دین

ادیان بر پایه منطقه

آمریکای شمالی کانادا • ایالات متحدهٔ آمریکا • مکزیک کوبا • هائیتی • جمهوری دومینیکن تیرینیداد و توباگو • نیکاراگوئه آمریکای جنوبی آرژانتین • شیلی • کلمبیا • پرو بولیوی • برزیل • پاراگوئه اروپا ایسلند • ایرلند • بریتانیا پرتغال • اسپانیا • ایتالیا • فرانسه هلند • بلژیک • آلمان سوئیس • لوکزامبورگ • اتریش دانمارک • سوئد • نروژ • فنلاند لهستان • لتونی • مولداوی • روسیه آلبانی  • بوسنی و هرزگوین  • کرواسی مقدونیه  • مونته‌نگرو  • صربستان  • اسلوونی بلغارستان • رومانی • یونان • قبرس مالت • ترکیه خاورمیانه مصر • اسرائیل • لبنان اردن • ارمنستان • آذربایجان ایران • عراق • سوریه • قبرس • ترکیه آفریقا الجزیره • نیجریه • سودان • اتیوپی • ساحل عاج اوگاندا • زامبیا • کنیا • آفریقای جنوبی آسیا افغانستان • پاکستان • هند نپال • سریلانکا • ویتنام چین • هنک کونگ • مکه • تایوان کره شمالی • کره جنوبی • ژاپن مالزی • سنگاپور • فیلیپین اقیانوسیه اندونزی • پاپوآ گینه نو استرالیا • نیوزلند • فیجی درگاه دین

نمادهای دینی (از چپ به راست)
ردیف ۱: مسیحی، یهودی، هندو
ردیف ۲: اسلام، بودائی، شینتو
ردیف ۳: سیک، بهائی، جین

دین کوشش انسان برای تماس با «ماوراءالطبیعه‌ای» است که بسیاری آن را فرضی می‌دانند.

انسان‌ها به منظور حفاظت از خود و هم‌چنین به خاطر درجه‌ای از ترس، به مراسم، عادت‌ها، دعاها، التماس‌ها و قربانی کردن‌هایی رو می‌آورند که مجموعه آن‌ها دین نامیده می‌شود.

دین هم‌چنین مجموعه‌ای از باورها است که می‌کوشد توضیحی برای یک رشته از پرسش‌های اساسی مانند چگونگی پدید آمدن اشیا و جانداران و آغاز و پایان احتمالی همه‌چیز ارائه دهد. علت وجودی دین‌ها این است که گروه‌هایی از انسان‌ها می‌کوشند برای پدیده‌هایی که هنوز با عقل و خرد خود توضیحاتی برای آن نیافته‌اند توضیحی ارائه دهند.

شمار دین‌ها در میان انسان‌ها بسیار زیاد است و این ادیان توضیحات بسیار متفاوت و داستان‌های پرشماری را در راه کوشش برای یافتن پاسخ به معماهای یاد شده مطرح می‌کنند.

در باور دینداران، موجود یا موجوداتی که فراتر از قوانین جاری طبیعت هستند این جهان را آفریده و بر آن فرمان‌روایی می‌کنند و انسان می‌تواند از راه پرستش او/آنان از خشم آن موجود یا آن چند موجود به‌دور مانده و به درجه‌ای از حس امنیت و آرامش برسد. درباره این‌که «موجود آفریننده» مورد نظر ادیان چه خصوصیاتی دارد و تعداد و صفات و اهداف آن‌ها چیست و طول عمر و ابعاد و شمار پیام‌آوران آن‌ها چه تعداد و اندازه است در میان ادیان اختلاف نظرهای بسیار زیادی وجود دارد.

مجموعه دین از دو بخش تشکیل شده‌است:

۱) آموزه‌ها و گزاره‌های اعتقادی (هست‌ها /اصول)

۲) دستورهای عملی، اخلاقی و ارزشی که بر پایه آموزه‌های اعتقادی استوار شده‌اند (بایدها /فروع). در ادیان مختلف، این آموزه‌های اعتقادی تلاش می‌کنند تا پاسخی برای درک معماهای هستی و آنچه درک نشدنی است (بی نهایت، مرگ) فراهم کنند.

واژه‌های دیگری مانند کیش و مذهب گاه به همان معنی دین و گاه به معنی زیرشاخه‌هایی از یک دین بکار می‌روند.

