مرگ مؤلف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مرگ نویسنده مقاله ای از رولان بارت منتقد ادبی و نظریه پرداز فرانسوی می باشد. این مقاله روش سنتی نقد ادبی را که قصد نویسنده و تاریخچه زندگی وی را در تفسیر متن دخالت می دهد به چالش می کشد و در عوض پیشنهاد می دهد که نویسنده یا پدیدآور از متن جدا باشد.

محتوا

در این مقاله، بارت به مخالفت با روش معمول برای خواندن و نقد کردن آثار ادبی بر اساس جنبه های مختلف هویت و شخصیت نویسنده (مثلاً، عقاید سیاسی نویسنده، شرایط تاریخی و محیطی، مذهب، قومیت، روان‌شناسی، یا سایر صفات و خصوصیات بیوگرافیک یا شخصی) و در نتیجه کشف معنای نوشته های نویسنده می‌پردازد. در این نوع نقد، تجربه ها و سوگیری‌های نویسنده به عنوان نوعی "توضیح" قطعی و نهاییِ نوشته مورد استفاده قرار می‌گیرند. به عقیدۀ بارت، این روشِ خواندن ظاهراً روشی شسته و رفته و آسان است اما در واقع پر ایراد و بدون تفکر و تأمل کافی است.

           "اختصاص دادنِ یک نویسنده به یک نوشته"، و دادنِ یک تفسیر منفرد، مطابق و معادل با آن، یعنی "تحمیل کردن  محدودیت به آن نوشته".

به این ترتیب، خواننده باید نوشتۀ ادبی را از خالق آن جدا در نظر بگیرد تا بتواند نوشته را از استبدادِ تفسیری (interpretive tyranny) آزاد سازد. هر نوشته حاوی چندین لایه و معنا است. در لاتین، text (نوشته، متن) و textile (پارچه) هم ریشه هستند. بارت نوشته و پارچه را به هم تشبیه می‌کند و می‌گوید نوشته نوعی پارچه است که از نخ هایی به نام گفته‌ها بافته شده است. این گفته ها از تعداد بسیار زیاد یا غیرقابل شمارشی از مراکز فرهنگ (centers of culture) گرفته شده‌اند و نه از یک تجربۀ منفرد که فقط یک بار اتفاق افتاده است. معنای اصلی یک کارِ ادبی (نوشته) به برداشتی که خواننده از آن دارد وابسته است نه به احساسات یا سلیقه های نویسنده. وحدت (یکپارچگیِ) نوشته در ریشه های آن (یعنی، نویسنده، خالق) نیست، بلکه در مقصد آن (خواننده) است.

اکنون که نویسنده دیگر مرکز توجه و تأثیرگذاری نیست، می‌توان گفت که به یک scriptor تبدیل شده است (بارت از اصطلاح scriptor به جای author استفاده می‌کند تا پیوندِ حاکی از اقتدار بین اصطلاح author و authority را قطع کند. authority یعنی اقتدار، قدرت، دست بالا داشتن، تحکم. author نیز یعنی کسی که چیزی می نویسد و در نتیجه، بر خواننده غلبه دارد، عقیدۀ خود را بر او تحمیل می‌کند، و در رابطۀ نویسنده- خواننده، دست بالا را دارد. scriptor یعنی کسی که صرفا می نویسد، مثل یک تایپیست، حروف چین، یا کاتب، که فقط می نویسد و با آنچه می نویسد پیوند فکری ندارد). به عقیدۀ بارت، scriptor صرفاً باید بنویسد اما نباید نوشتۀ خود را توضیح دهد. او همزمان با نوشته به دنیا می‌آید. او قبل از نوشته وجود نداشته و بعد از آن نیز به وجود خود ادامه نخواهد داد. چنین نیست که نویسنده نوشته را روزها، هفته ها، یا سالها پیش نوشته باشد. او آن را همین حالا نوشته است، همین لحظه‌ای که خواننده در حال خواندن آن است. هر بار که خواننده متن را دوباره می‌خواند، متن دوباره نوشته می‌شود. به عبارت دیگر، با هر بار خواندن و دوباره خواندن، متن نوشته و بازنویسی می‌شود، زیرا "ریشه" یا منبعِ معنا صرفاً و انحصاراً در "خودِ زبان" و تاثیری که بر خوانندۀ می‌گذارد نهفته است. بارت پیوند بین نویسندگی (authorship) و اقتدار (authority) را قطع می‌کند و به این ترتیب، مرگِ نویسنده را رقم می‌زند.

در این مقاله، بارت شرایط ذاتاً کلامی ادبیات (condition essentiellement verbale de la littérature) را پایه و اساس نقد مدرن معرفی می‌کند. یعنی، از این پس ادبیات را به نویسنده ای که منبع و خاستگاه آن بوده است ربط نخواهیم داد، بلکه به خودِ زبان مرتبط خواهیم دانست. به گفتۀ بارت، این زبان (کلام) است که حرف می‌زند، نه نویسنده. اگر نوشتارِ مدرن به معنای مرگ نویسنده است، به معنای تولدِ scripteur نیز است. scripteur مدرن همزمان با متن متولد می‌شود، یعنی، همان لحظه ای که یک نفر کتاب یا مقاله را باز می‌کند تا بخواند. به این ترتیب، بارت اوضاع را معکوس می‌کند، طوری که متن یا نوشته دیگر محصول خلاقیت نویسنده نیست، بلکه خودش یک سازنده و خالق است. یک مثال بارز از این تواناییِ ادبیات، همان چیزی است که در زبان شناسی “performatif” (اجرایی، اجرا کننده، نمایش دهنده) نامیده می‌شود. در نقطۀ عطف این معکوس سازی، دیگر ادبیات (متن، نوشته، داستان، نمایشنامه) نیست که از زندگی تقلید می‌کند، بلکه زندگی است که از ادبیات تقلید می‌کند.

از این به بعد، بارت مفهوم author (نویسنده) را کنار می‌گذارد و همانطور که در بالا گفتیم، از مفهوم scripteur استفاده می‌کند. ناپدید شدن author از صحنه و غیبت او از نوشتار باعث می‌شود مفهوم جدیدی از نوشتار ارایه شود و نوشتار به صورت نوعی فضا با ابعاد چندگانه محسوب شود که در آن، نوشتارهای متعدد و متنوع با هم جمع می‌شوند یا در تضاد هم قرار گرفته و با هم مقایسه می‌شوند، نوشتارهایی که هیچکدامشان اصلی و منبع متنی که پیش رو داریم نیستند. یعنی، متن پیش روی ما یک پارچه (textile) از گفتارهای مختلف است که از هزاران خاستگاه در درون فرهنگ به داخل متن راه پیدا کرده‌اند. بنابراین، نقش نویسنده این است که این نوشتارها را با هم ترکیب کند.

مرگ نویسنده منطقاً به مرگ منتقد منجر می‌شود و خواننده جای منتقد را می‌گیرد. خواننده، در عمل، جایگاهی را اشغال می‌کند که در آنجا، نوشتارهای متنوع و متعدد گرد هم جمع می‌شوند و به یک واحد تبدیل می‌شوند. این وحدتِ یک متن در اصل و منبع آن (نویسنده) نیست، بلکه در مقصد آن (خواننده) قرار دارد.


[۱]

منابع[ویرایش]