محمد بخاری

برای دیگر کاربردها، بخاری (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بن مغیره بن بردزبه بخاری
زادروز	۱۳ شوال ۱۹۴ بخارا، ازبکستان فعلی
درگذشت	۲۵۶ روستای خرتنگ
محل زندگی	بخارا
نام‌های دیگر	امام محمد بخاری
پیشه	محدث، فقیه، نویسنده و دانشمند
مذهب	اسلام سنی

محمد بخاری ( حافظ ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بن مغیرة بخاری جعفی ) (۱۹۴ ـ ۲۵۶ ه‍ ق) معروف به امام بخاری، نویسندهٔ کتاب صحیح بخاری است که یکی از صحاح سته که ارزشمندترین کتاب حدیث از نظر اهل سنت است^{[نیازمند منبع]}. در بخارا بدنیا آمد. جدش «بردیزبه یا یزدیزبه» نام داشته‌است، در سن ۱۶ سالگی به عربستان مسافرت نمود وتحصیل علم حدیث کرد. سپس مصر بلکه آسیای اسلامی را برای این مقصود طی کرد، و چون به بخارا برگشت ششصد هزار حدیث باخود آورد، وفقط ۷۲۷۵ حدیث را معتبر دانسته در تألیف مشهور خود موسوم به صحیح بخاری جای داد. بخاری تفسیری هم در قرآن دارد. رحلت سال ۲۵۶ هجری قمری.

زندگی‌نامه

بخاری در ۱۳ شوال ۱۹۴ هجری قمری (۲۰ ژوئیه ۸۱۰ میلادی) در شهر بخارا(یکی از شهرهای فرارود) واقع در ازبکستان امروزی متولد گردید و در روستای خرتنگ در نزدیکی سمرقند در سال ۲۵۶ هجری وفات نمود. پدرش اسماعیل ابن ابراهیم، یکی از دانشمندان حدیث آن زمان بود که در دوران جوانی بخاری از جهان رفت. بخاری چهار بار از بخارا اخراج شد. در یکی از آنها پس از صدور فتوای محرمیت دو کودک در صورت نوشیدن از شیر گوسفند، مردم و علمای شهر علیه او شوریدند و از شهر اخراجش کردند.

نسب امام بخاری

جد پدریش (مغیره) توسط حاکم بخارا، مسلمان شده و در آنجا سکنی گزیده بود. وی فردی فارسی زبان بود. پدرش اسماعیل یکی از علمای حدیث در آن زمان بود. چنانکه ابن حبان در کتاب «ثقات» می‌گوید: اسماعیل از حماد بن زید و مالک روایت می‌کرد و علمای عراق از وی روایت می‌کردند. و خود امام بخاری در کتاب تاریخ کبیر آورده‌است: اسماعیل بن ابراهیم از حماد بن زید و امام مالک علم را فرا گرفته و با عبدالله بن مبارک همراه بوده‌است. اسماعیل علاوه بر اینکه عالم و دانشمند بود، از تقوا و پرهیزگاری زیادی برخوردار بود. احمد بن حفص می‌گوید: در لحظات وفات اسماعیل، نزد وی رفتم. ایشان فرمود: در میان اموالم درهمی حرام یا درهمی که در آن شبهه وجود داشته باشد، سراغ ندارم. امام بخاری در همان دوران کودکی، پدرش را از دست داد و مادرش که بانویی عابد، زاهد و دارای کرامت بود، سرپرستی او را بعهده گرفت. آورده‌اند که: محمد بن اسماعیل بخاری در همان زمان، به علت نوعی بیماری، نابینا شد و پزشکان از معالجه او ناتوان شدند. شبی، مادرش حضرت ابراهیم علیه السلام را در خواب دید که به او فرمود: خداوند چشمان فرزندت را بخاطر دعاهای زیاد تو روشن گردانیده‌است. مادرش می‌گوید: هنگامی که بیدار شدم، دیدم که خداوند فرزندم را شفا داده و بینایی چشمهایش را به وی بازگردانیده‌است.

