اوبونتو

اوبونتو

اوبونتو ۱۱.۱۰ (پلنگ راه‌راه رویایی)
توسعه‌دهنده‌(ها)	کنونیکال ال‌تی‌دی / بنیاد اوبونتو
خانواده	شبه-یونیکس
نوع هسته	یکپارچه (هسته لینوکس)
نوع منبع	نرم‌افزار آزاد و متن‌باز
پلاتفرم	IA-32, x86-64, lpia, SPARC, PowerPC, ARM, IA-64
تاریخ اولین انتشار	۲۰ اکتبر ۲۰۰۴
آخرین نسخه پایدار	۱۱.۱۰  (۱۳ اکتبر ۲۰۱۱)
روش بروزرسانی	APT
برنامه مدیریت بسته‌ها	dpkg
واسط کاربری	گنوم
اجازه‌نامه	به طور عمده جی‌پی‌ال / به علاوهٔ مجوزهای مختلف
وضعیت	فعال
وب‌گاه	www.ubuntu.com
وضعیت پشتیبانی	جامعه مجازی فعال

اوبونتو (به انگلیسی: Ubuntu) یک توزیع گنو/لینوکس است که بر مبنای توزیع دبیان پایه‌گذاری شده‌است؛ اما با آن تفاوت دارد. نام اوبونتو از یکی از مفاهیم آفریقای جنوبی به معنی «انسانیت نسبت به دیگران» (به انگلیسی: Humanity Towards Others) گرفته شده‌است.

از ویژگی‌های بارز اوبونتو می‌توان به کاربرپسند بودن، سادگی، زیبایی، سرعت و عدم نیاز به سخت‌افزار پیچیده اشاره کرد.

این سیستم‌عامل یکی از کاربرپسندترین توزیع‌های گنو/لینوکس است و در مدت نسبتا کوتاه عمر خود، توانسته رشد خیره‌کننده‌ای در جذب کاربران عادی داشته باشد. بر طبق آمار وب، این توزیع در بین دیگر توزیع‌های گنو/لینوکس ۵۰ تا ۷۰ درصد سهم بازار را بدست آورده‌است. در ایران نیز این سیستم‌عامل کاربران زیادی را جذب کرده و جامعهٔ مجازی نسبتا خوبی در کنار آن شکل گرفته‌است. اوبونتو دارای پشتیبانی نسبتا خوبی از تمام زبان‌های زنده دنیا از جمله زبان فارسی است.

اوبونتو هر ۶ ماه یک بار نسخهٔ جدیدی را عرضه می‌کند. هر نسخه از اوبونتو، تا ۱۸ ماه پس از انتشار آن نسخه، پشتیبانی می‌شود. اوبونتو دارای نسخه‌هایی با پشتیبانی بلند مدت نیز هست که به جای پشتیبانی ۱۸ ماهه، ۳ سال پشتیبانی برای نسخهٔ ویژهٔ رایانه‌های شخصی و ۵ سال پشتیبانی برای نسخه‌های سرور ارائه می‌کند.

آخرین نسخه اوبونتو، نسخه ۱۱.10 و با نام "پلنگ راه‌راه آمریکایی|پلنگ راه‌راه" است که براساس اعلام قبلی در تاریخ 13 اکتبر ۲۰۱۱ منتشر شد.

تاریخچه و توسعه

نام اصلی پروژه اوبونتو no-name-yet.com بود کنونیکال از آغاز پروژه به استفاده از دامنه no-name-yet.com ادامه داده‌است. اولین نسخه اوبونتو در ۲۰ اکتبر ۲۰۰۴ عرضه شد و به عنوان یک شاخه شاخه از دبین گنو/لینوکس به طور موقت آغاز به کار کرد؛ هدف آن این بود که از کد دبین استفاده کند تا هر شش ماه یک نسخه جدید از اوبونتو را عرضه نماید. برخلاف برخی از شاخه‌های همه منظوره دیگر دبین مانند Xandros، Linspire و Libranet کنونیکال به فلسفه دبین پایبند بوده و اغلب اوقات به جای تکیه بر متن‌های بسته به عنوان مدل تجاری خود به فلسفه نرم‌افزار آزاد تکیه می‌کند.

بسته‌های اوبونتو عموما مبتنی بر بسته‌هایی از مجموعه غیر پایدار دبین هستند. اوبونتو برای مدیریت بسته‌های نصب شده از ابزار بسته بندی پیشرفته دبین استفاده می‌کند. با این وجود بسته‌های دبین و اوبونتو لزوما با هم سازگار نیستند. برخی از توسعه دهندگان اوبونتو مسئول بسته‌های اصلی خود دبین نیز هستند و تغییرات اوبونتو به جای اینکه فقط در زمان عرضه اعلام شوند، به محض انجام به دبین نیز ارسال می‌شوند. با این وجود در آوریل ۲۰۰۵ یان موردوک بنیانگذار دبین اوبونتو را به دلیل ناسازگاری‌های بسته‌های آن و بسته‌های دبین مورد انتقاد قرار داد و اظهار داشت که اوبونتو از Debian Sarge بسیار فاصله گرفته‌است.

