محمدحسن‌خان قاجار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از محمد حسن خان قاجار)
پرش به: ناوبری، جستجو

محمدحسن خان قاجار فرزند فتحعلی‌خان قاجار (یار شاه طهماسب صفوی که بدست نادر قلی میرزا، دیگر سردار شاه، کشته شد) بود.

محمد حسن خان پس از پدر ریاست طایفه اشاقه‌باش قاجار را که در استرآباد مازندران ساکن بودند بر عهده گرفت و نادر علی‌رغم تلاشهایی که کرد بر وی دست نیافت. با مرگ نادر، محمد حسن خان ادعای پادشاهی نمود و سرداران نادرشاه و سایر مدعیان سلطنت را شکست داد. آزاد خان افغان را که بر اصفهان حکومت می‌کرد فراری داد، در دو نبرد کریم خان زند را در هم کوفت و اصفهان را متصرف شد. وی برای تأمین آذوقه سپاه خود، به تاراج مردم پرداخت و بقول رستم الحکما نویسنده رستم التواریخ از شدت ظلم خان قاجار فریاد دادخواهی ستمدیدگان به سما می‌رسید.

وی در محاصره شیراز بدلیل پایداری کریمخان و اختلاف سران قاجار مجبور به عقب نشینی شد و بعدها اصفهان را نیز از کف داد و به زادگاه خویش یعنی استرآباد بازگشت. بنا به نوشته پرویز رجبی در کتاب کریمخان زند و زمان او محمدحسین قاجار (از یاران محمد حسن خان) که از سوی او حکومت اصفهان را داشت، با شکست خان قاجار اصفهان را ترک و به مازندران رفته تا خود قدرت را در دست بگیرد و بعد از تسخیر اصفهان توسط سپاه زند، برای تسریع در نابودی خان قاجار بهمراه یاران و کسان خویش به شیخعلی خان زند که در تعقیب محمد حسن خان بود، پیوست. محمد حسن خان که بسرعت به طرف شمال پیش می‌رفت در نزدیکی اشرف بدست دشمن افتاد و بسختی شکست خورد و هنگام فرار پای اسبش در شکافی گیر کرد، علی آقا خان قاجار (برادر محمد حسین خان) سر رسیده وی را کشت. رستم بیک کردلو، نوکر محمدحسن خان نیز سر ارباب خود را بریده و نزد شیخ علی خان برد...

در کتاب تاریخ اجتماعی ایران نوشته مرتضی راوندی آمده که سر وی برای کریم خان فرستاده شد اما خان زند از مشاهده سر متأثر شد و دستور داد که آن را برگردانده با بدنش در مقبره خانوادگی آن خاندان به خاک سپارند.

کریمخان آنگاه با دختر (و بروایتی با خواهر) محمد حسن خان ازدواج کرده و آغامحمد خان، بزرگ‌ترین فرزند او را به نزد خود آورد و با مهربانی از او پذیرایی کرد و با خانواده خان مقتول محبت کرد و حکومت دامغان را نیز به حسینقلی خان جهانسوز فرزند دوم خان قاجار داد.

منابع[ویرایش]

  • پناهی سمنانی، آغا محمد خان قاجار چهره حیله گر تاریخ، انتشارات کتاب نمونه