مراعات نظیر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مُراعات نَظیر آوردن واژه‌هایی از یک دسته است که با هم هماهنگی دارند. این هماهنگی می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان و یا همراهی باشد. مراعات نظیر سبب تداعی معانی است. مراعات نظیر پرکاربردترین آرایه در ادبیات فارسی است و در اشعار سعدی، مولوی، حافظ و فردوسی بسیار یافت می‌شود. (نام دیگر مراعات نظیر تناسب میباشد.)

نمونه:

بسی تیر و دی‌ماه و اردیبهشت برآید که ما خاک باشیم و خشت

مراعات نظیر آوردن واژه‌های فراخور هم است در شعر مانند جمع شدن خسرو با شیرین و لیلی با مجنون و گل با بلبل در یک شعر و فرق آن با پی‌آوری در اینست که در مراعات نظیر نیازی نیست که واژه‌ها درپی هم بیایند از این‌رو ممکنست در یک شعر پی‌آوری و مراعات نظیر بر هم منطبق گردند در این صورت زیبایی شعر بیشتر می‌شود مانند:

نمونه از فردوسی:

ز شمشیر و گرز و کلاه و کمر ز خود و ز درع و سنان و سپر

نمونه از سعدی:

ابر و باد و مه و خورشد و فلک در کارند تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
باد بوی سخن آورد و گل و سنبل و بید در دکان به چه رونق بگشاید عطار


در بسیاری از موارد مراعات نظیر با تلمیح همراه است و این نیز از گونه‌های زیبایی مراعات نظیر است.

منابع[ویرایش]

  • فرشیدورد، خسرو: دیدی نو نسبت به فنون بلاغت و معانی و بیان و بدیع عربی و فارسی. در: مجله «گوهر»، تیر ۱۳۵۶ - شماره ۵۲. (از صفحه ۲۸۶ تا ۲۹۲).