مرتضی احمدی

برای دیگر کاربردها، احمدی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

مرتضی احمدی
نام اصلی	مرتضی حاج سید احمدی
زمینه فعالیت	سینما و تلویزیون
ملیت	ایرانی
تولد	۱۰ آبان ۱۳۰۳ تهران
محل زندگی	تهران '۳۵°۴۰ شمالی، '۲۵°۵۱ شرقی
پیشه	بازیگر, گوینده, خواننده
همسر(ها)	زهرا جوانشیر
فرزندان	آزیتا (متولد ۱۳۳۷) مازیار (متولد ۱۳۴۰)
صفحه در وب‌گاه IMDb
صفحه در وب‌گاه سوره

مرتضی احمدی (۱۳۰۳ - ) بازیگر سینما و تلویزیون و گوینده و خواننده ایرانی است.

زندگی

تولد و تحصیلات

احمدی در ۱۳۰۳ در جنوب تهران از خانواده‌ای با اصـالت تفرشی به دنیا آمد. پدرش سَقط‌فروش بود. برای تـحصیل ابتدا به مکتب و سپس به دبستان منوچهری در میدان گمرک رفت و بعد از آن به دبیرستان شرف و دبیرستان روشن رفت.

نوجوانی

در شانزده‌سالگی ورزش باستانی و فوتبال را شروع کرد و به هـمراه تیم فوتبال دبیرستانش در مسابقات آموزشگاه‌های تهران رتبه‌هایی به دست آورد. بعدها در تیم فوتبال راه‌آهن تهران و پس از آن در باشگاه راه‌آهن بازیکن و مربی (تا سال ۱۳۲۵) شد.

فعالیت حرفه‌ای

پس از چند تلاش آماتوری در تئاتر در ۱۳۲۱ با کمک عده‌ای از دوستانش «تـماشاخانه ماه» را روبه‌روی باغ فردوس دایر کرد، ولی پس از چند هفته مـجبور به ترک آنـجا شد. در اوایل پاییز ۱۳۲۲ در تئاتر فرهنگ برای اولین بار پیش پرده‌خوانی کرد و در نتیجه آن بازیگر تئاتر هم شد. مدتی بعد پدرش از فعالیت او در تئاتر مطلع شد و او را از خانه بیرون کرد .مرتضی احـمدی پس از مدتی هم‌زمان با هنرپیشگی در راه‌آهن تهران به‌عنوان تعمیرکار استخدام شد.

مرتضی احـمـدی برای اولین بار به سبک بیات تهران در پیش پرده‌ها آواز خواند و نیز اولین بار (در ۱۳۲۲) ترانهٔ گلپری جون را اجرا کرد، که بسیار مـحبوب شد و به خاطر آن برای کار در رادیو تهران دعوت شد. در یکی از پیش پرده‌ها ترانه‌ای دیگری به نام «کارگرم من» را اجرا کرد که به استقبال کارگران راه‌آهن و پس از آن منجر به اعتصاب کارگران راه آهن گردید که در نتیجه، مرتضی احـمدی به بـخش حسابداری راه‌آهن منتقل شد و پس از پایان اعتصاب دستگیر شد و در کلانتـری تعهد کرد از آن به بعد ازاجرای آن پیش پرده خوداری کند.

پیش‌پردهٔ دیگری نیز با اجرای احـمدی به نام «قدس شاهین» (دربارهٔ ماجرای تجاوز جنسی عده‌ای از سربازان آمریکایی به یک زن ایرانی) توقیف شد. ولی پس از اجرای مـجدد آن در پاییز ۱۳۲۳ در جـمعی خصوصی، مـحکوم شد شش ماه به کرمان تبعید شود که با پیگیری مـحمد مسعود، مدیر روزنامهٔ مرد امروز که تصادفاً به تئاتر فرهنگ آمده بود ملغی شد . چندتا از پیش‌پرده‌های دیگر با اجرای احـمدی نیز توقیف شده است، از جـمله پیش‌پرده‌ای به نام «پیرهن زرده» که دربارهٔ گروه‌های فشار حزب دموکرات ایران که پیراهن زرد می‌پوشیدند بود و به کتک خوردن مرتضی احـمدی و بازداشت او انـجامید و پیش‌پرده‌ای به نام «کارمند دولت» که منجر به انفصال موقت او از خدمت در راه‌آهن شد ولی با اعتراض احـمدی به دیوان عالی کشور لغو شد.