دین یا اصطلاحا «آسمانی» است یعنی پیامبر ی آمده و مدعی این است که هر چه آورده از طرف آنچه وی خدا می‌نامد سرچشمه گرفته یا «آسمانی» نیست یعنی حاصل افکار و عقاید یک انسان می‌باشد. از گسترده‌ترین دین‌های جهان می‌توان از دین‌های ابراهیمی نام برد. دین‌های ابراهیمی که همه از یک ریشه و منطقهٔ خاور میانه سرچشمه می‌گیرند عبارت‌اند از اسلام، مسیحیت و یهودیت. دین‌های بابی و بهائی نیز از این دسته و از ادیان نوین هستند.

از دین‌های بزرگ دیگر در جهان می‌توان از بوداگرایی، هندوگرایی و آیین کنفوسیوسگرایی نام برد. ادیان لزوماً خدامحور نیستند ولی به نظر می‌رسد تمام ادیان معتقد به ماوراء طبیعت باشند.

دین‌های کهن فراوان دیگری نیز وجود دارد مانند زرتشتی‌گری، مانی‌گری، مهرپرستی و جز اینها.

تعریف دین

امیل دورکیم در صور بنیانی حیات دینی با بر شمردن تعاریف رایج در ارتباط با دین همچون: «دین به مثابه دیدگاهی اعتقادی در رابطه با مواردی که در قالب علم نمی‌گنجد» و «دین به عنوان دستگاهی برای تنظیم روابط با موجودات خاص همچون خدایان، شیاطین، فرشتگان، ارواح و...» به رد این تعابیر می‌پردازد و دین را بدین گونه تعریف می‌کند:

دین عبارت است از دسته‌ای همبسته از باورها و اعمال مربوط به امور لاهوتی (مجزا از امور ناسوتی) که این باورها و عقاید همه کسانی را که پیرو آنها هستند در یک اجتماع اخلاقی واحد به نام امت متحد می‌کند.

اهمیت دین در سطح جهان

ریشه‌شناسی واژهٔ دین

دین یک واژهٔ فارسی است که به عربی راه یافته. در سانسکریت و گاتها و دیگر بخش‌های اوستا مکرر واژهٔ «دئنا» آمده دین در گاتهابه معانی مختلف کیش، خصایص روحی، تشخص معنوی و وجدان بکار رفته‌است و بمعنی اخیر دین یکی از قوای پنجگانه ٔ باطن انسان است واژهای دین از واژه اوستایی دَئِنا ریشه می‌گیرد. خود واژه دئنا به ریشه کارواژه «دا» به معنی اندیشیدن و شناختن می‌رسد. در اوستا واژهٔ دئنا به معنی دین و نیز نیروی ایزدی بازشناسی نیک از بد گزارش شده‌است. در زبان اوستایی و نیز پارسی میانه به همکردها (ترکیب‌ها)یی گوناگونی از این واژه بر میخوریم مانند: دین آگاهی، دین بُرداری (نمایش دینی)، دینکرد (کردار دینی)، دین یشت (نام شانزدهمین یَشت از یشتهای بیست و یک گانه اوستا) و جز اینها.

البته نظریه دیگری نیز می‌گوید که از واژه دئنا گرفته شده‌است که به معنای وجدان است. عبدالحسین زرین‌کوب در کتاب قلمروی وجدان در مورد دین بحثی می‌کند که دین در اصل همان وجدان انسان‌ها است.

اهمیت دین

پیوند دین و انسان، پیوندی دیرین و پایدار بوده، اما این رابطه، در گذر زمان چه در وجه فردی دین و چه در بعد اجتماعی آن، همواره دستخوش تغییرات چشمگیری شده‌است. هرچند دین نقش و عملکردی همواره یکسان نداشته، اما از نخستین جوامع انسانی تا امروز، عنصری اساسی و بنیادین از هر اجتماع انسانی را تشکیل داده و یکی از اصلی‌ترین محورهای صف بندی‌ها و دسته بندی‌ها در درون جوامع یا تمایز ملل از یکدیگر بوده‌است. در جهان امروز نیز، به رغم همه اختلاف نظرها، مجادلات و مبارزات، مباحث و تفسیرهای متفاوتی که از ماهیت و وظایف دین به دست داده شده، به نظر نمی‌رسد که از اهمیت و میزان گسترش و حضور آن در حوزه‌های خصوصی و عمومی زندگی بشری کاسته شده باشد.

