مرغاب (رود)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۲۶′۴۷″ شمالی ۶۲°۳۸′۰۶″ شرقی / ۳۶.۴۴۶۳۹° شمالی ۶۲.۶۳۵۰۰° شرقی / 36.44639; 62.63500

رود مُرغاب یا مرو رود و یا مروالرود رودی است در آسیای میانه بطول ۸۵۰ کیلومتر. این رود از شمال غرب افغانستان سرچشمه می‌گیرد و بسوی شمال غرب جریان دارد و به بیابان قره‌قوم در ترکمنستان منتهی می‌شود.

این رود از جبال غور واقع در شمال خاوری هرات سرازیر گردیده به مرو کوچک می رسید و از آنجا به سمت شمال منحرف می شد و به طرف مرو بزرگ می رفت و آنجا به نهر های بسیار منشعب گردیده و در نهایت در ریگستان بیابان غز ناپدید می گردید. این ریگستان با مرداب تجند یا رودخانه هرات در یک عرض جغرافیایی است.[۱]

پیشینه[ویرایش]

اسم مرغاب چنانکه ابن حوقل گوید در اصل «مرو آب» بوده است ولی اصطخری می نویسد مرغاب اسم محلی است که آن رود از آنجا سر چشمه می گرفت.

مقدسی که مرغاب را رود «مروین» یعنی دو مرو نامیده است می نویسد این رود تا مرو علیا «یعنی مرو کوچک » جریان یافته سپس به مرو سفلی «یعنی مرو بزرگ» می ریخت. در یک منزلی جنوب مرو بزرگ مجرای رود را با سدی که از چوب تدارک شده بود انباشته بودند و آب پشت آن سد می ایستاد. این سد را در قرن چهارم هجری امیری که ده هزار نفر زیر فرمان وی بودند نگهبانی می کرده و آنها ماموریت داشتند که هم آن سد را حفظ کنند و هم بر تقسیم آب نظارت داشته باشند. روی سد علامتی نصب کرده بودند که ارتفاع سطح آب را نشان می داد. وقتی که ارتفاع آب به شصت جو می رسید مردم بسیار مسرور می گردیدند و وقتی که به شش جو تنزل پیدا می کرد علامت کم آبی و خشکسالی و نتیجه آن قحطی بود.[۱]

در یک فرسخی جنوب مرو بزرگ سدی ساخته بودند به شکل استخری مدور که چهار نهر از آن به محلات و حومه شهر جاری می گردید. این استخر درها و مقسم هایی داشت که میزان آب و ارتفاع آن را در رودخانه معین می کرد. وقتی که این ارتفاع به حد اکثر می رسید مردم خوشوقت گردیده سد ها را می گشودند و آب به قدر حاجت داخل نهر ها می گردید. اسم نهر های چهار گانه عبارت بود از: ۱ ـ نهر هرمرفره که به سمت غرب می رفت. ۲ـ نهر ماجان که به سمت شرق می رفت ۳ ـ زرق یا الرزیق و ۴ ـ نهر اسعدی. مهمترین آنها نهر ماجان بود که عمده آب مرغاب را می کشید و پس از آب دادن به شهر و حومه آن از زیر پل های متعددی که از زورق ها تعبیه شده بود می گذشت و به صحرا رسیده در مرداب فرو می رفت.[۱]

یاقوت حموی در قرن هفتم می نویسد که «رود مرغاب را در زمان او رزیق می گفتند.»

پی نوشت ها[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]