محمدحسین آیرم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدحسین آیرُم
Sar Lashgar Airom.jpg
سرلشکر آیرُم به خاطر هوش سرشار معروف بود
محل تولد باکو
تاریخ تولد ۱۸۸۲ میلادی
محل مرگ لیختن‌اشتاین
تاریخ مرگ ۱۱ فروردین ۱۳۲۷
تابعیت  ایران
نیرو ارتش ایران
درجه سرلشکر
فرماندهی رئیس شهربانی کل کشور
ریاست نظمیه
فرمانده تیپ مستقل شمال


سرلشکر محمدحسین آیرُم از نظامیان دورهٔ رضاشاه بود. او در زمان سردارسپه فرمانده تیپ مستقل شمال بود. سپس به آذربایجان و پس از مدتی به تهران منتقل شد. سپس به ریاست نظمیه منصوب شد و قدرت و ثروت عظیمی از این راه جمع‌آوری کرد.[۱]

تحصیلات مقدماتی نظام[ویرایش]

محمدحسین آیرم در سال ۱۸۸۲ میلادی در باکو به دنیا آمد.[۲]. خانوادهٔ آیرم از خانواده‌هایی بودند که غالب جوانان آن جذب قزاقخانه شدند. محمدحسین پس از انجام تحصیلات مقدماتی عازم سن پترزبورگ شد و تحصیلات نظامی خود را ادامه داد و دورهٔ ستاد و فرماندهی را نیز در آن کشور به اتمام رسانید و علاوه بر زبان روسی زبان فرانسه را به‌خوبی فرا گرفت. آیرم مقارن مشروطیت به ایران آمد و با درجهٔ نایب اولی (ستوان یکمی) در قزاقخانه استخدام شد[۳].

قزاقخانه[ویرایش]

در آن زمان فرمانده قزاقخانه کلنل لیاخوف بود. محمدحسین به دلیل برخورداری از قد و قامت بلند و معلومات نظامی مورد توجه لیاخوف قرار گرفت و با ارتقا به درجهٔ سلطانی (سروانی) آجودان وی شد. سپس مدارج ترقی را به سرعت طی کرد و به درجهٔ یاوری (سرگردی) و سرهنگی رسید و سمت آجودان کل دیویزیون (لشکر) قزاق را پیدا کرد و در زمان پالکونیک پرازارکویچ که مصادف با خاتمهٔ جنگ جهانی اول بود با ارتقا به درجهٔ سرتیپی، رئیس آتاماژور (ستاد) شد. آیرم چند سالی در این سمت بود تا تغییر کرد. سپس قزاقخانه را ترک کرده به روسیه رفت و بعد از کودتای ۱۲۹۹ مجدداً به ایران بازگشت[۴].

قشون متحدالشکل[ویرایش]

آیرم پس از ورود به ایران با یک درجه تنزل (سرهنگی) به استخدام قشون متحدالشکل درآمد و با سمت فرماندهی فوج (هنگ) مازندران به ساری رفت. کمی بعد افواج گیلان و مازندران در هم ادغام شدند و تیپ مستقل شمال به وجود آمد و سرهنگ آیرم با ارتقا به درجه سرتیپی فرمانده تیپ شد[۵]. در بهار سال ۱۳۰۴ به او دستور داده شد که تیپ شمال را به سرتیپ فضل‌الله‌خان زاهدی تحویل داده و به تبریز برود. آیرم به تبریز رفت و جانشین سرلشکر عبدالله‌خان امیرطهماسبی شد. در اردیبهشت ماه ۱۳۰۵ رضاشاه تاجگذاری کرد و محمدحسین آیرم جزو افسرانی بود که به ژنرال آجودانی شاه برگزیده شدند. کمی بعد واقعهٔ قیام پادگان سلماس روی داد و در نتیجه آیرم به تهران احضار و منتظر خدمت شد. پس از مدتی ریاست دژبان تهران را به او سپردند. پس از آن ریاست یکی از هیئت‌های تفتیش را به او دادند[۶].