انتقادات از دین

بسیاری از بی‌خدایان بر این باور هستند که «برخلاف علم که رازهای ناگشوده را چالشی برای پاسخ‌گویی می‌یابد، دین فقط ناشناخته‌ها را تقدیس می‌کند».

بی دینی در سطح جهان

بی دینی در سطح جهان
Country	درصد کسانی که خود را بیدین معرفی کرده اند	منبع
استونی	75.7	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
آذربایجان	74	Gallup poll
آلبانی	60	US Department of State - International religious freedom report 2006 L'Albanie en 2005 Some publications
چین	59-93	Some publications
جمهوری چک	59 (8% هیچ گزینه ای را انتخاب نکردند)	Czech statistical bureau (2001 census)
ژاپن	51.8	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
روسیه	48.1	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
بلاروس	47.8	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
سوئد	46-85	Zuckerman, Phil. "Atheism: Contemporary Rates and Patterns", Part of The Cambridge Companion to Atheism, Michael Martin, modified by the University of Cambridge Pres: Cambridge, BK (2005)
ویتنام	46.1	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
هلند	44.0	Sociaal en Cultureel Planbureau
مجارستان	42.6	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
اوکراین	42.4	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
لاتویا	40.6	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
کره جنوبی	36.4	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
بلژیک	35.4	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
زلاندنو	34.7 (از 87.3% که به سوال دلبخواه پاسخ داده اند)	Statistics New Zealand (2006 census)
شیلی	33.8	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
آلمان	32.7	German Worldview Research Group (2004)
لوکزامبورگ	29.9	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
اسلونی	29.9	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
فرانسه	27.2 (23.9% از زنان 30.6% از مردان)	INSEE (2004 survey)
ونزوئلا	27.0	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
اسلواکی	23.1	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
مکزیک	20.5	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
لیتوانی	19.4	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
دانمارک	19	Eurobarometer(2005)
استرالیا	18.7 (از 88.8% که به سوال دلبخواه پاسخ داده اند)	Australian Statistics Bureau (2006 census)
ایتالیا	17.8	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
اسپانیا	17	Socialogical Research Centre (2005)
بریتانیا	16.8 (از 92.7% که به سوال بطور دلبخواه پاسخ داده اند)	UK National Statistics Bureau (2001 census)
کانادا	16.2	Kanada 2001 census
آرژانتین	16.0	Gallup-Argentina survey, April 2001
آفریقای جنوبی	15.1	Güney Afrika 2001 census
آمریکا	15.0 (از 94.6% که به سوال بطور دلبخواه پاسخ داده اند، از میان نمونه به تعداد 50,281 خانوار در 48 ایالت مجاور)	US-American Religious Classification Research (2001), US Census Bureau tarafından raporlanmış
کرواسی	13.2	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
اتریش	12.2	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
فنلاند	11.7	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
پرتغال	11.4	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
پورتوریکو	11.1	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
بلغارستان	11.1	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
فیلیپین	10.9	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
ترکیه	10.5	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
هند	6.6	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
سابق صربستان و مونته نگرو	5.8	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
ایرلند	4.5	Central Statistics Bureau of Irland 2006 census
لهستان	4.6	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
ایسلند	4.3	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
یونان	4.0	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
رومانی	2.4	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
تانزانیا	1.7	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
مالتا	1.3	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
ایران	1.1 (خداناباوری وندانم گرایی ممنوع است)	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
اوگاندا	1.1	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
نیجریه	0.7	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)
بنگلادش	0.1	Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)

فهرست ادیان جهان

• تسلیم
• اسلام
• بابی
• بودائی
• بهائی‌
• تصوف
• جین
• دائوگرایی
• دروزگرایی
• راستافاری‌گرایی
• زرتشتی‌
• ساینتولوژی
• سیک‌گرایی
• شیطان‌پرستی
• کیش کنفوسیوس
• آیین مانی
• مسیحیت
• مهرپرستی
• ویکا
• هندوگرایی
• یزیدیان
• یارسان
• یهودیت
• اکنکار
• فالون گونگ

جستارهای وابسته

• فهرست نام دین‌ها
• دین‌های نوظهور
• تاریخ ادیان
• یهودیان ایران
• خدامداری
• ادیان ماقبل تاریخ

منابع

• دورکیم، امیل، صور بنیانی حیان دینی، ترجمه باقر پرهام، نشر مرکز، چاپ اول ۱۳۸۳، ISBN 964-305-693-7

پیوند به بیرون

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به مذهب در ویکی‌گفتاورد موجود است.