منوچهر طبری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

منوچهر نسبی طبری (زاده ۳۱ تیر ۱۳۲۰ بابل - ۱۷ آذر ۱۳۸۹ آمریکا) فیلمبردار، کارگردان و مستندساز عرصه‌ی فرهنگ-صنعت ایرانی است.

زندگی[ویرایش]

منوچهر نسبی طبری در تاریخ ۳۱ تیر ۱۳۲۰ در بابل مازندران زاده شد. پدر وی اسدالله (متولد بابل) و مادرش حشمت حکیمه (متولد تهران) بود. نام مذهبی وی «مَنَشِه» بود که از نظر تبارشناسی، بزرگترین فرزند حضرت یوسف و معنایش فراموشی است.[۱] پدرش از مهاجران بخارا بود كه به همراه دیگر افراد فامیل به ایران مهاجرت كرده و در بابل ساكن شده بودند.[۲] پدرش اسدالله طبری، در آغاز به خرید و فروش محصولات کشاورزی روی آورد و سپس از طریق هنر شمع‌سازی امرار معاش می‌نمود. اما این شغل نمی‌توانست مخارج زندگی خانواده را تأمین کند، لذا مادر منوچهر هم به شغل خیاطی روی آورد.[۳]

وی در خانواده‌ای مذهبی و مؤمن یهودی به دنیا آمد. او از پنج‌سالگی به مدرسه سپرده شد. دوران دبستان و متوسطه را در مدرسه اتحاد (آلیانس) تهران گذراند و پس از اتمام تحصیل در هفده‌سالگی سفر ماجراجویانه‌ی خود را آغاز کرد. او از راه زمینی به آلمان رفت و پس از سفر به شهرهای مختلف آلمان، با کشتی به فرانسه و در پایان با داشتن ۱۷ دلار به ایالت نیوجرسی در آمریکا رسید.[۱]

در مدت اقامت شش‌ساله خود در آمریکا دوره‌های آرایشگری و کارگردانی تئاتر عروسکی را گذراند.[۱] ابتدا به شوق خلبانی در پی تحصیل در این رشته برآمد، اما دیری نپایید که اعتراض پدر و مادر وی را از این تصمیم منصرف ساخت. وی برای گذرانیدن امور زندگی در آمریکا، طی دوران تحصیل دوره‌ی آرایشگری را آموخت.[۳] سپس به کالج عكاسی جرمیاس كه دانشكده‌ای تجربی بود رفت و پس از دو‌سال‌و‌نیم در سال ۱۹۶۴ در رشته‌ی عكاسی و فیلمبرداری فارغ‌التحصیل شد. جهت تکمیل این فن به مدرسه‌ی ژولاپس وارد شد که مدرسه‌ای حرفه‌ای در عكاسی و فیلمبرداری بود. دوره‌ی دوساله‌ی این دانشكده نیز با موفقیت طی شد؛ و منوچهر برای اقامتی كوتاه به ایران بازگشت با این امید که در بازگشت تحصیلات خود را به پایان برساند ولی مرگ پدر، او را برای همیشه ناگزیر از ماندن در ایران کرد؛ مگر سالهای آخر عمر.[۲] پس از بازگشت به ایران، تحصیلات خود را در رشته‌ی فیلمبرداری دانشگاه تهران به اتمام رساند.[۴]

پای او به‌ کانون فیلم باز شد و آشنایی با فرخ غفاری عاملی شد تا در سال ۱۳۴۶ به استخدام تلویزیون تازه تأسیس درآید.[۲] او که دوره‌ی فیلمبرداری و عکاسی دیده بود، به عنوان فیلمبردار به واحد فیلمبرداران رفت. در همان سال در سمتِ دستیار محمود نصیری فیلمبردار تلویزیون، در فیلم مستند پالایشگاه تهران از هوشنگ کاووسی حضور داشت.[۱] دیری نپایید با کوشش چشمگیر، به عنوان کارشناس واحد فیلمسازی و فیلمبردار شناخته شد. ضمن آنکه استعداد خود را در کارگردانی فیلم‌های مستند خبری و ورزشی بروز داد.[۳]

هنوز دو ماه از استخدامش در تلویزیون نگذشته بود که پدرش درگذشت.[۱]

وی در دی‌ماه سال ۱۳۸۰ به عضویت انجمن مستندسازان ایران در آمد.[۱]

منوچهر طبری در سال ۱۳۶۴ با ژاکلین مهرزادی ازدواج نمود. ماحصل این پیوند دو پسر و یک دختر بود.[۳]

وی در ۱۷ آذر سال ۱۳۸۹ در آمریکا به دلیل ابتلا به سرطان[۲] درگذشت و مراسم بزرگداشت او در کنیسه لوبیان (سزاوار) تهران برگزار شد.[۱]

