سید محمدولی قرنی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از محمدولی قر‌نی)
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمدولی قرنی
محل تولد تهران
تاریخ تولد ۱۲۹۲
محل دفن قم حرم حضرت معصومه
لقب سپهبد قرنی
تابعیت ایران
طول خدمت بیست و شش سال در زمان پهلوی اول و دوم
یگان‌های خدمت توپخانه،رکن دوم،رکن سوم،معاون ستاد ارتش،فرمانده تیپ مستقل رشت
درجه Sepahbod.png سپهبد
فرماندهی نخستین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران


امیر(تیمسار) سپهبد سید محمدولی قرنی ( متولد ۱۲۹۲ - ۳ اردیبهشت ۱۳۵۸، مدفون در قم) نخستین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران بود. او در سال ۱۳۰۹ وارد دانشکده افسری شد و پس از کودتای ۲۸ مرداد به ریاست رکن دوم ارتش رسید. در مهرماه سال ۱۳۳۶ موفق به اخذ درجه سرلشکری شد ولی کمتر از یکسال بعد در تیرماه ۱۳۳۷ در پی کشف طرح کودتا علیه رژیم وقت دستگیر و پس از محاکمه و سه سال زندان از ارتش اخراج گردید.

کودکی و نوجوانی[ویرایش]

محمدولی قرنی در سال ۱۲۹۲ در تهران به دنیا آمد و پدرش را که یکی از مدیران مخابرات تهران بوده‌است در ۱۰ سالگی از دست داد، از آن پس در کنار مادرش زندگی سختی را آغاز کرد. تحصیلات ابتدایی را در دبستان گلبهار اصفهان به اتمام رساند و پس از یکسال، تحصیلات متوسطه خود را در دبیرستان دارالفنون تهران آغاز و در دبیرستان نظام (دبیرستان ارتش) به پایان رساند. در سال ۱۳۰۹ وارد دانشکدهٔ افسری ارتش «مدرسهٔ صاحب‌منصبی» دورهٔ دهم و در سال ۱۳۱۱ با درجه ستوان دومی در رشته توپخانه فارغ‌التحصیل شد.[۱]

دوران حکومت پهلوی[ویرایش]

سرلشکر محمدولی قرنی، در زمان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ فرمانده نظامی تیپ گیلان بود. او از عواملی بود که در کودتا دست داشت، به همین جهت در فاصله کوتاهی پس از کودتا به درجه سرتیپی و مقام ریاست رکن دوم ارتش رسید.[۲] در اسفندماه سال ۱۳۳۶ در مقام فرمانده رکن دوم ارتش به اتهام طرح توطئهٔ کودتا علیه رژیم بازداشت شد؛ اما با وجود جرایم سنگینی که به وی نسبت داده شد و علی رغم اظهارات دادستان ارتش سپهبد آزموده که اقدام او را خطرناک‌تر از توطئهٔ سازمان نظامی حزب توده توصیف کرده بود، تنها به سه سال زندان و اخراج از ارتش محکوم شد. قرنی در دی ماه ۱۳۳۹ مورد عفو قرار گرفت و از زندان آزاد شد.[۳]

او در آن دوره قصد داشت کودتایی را با حمایت آمریکا بر ضد محمدرضا پهلوی اجرا نماید. در مورد چگونگی لو رفتن کودتا منابع مختلف روایت‌های متفاوتی ذکر کرده‌اند. برخی افسران ارشد نظامی از جمله سپهبد تیمور بختیار، سپهبد حاج علی کیا و سپهبد مهدیقلی علوی مقدم را که رقابت‌های شدیدی با وی داشتند مسوول این کار می‌دانند [۴] به عقیده گروهی دیگر دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا به دلیل نشان دادن حسن نیت خود به شاه این اطلاعات را افشا نموده‌اند. نظریه بعدی نیز دستگاه‌های امنیتی انگلیس و یا شوروی را به علت جلوگیری از بروز یک کودتای آمریکایی در ایران عامل لو رفتن کودتا می‌داند. منابع منتشر شده آمریکایی ضمن تایید اطلاع داشتن آمریکا از نقشه کودتا، افشای این اطلاعات از سوی آمریکا را رد می‌کند.[۵] یکی از برجسته‌ترین تحلیل‌ها راجع به کودتای ناکام قرنی آن است که ایالات متحده با طرح‌ریزی این برنامه کودتا، می‌توانست شاه را از وجود یک اپوزیسیون قدرتمند هراسناک کرده و او را نسبت به انجام اصلاحاتی که مانع از سقوط حکومت پهلوی و بر سر کار آمدن دولتی بی‌طرف یا حامی شوروی گردد، تحریک کند.[۶] در نهایت با لو رفتن کودتا وی به سه سال حبس محکوم شد.[۷]

