهاجران واکنش نشان داد و وزارت خارجه افغانستان طی بیانیه‌ای اعلام کرد که ممکن است این اخراج گسترده بر تیرگی روابط دو کشور تاثیر گذار شود.[۱۶]

تحصیل[ویرایش]

تعدادی از کودکان افغانستانی از تحصیل کردن بازمی‌مانند چون مدارس ایران در ثبت‌نام از اتباع خارجی سختگیر هستند و نیز افغانها -به مانند ایرانیان- نمی‌توانند از مزایای تحصیل رایگان استفاده کنند و برای تحصیل در مدارس دولتی هم باید شهریه بپرادزند که پرداخت آن از توان بسیاری از آنها خارج است. دولت ایران سیاست مشخصی را در طول زمان در اینباره نداشته‌است و گاهی اجازه تحصیل به فرزندان افغان داده شده‌است و گاهی نیز عکس آن. از طرفی مدارس خودگردان افغان نیز وجود دارد که کیفیت آموزشی و پرورشی مناسبی ندارند و گاهی جلوی فعالیت آنها گرفته می‌شود.[۱۷] گفته شده‌است در سال تحصیلی ۹۰-۱۳۸۹، ۴۰۰ هزار کودک افغانستانی در ایران از تحصیل بازمانده‌اند.[۱۸]

البته دولت ایران اخیراً اعلام کرده‌است همهٔ مهاجران افغان (حتی کسانی که غیر قانونی به ایران آمده‌اند) حق تحصیل دارند و شرایط و امکانات برای تحصیل کودکان افغان مهیاست.[۱۹]

اعتراض[ویرایش]

دولت افغانستان از احتمال تیره شدن روابطش با ایران سخن به میان آورد و صدها فعال سیاسی و مدنی در ایران نیز به اخراج گسترده مهاجران معترض شدند. در کابل پایتخت افغانستان ده‌ها نفر در اعتراض به اخراج اجباری پناهجویان افغان از ایران، در برابر وزارت خارجه افغانستان و سفارت ایران در کابل اجتماع کردند..[۲۰] وزرات خارجه افغانستان از دولت ایران خواست تا که در برخورد با پناهجویان افغان از حوصله بیشتری به خرج دهد.[۲۱] با تشدید اعتراضات دولت ایران اعلان کرد که طرح اخراج پناهجویان را بطور موقت متوقف کرده‌است. اما حکومت افغانستان خواهان توقف دراز مدت این طرح شد.[۲۲]

در سال ۱۳۹۰ هم روزانه صدها افغان که به صورت غیر مجاز وارد ایران شدند از این کشور اخراج می‌شوند[۲۳]

خروج از ایران[ویرایش]

هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران در آذر ۱۳۸۹ اجرا شد و طی مرحلهٔ نخست آن بخشی از یارانهٔ سوخت، نان، آب، برق و برخی مواد دیگر حذف شد و پول آن به صورت نقدی به حساب خانوارهای ایرانی واریز شد که البته برای این موضوع، پولی به افغانها داده نمی‌شود. در پی این موضوع چند صد هزار افغان، ایران را به سوی افغانستان یا ترکیه و کشورهای اروپایی ترک کرده‌اند.[۲۴]

ایران تا چند سال اخیر میزبان بزرگ‌ترین جمعیت آوارگان خارجی، عمدتاً آوارگان افغان و عراقی بوده‌است و اکنون نیز پس از [۲۵] پاکستان ، دومین کشور پذیرندهٔ پناهندگان و آوارگان است. محمد تهوری مدیر کل امور اتباع و مهاجران خارجی ایران می‌گوید: «با توجه به وضعیت کشور افغانستان، نوع پناهندگی به اتباع افغان در ایران براساس اعتقادات و مبانی جمهوری اسلامی ایران منحصربه‌فرد بوده و در مقایسه با قوانین مهاجرپذیر دنیا اتباع افغان با ویژگی خاصی درایران حضور یافته‌اند... با اغماضی که جمهوری اسلامی ایران در رابطه با اتباع افغان انجام داده‌است تاکنون این افراد همانند ایرانیان به طور آزاد در کشور زندگی کرده‌اند و تنها سه درصد اتباع افغان در شهرک‌ها (اردوگاه‌ها) زندگی می‌کنند که این شهرک‌ها نیز دارای ویژگی‌های یک زندگی خوب است»[۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]