ریاست پلیس[ویرایش]

روز بیستم اسفند ماه ۱۳۰۹ زندانیان زندان قصر شورش کرده و عده‌ای از محبوسان نیز فرار کردند. پس از آن سرتیپ زاهدی، رئیس وقت نظمیه، خلع درجه شد و به زندان افتاد. شاه دستور احضار محمدحسین آیرم را که در اروپا به سر می‌برد داد. سرتیپ آیرم روز اول فروردین ۱۳۱۰ وارد تهران شد و همان روز فرمان ریاست نظمیهٔ کل مملکتی را گرفت. از جملهٔ اولین اقدامات آیرم در این مقام تشکیل ادارهٔ سیاسی بود که کار این اداره صرفاً پیرامون رفتار، کردار و گفتار دولتمردان بود و همه‌روزه گزارش‌هایی از همهٔ مقامات برای شاه ارسال می‌شد. آیرم در فروردین ۱۳۱۲ (همان سالی که تیمورتاش و سردار اسعد در زندان به قتل رسیدند) درجهٔ سرلشکری گرفت. کمی بعد سرهنگ فضل‌الله بهرامی رئیس ادارهٔ سیاسی جانشین کریم‌آقا بوذرجمهری در شهرداری تهران شد و امور املاک اختصاصی پهلوی نیز تحت تسلط آیرم قرار گرفت. آیرم تا نیمه‌های سال ۱۳۱۴ همه‌کارهٔ کشور بود[۷].

فرار به آلمان[ویرایش]

چندی بعد آیرم با فراست متوجه شد که از چشم رضاشاه افتاده است و به‌زودی احتمال خلع و حتی دستگیری وی وجود دارد. لذا به طور ناگهانی به لال شدن تمارض نمود و موفق شد به بهانهٔ معالجه به آلمان بگریزد. با ورود وی به آلمان به رضاشاه خبر رسید که زبان آیرم مجدداً باز شده است. رضاشاه که خود را تحقیر شده می‌دید، تلگرافی به ضمیمهٔ هزار لیره انعام معالجه برای آیرم فرستاد و از او دعوت کرد که برای تقدیر از زحماتش به ایران باز گردد. لیکن آیرم پس از دریافت انعام و تشکرات پادشاه، جواب داد که پزشکان بازگشت وی را به کشور مصلحت نمی‌دانند.[۸]. آیرم دیگر هرگز به ایران بازنگشت.

دولت ایران آزاد[ویرایش]

بعد از شهریور ۱۳۲۰ سرلشکر آیرم در فکر تشکیل ایران آزاد در آلمان افتاد و ابتدا به سراغ عدل‌الملک دادگر یکی از رؤسای مجلس در دورهٔ رضاشاه رفت. آیرم در پاریس با وی ملاقات کرد اما نتوانست نظر موافق وی را جلب کند. لاجرم به‌تنهایی دست به کار شد و دولتی تشکیل دادند که بی‌حاصل بود[۹].

مرگ[ویرایش]

آیرم در سال ۱۳۲۶ در یکی از بیمارستان‌های اتریش تحت عمل جراحی قرار گرفت، ولی جان به سلامت نبرد و در ۱۱ فروردین ۱۳۲۷ در لیختن‌اشتاین درگذشت.[۱۰]

پانویس[ویرایش]

  1. نجمی
  2. ویکی‌پدیای انگلیسی
  3. عاقلی ۴۲۲
  4. عاقلی ۳-۴۲۲
  5. عاقلی ۴۲۳
  6. عاقلی ۴۲۴
  7. عاقلی ۴۲۵
  8. نجمی
  9. عاقلی ۴۲۵
  10. ویکی‌پدیای انگلیسی

منابع[ویرایش]

  • بازیگران سیاسی عصر رضاشاهی و محمدرضاشاهی. ناصر نجمی. انتشارات انیشتین. ۱۳۷۳ تهران
  • دکتر باقر عاقلی. رضاشاه و قشون متحدالشکل. تهران: نشر نامک، ۱۳۸۶. ISBN 964-6895-05-0. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای فارسی، Airom&oldid=397589205|مدخل Mohammad-Hosein Airom، تاریخ بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۱۱

پیوند به بیرون[ویرایش]