پس از آزادی از زندان از آمریکا قطع امید کرده و به چهره‌های ملی-مذهبی همچون آیت‌الله طالقانی، نهضت آزادی و آیت‌الله سید هادی میلانی نزدیک می‌گردد که این امر موجب دستگیری مجدد وی شد. وی این بار قریب ۹ ماه در زندان انفرادی به سر برد و مجدداً در دادگاه نظامی به سه سال زندان محکوم شد. پس از آزادی از زندان در این مرحله، زندگی مادی وی بشدت متشنج و ضعیف می‌گردد. وی از آن زمان به بعد تحت کنترل شدید ساواک قرارگرفت[۸]

انقلاب اسلامی[ویرایش]

با وقوع انقلاب اسلامی ایران، در سمت نخستین رئیس ستاد مشترک ارتش ایران پس از انقلاب قرار گرفت و همزمان به عضویت در شورای انقلاب اشتغال داشت. او از ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ تا ۷ فروردین ۱۳۵۸ رئیس ستاد مشترک ارتش بود. قرنی در سوم اردیبهشت ۱۳۵۸ بدست گروه فرقان کشته شد. از حمید نیکنام و همفکرانش یه عنوان ضارب و عامل ترور نام برده می شود.[۹] و مقبره وی در قم در حرم حضرت معصومه است [۱۰] او همچنین نخستین قربانی ضد انقلاب بعد از پیروزی انقلاب است. غائلهٔ کردستان در زمان او آغاز شد و او در این قضیه با تصمیم‌گیری قاطع و به موقع توانست جلوی پیشروی ضد انقلاب را بگیرد.[۱۱]

در همین دوران (سال ۱۳۵۷) مجاهدین خلق و چریک‌های فدائی خلق در موضع جبهه دموکراتیک ملی ایران در راستای مواضع مشترک در خصوص ارتش اظهارنظر می‌کردند که با محور بنیادها و نهادهای ضد انقلابی ارتش و احتراز از بازسازی آن، محلی برای سپاه‌گیری حرفه‌ای در فرهنگ انقلاب ایران باقی نمی‌ماند.[۱۲]

پس از ارائهٔ اظهارنظرات گوناگون دیگر در خصوص ارتش، سرلشکر قرنی رئیس ستاد کل ارتش ملی ایران در مصاحبه‌ای اظهار داشت که اگر ارتش ملی را به هر وسیله تضعیف کنند، استقلال ملی و تمامیت ارضی کشور به خطر می‌افتد در ارتش شکلی به وجود می‌آورم که دشمنان کشور نتوانند کوچک‌ترین لطمه‌ای به ایران وارد کنند. ارتش بر مبنای ایدئولوژی اسلامی و عدل، باید به تدریج و با مرور زمان صورت بگیرد. ارتش ایران سابقهٔ ۲۵ ساله دارد که شاهد تخلفات افراد گوناگون بوده‌است و به همین منظور پاک‌سازی‌هایی صورت گرفته‌است و این روند برای اصلاح و سالم ماندن ارتش همچنان ادامه خواهد داشت.[۱۳][ارجاع دقیق]

همسر سپهبد محمدولی قرنی که اکنون در قید حیات نیست در مصاحبه‌های پس از ترور سپهبد قرنی گفته بود که:[۱۴]

سپهبد قرنی در زمان شاه و نظام طاغوت تا درجه سرلشکری ارتقاء یافت، اما زمانی که متوجه اسلام زدایی وستمکاری شاه و جنایات و خیانات آمریکا در ایران شد، به تمام مزایای مادی و منزلت سرلشگری پشت پا زد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. سایت جامع دفاع مقدس
  2. آریابخشایش، یحیی. «رشت بین دو کودتا». مطالعات تاریخی، ش. 3 (تابستان 1383): 83. 
  3. سایت جامع دفاع مقدس
  4. روحبخش، رحیم، کودتای قرنی و ارتباط آن با آیت ا... العظمی میلانی؛ تلاش برای سرنگونی شاه، روزنامه اعتماد ملی، شماره ۴۹۳، سوم آبان ۸۶، صفحه ۸
  5. Pollack, Kenneth, The Persian Puzzle: The Conflict Between Iran and America, Random House, 2004, Page ۷۸
  6. Gasiorowski، Mark J.. «The Qarani Affair and Iranian Politics». International Journal of Middle East Studies 25، ش. 4 (Nov. 1993): 628. 
  7. ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. انتشارات اطلاعات. تهران. ۱۳۶۹
  8. ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. انتشارات اطلاعات. تهران. ۱۳۶۹
  9. http://www.bultannews.com/fa/news/138008/%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF
  10. ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. انتشارات اطلاعات. تهران. ۱۳۶۹
  11. سایت جامع دفاع مقدس
  12. سایت جامع دفاع مقدس
  13. سایت جامع دفاع مقدس
  14. سایت جامع دفاع مقدس