دولت افغانستان و سازمان ملل بارها از ایران به خاطر بیش از سه دهه پذیرایی از مهاجران افغان تشکر کرده‌اند. به ویژه که بیشتر کشورهای جهان اجازهٔ ورود پناهندگان آن هم به تعداد چند میلیونی را نمی‌دهند و یا اجازهٔ اقامت مهاجران را در میان مردم خود نداده و آنها را در اردوگاه‌ها (کمپ‌ها) نگه می‌دارند. در حالی که ایران از سال ۱۳۵۷ و در حالی که درگیر مشکلات فراوان داخلی بوده‌است بدون مانعی چند میلیون افغان را بدون گذرنامه یا مدرکی به کشور خود راه داده‌است و آنان نیز به آسانی در میان مردم ایران زندگی کرده‌اند. این مهاجران از یارانه‌های سنگین و سایر امکانات به مانند ایرانیان استفاده کرده‌اند. هرچند هرازگاهی مشکلاتی دربارهٔ تحصیل و امور درمانی داشته‌اند.[۳۰]

سرشناسان[ویرایش]

نگاره‌ها[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. جمعیت شناسی ایران بر اساس سالنامه آماری 1390 استانداری خراسان جنوبی به نقل از اداره آمار
  2. «نگاهی برشرایط کاری و تحصیلی مهاجرین افغان در ایران»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  3. «امام خمینی«ره» و افغانستان»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۴-۱۰-۲۰۰۷. 
  4. «کارگران افغانستانی، مهاجرت ودهها میلیون دلار سود برای ایران (نقد مقاله روزنام جام جام)»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  5. الگو:(نقد مقاله روزنام جام جام)
  6. «مزیت‌های مهاجرین برای دولت ایران»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  7. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2352425
  8. http://www.ebtekarnews.com/Ebtekar/News.aspx?NID=114149
  9. http://www.jamaran.ir/fa/NewsContent-id_22660.aspx
  10. «'یک میلیون افغان از ایران امسال اخراج می‌شوند'»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  11. «سیاست‌های جدید ایران در مورد مهاجران افغان»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  12. «سیاست‌های جدید ایران در مورد مهاجران افغان»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  13. «بررسی 'قتل چهار نوجوان' افغان توسط مرزبانان ایرانی»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  14. «ایران 'یک و نیم میلیون' مهاجر افغان را به زندان تهدید کرد»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  15. «ایران 'یک و نیم میلیون' مهاجر افغان را به زندان تهدید کرد»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  16. «ادامه اخراج مهاجران افغان از ایران»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  17. نگاهی به وضعیت کودکان افغان در ایران
  18. ۴۰۰هزار کودک افغانستانی همچنان ازتحصیل در ایران محروم هستند
  19. درخواست وزیر امور مهاجران افغانستان از مسکو؛ افغانها را در روسیه دریابید
  20. «اعتراض به اخراج پناهجویان افغان از ایران»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  21. «اعتراض به اخراج پناهجویان افغان از ایران»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  22. «افغانستان خواهان 'توقف درازمدت' اخراج مهاجران شد»(فارسی). بازبینی‌شده در ۰۱-۱۲-۲۰۰۹. 
  23. .روزانه صدها مهاجر افغان جبراً از ایران اخراج می‌شوند
  24. «زندگی مهاجران افغان در ایران» به روایت تصویر
  25. Which countries take in most refugees? Not the West cnn.com
  26. Refugees statistics - countries compared - NationMaster
  27. International Consortium for Refugees in Iran
  28. Refugees in Iran and International Security
  29. آغاز طرح آمایش ۷ برای اتباع افغانستانی از ۱۷ جوزا در ایران
  30. درخواست وزیر امور مهاجران افغانستان از مسکو؛ افغانها را در روسیه دریابید
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ [کیهان فرهنگی شماره، سال ۲۸، شماره ۲۸۰ و ۲۸۱ کیهان فرهنگی]
  32. «شرح حال استاد ادیب نیشابوری (ادیب ثانی)». کتابخانۀ طهور. بازبینی‌شده در آگوست ۲۰۱۳. 

پیوند به بیرون[ویرایش]