سینما[ویرایش]

از همان آغاز علاقه‌ای به کارگردانی داشت و در فهرست کارهایش از سال ۱۳۵۱ کارگردانیفیلمبرداری هست.[۱] منوچهر طبری که در سال ۱۳۵۱ برای فیلمبرداری از مسابقات وزنه‌برداری عازم سنندج شده بود، طی ملاقاتی که با احمد شاملو، سفارش ساخت فیلمی از دراویش قادری از او می‌گیرد.[۳] اگرچه در ابتدا به او اجازه‌ی فیلمبرداری داده نمی‌شد، ولی با پافشاری وی، سرانجام در سال ۱۳۵۳ موفق شد فیلم لحظاتی چند با دراویش قادریه را به صورت سیاه و سفید و به مدت ده دقیقه بسازد. [۲] این فیلم که با دستیاری احمد صدقی وزیری ساخته شده بود در برنامه‌ی فرهنگ ایران‌زمین با حضور بهرام فره‌وشی از جنبه‌ی فرهنگِ «ور» یا داوری ایزدی (که آئینی برای اثبات حقانیت بود و ۹ من روی گداخته بر تن موبد بزرگ زرتشتی دوره‌ی ساسانی آذرپاد مهراسپندان ریختند و تفسید) به طور وسیع شناسانده شد. این فیلم اولین حضور سینما در محافل دراویش قادری است.[۱]

موفقیت فیلم باعث شد تا او به فکر بیفتد تا در نسخه‌ی کامل‌تری، فیلمی مفصل از دراویش و به شیوه‌ی رنگی بسازد؛ و چنین شد که مطرب عشق (۱۳۵۶) شکل گرفت.[۲] تولید فیلم از سال ۱۳۵۵ شروع شد و چند ماه قبل از انقلاب ساواک راش‌های فیلم را جمع کرد و برد و کار نیمه‌تمام ماند. بعد از انقلاب با دستیابی به نگاتیوها کار با تدوین داود یوسفیان تمام شد. مطرب عشق در گروه ایران‌زمین تلویزیون و به راهنمایی پرویز شفا از پنج گروه از دراویش کردستان و خانقاه‌ها و شیوه‌ی زیست و کرامات شیوخ و شرح حال و زندگی مردمان، به شیوه‌ی مردم‌نگاری نجات فراهم آمد. این فیلم به عنوان پروژه‌ی پایان تحصیلی وی در سال ۱۳۵۸ به دانشکده هنرهای دراماتیک ارائه شد. وی در مطرب عشق به سوی مردم‌نگاری و بافتی‌سازی فرهنگ رفت و فیلم را مبتنی بر پارادایم مردم‌نگاری یعنی «کل‌گرایی» ساخت.[۱]

از آن پس، از سال ۱۳۵۷ طبری به کارگردانی روی آورد و از آن به بعد بسیاری از ساخته‌هایش را با عنوان فیلمبردار، تهیه‌کننده، کارگردان، نویسنده و تدوینگر ارائه می‌کند.[۱][۳] فیلم‌هایی چون: سفرنامه‌ی نطنز (۱۳۶۱)، دانه‌های روغنی (۱۳۷۰)، قطعه‌ای برای شبانان دشت کودکی (۱۳۷۵) از آن جمله‌اند.[۲]

از جمله دیگر کارهای وی می‌توان به فیلمبرداری آثاری از هژیر داریوش، خسرو سینایی، زکریا هاشمی و احمد شاملو نیز اشاره کرده است ضمن این‌که در فیلمبرداری صحنه‌هایی از سفر شاسی مرتضی شاملی (۱۳۵۹) و سیر آب در ایران نظام کیایی و سنگ آتش آهن محمدرضا فرهومند نیز همکاری داشت.[۱]

وی به ویتنام و لبنان هم رفت. وی همراه با با جواد علامیر دولو (تهیه‌کننده گروه رپرتاژ خارجی) به ویتنام رفت. پس از انقلاب هم مدتی به آمریکا رفت.

وی در تیرماه ۱۳۵۸ از هنرهای دراماتیک با معدل بسیار خوب فارغ التحصیل شد. او جزو گروه فیلمبرداران روز ورود روح‌الله خمینی در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ بود. در جریان جنگ تحمیلی نیز از سکوهای نفتی نصر و سیری فیلم گرفت.[۱]

آثار[ویرایش]

منوچهر طبری به عنوان کارگردان با فیلمبردارهای چندی از جمله وانوش وارطانیان، فرهاد خرقانی، فرهاد صبا، عباس باقریان، توفیق ابراهیمی، علیرضا تقی‌خانی و اسماعیل امامی نیز کار کرد.

از دیگر فیلم‌های مهم وی عبارتند از:

پی‌نوشت[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]