مرتضی احـمدی در بهار ۱۳۲۴ از طریق مسابقات فوتبال با ناصر فخرآرایی که در تیم «آفتاب شرق» بازیکن و مربی بود آشنا شد. در ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ به دعوت فخرآرایی به مراسم سالگرد افتتاح دانشگاه تهران رفت و در آن جا شاهد ترور مـحمدرضا شاه به دست فخرآرایی بود که به کشته شدن فخرآرایی و دستگیر شدن احـمدی انـجامید که پس از بازجویی و اثبات بی‌اطلاعی‌اش از ماجرا، آزاد شد.

احـمدی در ۱۳۲۳ به رادیو تهران (چندی بعد در رادیو ایران و بعد از آن در رادیو و تلویزیون ایران)به کار کردن اشتغال گزید، تا برنامه‌های کمدی اجرا کند. در دوره‌های مـختلفی در رادیو کار کرد و از جـمله تیپی به نام «بابا جاهل گریان» اجرا کرد و به سبک‌های مـختلف ترانه و آواز خواند. در فروردین ۱۳۵۳ نقش اول سریال پربینندهٔ هردمبیل، نوشتهٔ پرویز خطیبی را بازی کرد در نظرخواهی‌از مردم در سال ۱۳۵۶ به‌عنوان مـحبوب‌ترین هنرپیشهٔ رادیو انتخاب شد .

مرتضی احـمدی در ۱۳۲۶ گویندهٔ فیلم‌های خارجی شد و از اعضای اولیهٔ انـجمن گویندگان و سرپرستان گفتار فیلم (تأسیس در ۱۳۴۲) بود.

پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ احـمدی بازیگری را کنار گذاشت و به مدت هفت سال به اهواز رفت. ولی پس از بازگشت به تهران از نو کار بازیگری را در سریالی تلویزیونی به نام تک‌مضراب از سر گرفت. از سریال‌های تلویزیونی دیگری که بازی کرده است می‌توان از سلطان صاحبقران، هفت شهر عشق (۱۳۵۶)، آئینه و زیر بازارچه (۱۳۷۷، رضا ژیان) نام برد.

در فروردین ۱۳۴۹ نیز احـمدی به دعوت علی حاتمی ترانهٔ عنوان‌بندی فیلم حسن کچل را، ضربی‌خوانی کرد (که به نام روحوضی نیز شناخته می‌شود). در هـمین سبک در ۱۳۲۸ پنج صفحهٔ موسیقی برای یک شرکت انگلیسی ضبط کرد. مرتضی احـمدی بیش از چهارصد ترانهٔ ضربی و صد و پنجاه ترانهٔ فکاهی خوانده است، این ترانه هااز نوشته‌های نصیری‌فر، نویسندهٔ کتابی است به نام مردان موسیقی سنتی و نوین ایرانکه بیشتر کارهای موزیکال مرتضی احـمدی از آن کتاب گرفته شده است.

ازدواج

احـمدی در ۹ مرداد ۱۳۳۴ با یکی از هـمکارانش در راه‌آهن به نام زهرا جوانشیر ازدواج کرد که در۲۵ اردیبهشت ۱۳۵۰ بر اثر سرطان درگذشت. احـمدی از این ازدواج یک فرزند دختر به نام آزیتا (متولد ۱۳۳۷) و یک فرزند پسر به نام مازیار (متولد ۱۳۴۰) دارد.

	نمونه دوبله صدای مرتضی احمدی به جای بابا علاء‌الدین در مجموعهٔ سندباد
آیا مشکلی با شنیدن این پرونده دارید؟ راهنمای رسانه را ببینید.

آثار

دوبله

از ماندگارترین آثار مرتضی احـمدی می‌توان به کار صدایی (نوعی دوبله) وی در مـجموعه پینوکیو اشاره کرد که در آن در نقش «روباه مکار» به خواندن متن می‌پرداخت.

این مـجموعه از مـحصولات شرکت «چهل و هشت داستان» است که در اواخر دوران شاه و اوایل انقلاب به تولید مـحصولات فرهنگی برای کودکان ایرانی می‌پرداخت. دیگر اعضای این گروه عبارت بودند از ناهید امیریان در نقش «جینا»، نادره سالارپور در نقش پینوکیو و کنعان کیانی در نقش «گربه نره». ویژگی اصلی این اجرا از داستان پینوکیو، ادغام آن با سازوضرب ایرانی و ترانه‌های سبک روحوضی است که به این داستان خارجی حال و هوای کاملا ایرانی می‌دهد؛ تا آنـجا که قسمتی ویژه، جدااز خط سیراصلی قصه، برای نوروز و سفره هفت سین تهیه می‌شد و در آن قسمت شخصیت‌های داستان (پینوکیو، جینا، آقا روباهه و گربه نَره) به شـمردن سین‌های، هفت‌سین و خواندن آواز جوجه خروس می‌پردازند! شایان ذکر و گفتنی یست که هـمین گروه چهار نفره کار دوبله کارتون ژاپنی این داستان را نیز بر عهده داشتند که بالطبع شرایط زبان و فرهنگ ژاپنی، در آن کارتون، جایی برای اضافه کردن ِقطعات روحوضی، ساز و آواز ایرانی و یا تیکه کلام‌های فرهنگ فارسی از قبیل شـمردن هفت سین و غیره را میسر نـمی‌نـمود.

