منبع کیو
منبع کیو (سند کیو، یا کیو) یک منبع مکتوب فرضی است که برای انجیل متی و انجیل لوقا در نظر گرفته شدهاست. کیو (مخفف واژه آلمانی Quelle، یا منبع) به این جهت یک منبع فرضی برای این دو انجیل تصور شده که در هر دوی آنها اشتراکاتی یافت میشود که در انجیل مرقس به چشم نمیخورد و از اینرو این فرضیه مطرح شده که احتمالا سند مکتوبی وجود داشته که انجیلهای متی و لوقا از آن به عنوان منبع استفاده کردهاند. همچنین تصور بر این است که آن متن باستانی حاوی نقل قولهایی از عیسی بودهاست و نه نوشتهای شرحگونه همچون اناجیل فعلی. فرضیه منبع کیو همزمان با دیدگاه تقدم مرقس مطرح شد؛ دیدگاه تقدم مرقس اظهار داشت که انجیل مرقس نخستین انجیل در میان انجیلهای همنوا بوده که نگاشته شده و پس از آن متی و لوقا از آن به عنوان یکی از منابع دوگانه خود استفاده کردهاند تا انجیلهای متی و لوقا را به رشته تحریر درآورند. علت اینکه گفته شده متی و لوقا در نگارش انجیلهای خود از دو منبع استفاده کردهاند این است که اولا بخش قابل توجهی از محتوای هر دو انجیل در انجیل مرقس یافت میشود و دوم اینکه بخش دیگری از محتوای مشترک انجیل متی و انجیل لوقا در انجیل مرقس وجود ندارد و به همین جهت این دیدگاه مطرح شده که علاوه بر مرقس، منبع نوشتاری دیگری نیز موجود بوده که در نوشتن انجیلهای متی و لوقا از آنها استفاده شدهاست.
تاریخچه [ویرایش]
پیش از قرن نوزدهم باور بسیاری از مسیحیان و پدران کلیسا از جمله پاپیاس، ایرانئوس، و اوریجن بر اين بود که نخستین انجیل، انجیل متی بودهاست. در نتیجه، بخش دوم از کتاب مقدس، یعنی عهد جدید، با انجیل متی آغاز میشود. ولی این دیدگاه در اواخر قرن هجدم میلادی يعنی زمانی که گاتلوب کریستین استور، آلهیدان پروتستان آلمانی (۱۷۸۶) اظهار داشت که نخستین انجیل، انجیل مرقس است، به چالش کشیده شد. اين گفته استور در آن زمان که بسیاری از علمای مسیحی به ديدگاه آگوستینی و ديدگاه گریشباخ مبنی بر تقدم متی باور داشتند، چندان مورد پذیرش واقع نشد. در اين میان دیدگاه دیگری نیز وجود داشت که میگفت گفتههای عیسی به صورت تکه تکه و در قالب نوشتههای کوچک ثبت و ضبط شده و بعدها حواریون از ترکیب آنها انجیلهای همنوا را نوشتهاند. کارل لاکمن زبانشناس آلمانی، با چنین رویکردی به مقایسه انجیلهای همنوا پرداخت و دریافت که انجیلهای متی و مرقس اشتراکاتی دارند که در انجیل لوقا به چشم نمیخورد و در سوی دیگر مواردی نیز بین انجیلهای لوقا و مرقس مشترک است که در متی به چشم نمیخورد. در واقع مطالب مرقس هم در متی و هم در لوقا موجود است.
با اينهمه هنوز موارد زيادی در لوقا و متی وجود داشت که در مرقس موجود نبود. همين موضوع باعث شد تا ايده منبع دوم مطرح شود مبنی بر اينکه احتمالا به جز مرقس، منبع مکتوب ديگری نيز وجود داشته که باقی بخشهای متی و لوقا بر اساس آن نوشته شدهاند. اين منبع ناشناخته، منبع کيو ناميده شد که کيو از حرف اول واژه آلمانی Quelle به معنی منبع گرفته شدهبود.
در سال 1832 شخصی موسوم به فردريش شلايماخر یکی از اظهارات پيچيده پاپياس را تفسیر کرد. پاپياس نوشته بود: ″متی الهامات آن سرور را به گويش عبری گردآوری کرد.″ در تفسیر سنتی، منظور پاپياس نوشته متی به زبان عبری بوده ولی شلايماخر بر اين باور بود که پاپياس به مجموعه سخنان عیسی اشاره داشته که در دسترس حواريون بودهاست.
در سال 1838 کريستين هرمان ويش فرضيه وجود منبعی نوشتاری از سخنان عیسی را با ايده تقدم مرقس ترکيب کرد و ديدگاه جدیدی موسوم به ديدگاه دو منبع را مطرح کرد. بر اساس اين نظريه جدید، انجيل متی و انجيل لوقا از دو منبع بهره بردهاند؛ یکی انجيل مرقس و ديگری منبعی نوشتاری از سخنان عیسی. هاينريش جوليوس هولتزمن از اين ديدگاه پشتيبانی کرد.
لینکهای مرتبط [ویرایش]
منابع [ویرایش]
Wikipedia contributors, 'Q source', Wikipedia, The Free Encyclopedia, 3 February 2011, 17:47 UTC, <http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Q_source&oldid=411816046> [accessed 4 February 2011]