در حال حاضر مارک شاتلورث از طریق شرکت کنونیکال هزینه اوبونتو را پرداخت می‌کند. در ۸ جولای ۲۰۰۵ کنونیکال ایجاد بنیاد اوبونتو را با سرمایه گذاری اولیه ۱۰ میلیون دلار آمریکا اعلام کرد. هدف از این بنیاد تضمین پشتیبانی و توسعه برای همه نسخه‌های آینده اوبونتو از ابتدای ۲۰۰۶ است و تا آن زمان این بنیاد راکد می‌ماند. شاتلورث معتقد است که در صورتی که کنونیکال کنار بکشد این بنیاد بودجه اضطراری را تامین می‌کند. برنامه‌هایی برای یک شاخه از اوبونتو با نام کد «Grumpy Groundhog» وجود دارد قرار است که این شاخه دائما ناپایدار و آزمایشی باشد و متن برنامه را مستقیما از کنترل اصلاح برنامه‌ها و کاربردهای مختلفی که با اوبونتو عرضه می‌شوند، بیرون بکشد. بدین ترتیب کاربران و توسعه دهندگان رده بالا می‌توانند نسخه‌های بهنگام هر یک از برنامه‌ها را بدون نیاز به ساختن بسته‌ها آزمایش کنند؛ همچنین این شاخه می‌تواند هشدارهای اولیه را درباره اشکالات ساختن بسته‌های معماری‌های مختلف ارائه نماید.

ویژگی‌های برجسته

یکی از نکات مورد توجه در پروژه اوبونتو، تأکید بر دسترسی و جهانی‌سازی است. به همین منظور این نرم‌افزار برای تمام ملیت‌ها موجود است. کار کردن با آن بسیار راحت است و حتی کاربران ناآشنا هم، به راحتی به محیط آن عادت می‌کنند.

همهٔ نسخه‌های اوبونتو تا ابد رایگان هستند. همچنین پروژه‌ای با نام ادوبونتو وجود دارد که این سیستم‌عامل همان‌طور که از نامش هم مشخص است، برای استفاده در کلاس‌های درس و محیط‌های آموزشی مناسب است. پروژهٔ دیگری نیز از این سیستم‌عامل با نام کوبونتو طراحی شده‌است که از میزکار کی‌دی‌ای استفاده می‌نماید. خانواده اوبونتو شامل اوبونتوی رومیزی، اوبونتو سرور، کوبونتو نِت‌بوک، کوبونتو، ادوبونتو، گوبونتو، اوبونتو MID، اوبونتو نِت‌بوک، ابونتو JeOS، اوبونتو Enterprise Cloud، اوبونتو استودیو، Mythbuntu، زوبونتو و لوبونتو می‌شود.

بنیاد Wikimedia، موسسه پشتیبانی کننده پروژه ویکی‌پدیا اعلام کرد که در حال مهاجرت دادن مجموعه سرورهای خود به توزیع اوبونتو است. این مهاجرت بخشی از تلاش این بنیاد برای نگهداری آسانتر ۴۰۰ سرور پروژه‌های مختلف این بنیاد (به علت حرفه‌ای بودن فدورا) است که پیش از این از نسخه‌های مختلف Redhat و Fedora استفاده می‌کرده‌اند.

تمرکز اوبونتو برقابلیت استفاده شامل استفاده گسترده از ابزار sudo است که به کاربران اجازه می‌دهد که وظایف مدیریتی خود را بدون ایجاد یک نشست ابر کاربر انجام دهند. اوبونتو به ۲۵۶ مگابایت RAM و پس از نصب برروی دیسک سخت به سه گیگابایت از فضای دیسک سخت نیاز دارد (هرچند روش‌های دیگری برای نصب و اجرای اوبونتو برروی سخت افزارهای با قابلیت کمتر وجود دارد).

اوبونتو بر اساس سیستم دسکتاپ گنوم طراحی شده که هدف از طراحی آن ارائه یک واسط آزاد، آسان و خلاقانه تر و در عین حال ارائه همه کاربردهای رومیزی جدید بوده‌است. علاوه بر کاربردهایی که در گنوم وجود دارد، نرم افزارهای بهره وری دیگری مانند open office.org، مرورگر وب Mozilla Firefox با اوبونتو عرضه می‌شود.

ظاهر پیش فرض واسط کاربر نسخه فعلی دارای سایه‌های قهوه‌ای و نارنجی است. اوبونتو یک بسته اختیاری به نام «تقویم اوبونتو» دارد که هر ماه یک کاغذ دیواری دسکتاپ جدید سازگار با رنگ قهوه‌ای را بارگذاری می‌نماید. در گذشته این کاغذ دیواری‌ها دارای تصاویری از انسان‌های نیمه‌عریان بودند که مورد انتقاد قرار گرفتند. این انتقادها منجر به رواج اسم‌های مستعار جدیدی مانند "Linuxxx" شد.