سینما

احـمدی در ۱۳۳۲ برای اولین بار در سینما بازی کرد، در فیلمی به نام «ماجرای زندگی» به کارگردانی «نصرت‌الله محتشم». از فیلم‌های دیگر او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

سال	نام فیلم	کارگردان
۱۳۸۴	ستاره‌ها ۳: ستاره بود	فریدون جیرانی
۱۳۷۵	مینا و غنچه	محمد حسین پور، جهان خادم المله
	سرحد	اکبر صادقی
۱۳۷۳	کلاه‌قرمزی و پسرخاله	ایرج طهماسب
	عروسی خون	مجید جوانمرد
	حالا چه شود!	محمد جعفری هرندی
	تحفه هند	محمدرضا زهتابی
۱۳۷۲	بلندیهای صفر	حسینعلی لیالستانی
۱۳۷۰	یکبار برای همیشه	سیروس الوند
	ناصرالدین شاه آکتور سینما	محسن مخملباف
	ساده لوح	مهدی فخیم زاده
	راه و بیراه	سیامک شایقی
	خانه خلوت	مهدی صباغ‌زاده
۱۳۶۸	ارثیه	محمدکاظم بلوچی
	صنوبرهای سوزان	عباس شیخ بابایی
۱۳۶۷	گراند سینما	حسن هدایت
	ارثیه	کاظم بلوچی
	تا غروب	جعفر والی
	چشم تنگ دنیادار	جعفر والی
۱۳۶۶	در انتظار شیطان	حمیدالدین صفایی
۱۳۶۵	جدال در تاسوکی	فرامرز قریبیان
	مأموریت	حسین زندباف
	مُعمّا	حسین زندباف
۱۳۶۴	اتوبوس	یدالله صمدی
	مدرک جرم	منوچهر حقانی پرست
۱۳۶۳	مردی که زیاد می‌دانست	یدالله صمدی
۱۳۵۴	خانه‌خراب	نصرت کریمی
	ذبیح	محمد متوسلانی
	فرار از حجله	جواد طاهری
۱۳۵۳	موسرخه	عبدالله غیابی
	آب	حبیب الله کاوش
۱۳۵۲	جعفر جنی و مـحبوبه‌اش	رضا صفایی
	تنها و گلها	ابوالقاسم ملکوتی
۱۳۵۱	مطرب	اسماعیل نوری‌علاء
	قایقرانان	رضا صفایی
	فرار از زندگی	رضا صفایی
	قلندر	علی حاتمی
	نانـجیب	احـمد نـجیب‌زاده
۱۳۵۰	شراره	احـمد نـجیب‌زاده
	باباشمل	علی حاتمی
	وحشی جنگل	رابرت اکهارت
	فریاد	سلیمان میناسیان
۱۳۴۹	جنجال عروسی	احـمد نـجیب‌زاده
	میوهٔ گناه	محمود کوشان
	شیرین و فرهاد	اسماعیل کوشان
۱۳۳۲	ماجرای زندگی	نصرت‌الله محتشم