== توانایی در علم حدیث == بخاری از همان آغاز کودکی، شیفته علم حدیث بود. و ذکاوت و تیزهوشی، همت والا و ثروت زیادی که از پدرش به ارث برده بود، او را در این امر، یاری می‌کرد. وی تحصیلات خود را از مکاتب سنتی شهر بخارا آغاز کرد. و در آغاز تحصیل، حفظ حدیث به وی الهام گردید. چنانکه خودش می‌گوید: در مکتب بودم که حفظ حدیث به من الهام شد در حالی که در آن زمان، ده ساله بودم. امام بخاری پس از تحصیلات ابتدایی در مکاتب سنتی، خیلی زود به حلقه دروس علمای بزرگ شهر بخارا مانند علامه داخلی روی آورد.

سفرهای امام بخاری

محمد بن اسماعیل بخاری در سال ۲۱۰ هـ. ق در سن شانزده سالگی، همراه مادر و برادرش به قصد حج، راهی مکه شد. مادر و برادرش بعد از ادای مناسک حج، به موطن خویش بازگشتند، ولی امام بخاری برای کسب علم و ادامه تحصیل، در مکه باقی ماند و از ائمه حدیث آن زمان، مثل ابوالولید، احمد بن محمد ازرقی، اسماعیل بن سالم، علامه حمیدی و علمای دیگر، احادیث و علوم شرعی را فرا گرفت. وی بعد از اینکه دو سال در مکه ماند، در سن ۱۸ سالگی یعنی در سال ۲۱۲ هـ ق برای کسب فیض از محضر علمای مدینه، بدانجا رفت. امام بخاری رحمه الله از این رهگذر، هیچگونه خستگی به خود راه نمی‌داد و برای کسب علم و دانش به شهرهای مختلف مانند بصره، کوفه، بغداد، شام، مصر، مرو، بلخ، واسط، نیشابور و ری که مراکز علمی آن زمان به شمار می‌آمدند، سفر نمود.

بخاری از نگاه دیگران

ابو رجاء قتیبهمعروف به امام قتیبهدرباره مقام علمی بخاری می‌نویسد:

انسانهای زیادی از شرق و غرب جهان جهت فراگیری دانش حدیث سویم کوچیده‌اند، اما همانند محمد بن اسماعیل بخاری هرگز کسی به سویم نکوچیده است

همو در جایی دیگر می‌گوید:

با فقیهان زاهدان نشسته‌ام و از زمانی که صاحب درک و خرد بودم همانند او را ندیدم. او در روزگارخود بسان عمر بن خطاب (رضی الله عنه) در میان صحابه بوده است

آثار

صحیح بخاری یکی از کتاب‌های حدیث و یکی از منابع معتبر اهل سنت است که تألیف آن مدت شانزده سال به طول انجامید. اهل سنت این کتاب را یکی از صحاح سته به شمار می‌آورند. او نیز مانند باقی گردآورندگان کتب صحاح سته ایرانی بوده‌است. مهمترین شروح این کتاب می‌توان فتح الباری اثر امام حافظ بن جحر عسقلانی را نام برد.

• - الجامع الصحیح
  • - الأدب المفرد
  • - رفع الیدین فی الصلاه
  • - برالوالدین
  • - التاریخ الصغیر
  • - خلق أفعال العباد
  • - کتاب الضعفاء الکبیر
  • - الجامع الکبیر
  • - المسند الکبیر
  • - التفسیر الکبیر
  • - کتاب الاشربه
  • - کتاب الهبه
  • - کتاب أسامی الصحابه
  • - کتاب الوحدان (کسانی که بیش از یک حدیث ندارند).
  • - کتاب المبسوط
  • - کتاب العلل
  • - کتاب الکنی
  • - کتاب الفوائد
  • - کتاب سنن الفقهاء
  • - کتاب الضعفاء الصغیر
  • - کتاب قضایا الصحابه و التابعین

منابع

• العظم، رفیق، “ (أشهر مشاهیر الإسلام) “، چاپ: دار الرائد العربی، بیروت. لبنان. ۱۴۰۱ هـ ــ ۱۹۸۱ میلادی.
• دانشکده حدیث
• چهره‌های ماندگار زندگینامه امام بخاری پایگاه عرفان آباد
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Muhammad al-Bukhari»، ویکی‌پدیای ، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲ مارس ۲۰۰۸).