تلویزیون

سال	نام	سمت	کارگردان	توضیحات
۱۳۸۷-۱۳۹۲	شکرستان	راوی، صدا پیشه	بابک نظری، سعید ضامنی	برنامه کودک و نوجوان شبکه ۲
۱۳۸۹	چاووش بهار	بازیگر	افشین اربابی
۱۳۸۸	مجموعه عروسکی «بچه های کوچه دوستی»	بازیگر	هنگامه مفید
۱۳۸۶	به همین سادگی	بازیگر	افشین اربابی
۱۳۸۴	تا غروب	بازیگر	محمد بنایی
۱۳۸۴	مثل همیشه	بازیگر	سید وحید حسینی
۱۳۸۱	توپ گرد	بازیگر	بهروز بقایی
۱۳۸۱	زیرگذر	بازیگر	محمد عمرانی
۱۳۸۰	تازه چه خبر همسایه	بازیگر	امیر سمواتی ، بهروز بقایی	شبکه ۲
۱۳۸۰	رستوران خانوادگی	بازیگر مهمان	حسین سهیلی زاده	شبکه تهران
۱۳۸۰	خانه پدری	بازیگر مهمان	فریدون حسن پور، مسعود بهبهانی	شبکه تهران
۱۳۷۹	خواستگاری پرماجرا	بازیگر	محمد بنائی
۱۳۷۹	ماجراهای خانه قدیمی	بازیگر	اسماعیل میهن دوست	شبکه ۱
۱۳۷۹	پانزده مسافر	بازیگر	مهدی طاهری	هر روز ظهر از برنامه «سیمای خانواده» پخش می شد
۱۳۷۸	دردسر بزرگ	بازیگر	علی عبدالعلی‌زاده	پخش در تعطیلات نوروز ۱۳۷۹ از شبکه ۲
۱۳۷۸	ماجراهای دانی و من - سری دوم	بازیگر	علی عبدالعلی‌زاده	شبکه تهران
۱۳۷۷	زیر بازارچه	بازیگر	رضا ژیان	شبکه ۲
۱۳۷۶	گلهای آفتابگردان	بازیگر مهمان	مسعود شامحمدی	در برنامه سیمای خانواده پخش می شد
۱۳۷۵-۱۳۷۶	تهران ۱۱- ۵۹۵ ج ۴۸	بازیگر	مرضیه برومند	بازی در اپیزود «تحقیق»
۱۳۷۵	ببخشید	بازیگر	رضا کرم‌رضایی
۱۳۷۵	فروشگاه	بازیگر	احمد بهبهانی	شبکه ۳
۱۳۷۵	نوعی دیگر	بازیگر مهمان	بهروز بقایی
۱۳۷۴	مجموعه داستانهای «قصه شب سیما»	بازیگر	مسعود فروتن	بازی در اپیزود های «ضامن» و «خانه عشق» - شبکه ۱
۱۳۷۴	کت و شلوار خواستگاری	بازیگر	سعید سلطانی	پخش در نوروز ۱۳۷۵ - شبکه ۱
۱۳۷۳	اشتباه در اشتباه	بازیگر	جواد انصافی
۱۳۷۱	بیا تا گل برافشانیم	بازیگر	خسرو ملکان
۱۳۷۱	آخرین سند	بازیگر	رضا گنجی
۱۳۷۰	تعطیلات نوروزی	بازیگر	خسرو ملکان	پخش در نوروز ۱۳۷۱ از شبکه ۱
۱۳۶۹	چای و لبخند	بازیگر	احمد بهبهانی
۱۳۶۹	کمند خاطرات	بازیگر	سید ضیاءالدین دری، حسین خندان، هوشنگ پاکروان
۱۳۶۹	آرایشگاه زیبا	بازیگر	مرضیه برومند
۱۳۶۷	فیلم تلویزیونی «بخش چهار جراحی»	بازیگر	مسعود فروتن	شبکه ۱
۱۳۵۶	چنگک	بازیگر	محمد متوسلانی، جلال مقدم، فریبرز صالح، فرخ ساجدی
۱۳۵۴	سلطان صاحبقران	بازیگر	علی حاتمی
؟	هفت شهر عشق	بازیگر	نظام فاطمی
۱۳۵۲	هردنبیل	بازیگر	پرویز خطیبی
؟	چهره ها	بازیگر	پرویز خطیبی
۱۳۴۰	مجموعه طنز انتقادی «تک مضراب»	بازیگر	پرویز خطیبی

کتاب‌شناسی

• کهنه های همیشه نو (ترانه های تخت حوضی)، مرتضی احمدی (گردآورنده)، ناشر: ققنوس
• من و زندگی: خاطرات مرتضی احمدی، مرتضی احمدی، ناشر: ققنوس
• پرسه در احوالات ترون و ترونیا، مرتضی احمدی، ناشر: هیلا
• فرهنگ بر و بچه های ترون: کلمه های ویژه، واژه ها، اصطلاحات و ضرب المثل های تهرانی، مرتضی احمدی، ناشر: هیلا

منابع

• مرتضی احمدی در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)

• مرتضی احمدی در بانک اطلاعات اینترنتی سینمایی سوره
• احمدی، مرتضی ، من و زندگی: خاطرات مرتضی احمدی. چاپ اول، تهران : ققنوس، ۱۳۷۸. شابک ‎۹۶۴‑۳۱۱‑۲۱۲‑۸.
• نصیری‌فر، حبیب‌الله ، مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، جلد دوم. چاپ اول، تهران : انتشارات راد، ۱۳۷۱.

پیوند به بیرون

• ««مرتضی احمدی تبلور فرهنگ فولکلور ایران است»». خبرگزاری مهر. 
• «گزارش تصویری/ مراسم بزرگداشت مرتضی احمدی». خبرگزاری مهر. 
• ترانه هایی با صدای مرتضی احمدی