محیط اوبونتو

اوبونتو به طور پیش فرض از گنوم استفاده می‌کند. البته طرفداران کی‌دی‌ای نسخه‌ای از این توزیع را با نام کوبونتو ارائه کردند که محیط پیش‌فرض آن کی‌دی‌ای است. همچنین تعداد نرم‌افزارهای موجود در نسخه سی‌دی بسیار کم است، و برای نصب بقیه نرم‌افزارهای ارائه شده توسط اوبونتو باید از اینترنت استفاده نمایید یا نسخه دی‌وی‌دی آن را تهیه کنید.

نسخه‌ها

نسخه	اسم رمز	تاریخ انتشار	پشتیبانی تا
			دسکتاپ	سرور
۴.۱۰	خوک زگیل‌دار	۲۰ اکتبر ۲۰۰۴	۳۰ آوریل ۲۰۰۶
۵.۰۴	جوجه‌تیغی سفید	۸ آوریل ۲۰۰۵	۳۱ اکتبر ۲۰۰۶
۵.۱۰	گورکن شادی‌بخش	۱۳ اکتبر ۲۰۰۵	۱۳ آوریل ۲۰۰۷
۶.۰۶ (اِل‌تی‌اِس)	اردک زرنگ	۱ ژوئن ۲۰۰۶	۱۴ ژوئیه ۲۰۰۷	ژوئن ۲۰۱۱
۶.۱۰	سوسمار آبی عصبی	۲۶ اکتبر ۲۰۰۶	۲۵ آوریل ۲۰۰۸
۷.۰۴	آهوی چابک	۱۹ آوریل ۲۰۰۷	۱۹ اکتبر ۲۰۰۸
۷.۱۰	گیبون درازدست شجاع	۱۸ اکتبر ۲۰۰۷	۱۸ آوریل ۲۰۰۹
۸.۰۴ (اِل‌تی‌اِس)	حواصیل جسور	۲۴ آوریل ۲۰۰۸	۱۲ می ۲۰۱۱	آوریل ۲۰۱۳
۸.۱۰	بز کوهی بی‌باک	۳۰ اکتبر ۲۰۰۸	۳۰ آوریل ۲۰۱۰
۹.۰۴	خرگوش مغرور	۲۳ آوریل ۲۰۰۹	۲۳ اکتبر ۲۰۱۰
۹.۱۰	کوآلای کارمیک	۲۹ اکتبر ۲۰۰۹	۳۰ آوریل ۲۰۱۱
۱۰.۰۴ (اِل‌تی‌اِس)	سیاه‌گوش درخشان	۲۹ آوریل ۲۰۱۰	آوریل ۲۰۱۳	آوریل ۲۰۱۵
۱۰.۱۰	میمون پوزه دراز مستقل	۱۰ اکتبر ۲۰۱۰	آوریل ۲۰۱۲
۱۱.۰۴	ناروال چالاک	۲۸ آوریل ۲۰۱۱	اکتبر ۲۰۱۲
۱۱.۱۰	پلنگ راه‌راه رویایی	۱۳ اکتبر ۲۰۱۱	آوریل ۲۰۱۳
۱۲.۰۴ (اِل‌تی‌اِس)	پانگولین دقیق	۲۶ آوریل ۲۰۱۲	آوریل ۲۰۱۷
رنگ		معنی
قرمز		دیگر پشتیبانی نمی‌شود
سبز		هنوز دارای پشتیبانی است
آبی		انتشارهای آینده

هر یك از نسخه‌های اوبونتو دارای یك نام رمز، تشکیل شده از یک صفت و نام یک حیوان است. شمارهٔ نسخه براساس سال و ماه عرضه به صورت «ماه. سال» هستند، مثلا «سیاه‌گوش درخشان» در ماه "چهارم" سال "۲۰۱۰" عرضه شد و در نتیجه نسخهٔ آن ۱۰.۰۴ بود.

به نسخه ۶.۰۶ عنوان پشتیبانی بلند مدت (اِل‌تی‌اِس) اطلاق شد تا نشان دهند كه كنونیكال قصد دارد نسبت به نسخه‌های دیگر مدت زمان بیشتری از آن پشتیبانی نماید. برنامه این است كه به مدت ۳ سال برای نسخه رومیزی و ۵ سال برای نسخه سرور بسته‌های به‌روز رسانی ارائه می‌شود و در همین مدت كنونیكال برای پشتیبانی فنی هزینه می‌كند. اوبونتو و گونه‌های آن از طریق بارگذاری آنلاین رایگان در دسترس هستند و یا هركسی كه آنها را درخواست كند سی‌دی آن از طریق سرویس " ShipIt " كنونیكال برای وی ارسال می شود. برخلاف نسخه‌های قبلی كنونیكال اعلام كرده‌است كه سی‌دی‌های سوسمار آبی عصبی (به انگلیسی: Edgy Eft) رایگان نخواهد بود و برنامه ShipIt به ارسال اردک زرنگ (به انگلیسی: Dapper Drake) كه قرار است پایدارتر از سی‌دی‌های سوسمار آبی عصبی باشد ادامه خواهد داد.

طبقه‌بندی بسته‌ها و پشتیبانی از آن‌ها

سی‌دی اوبونتو ۶.۰۶

اوبونتو نرم‌افزارها را به چهار قسمت تقسیم می‌كند تا تفاوت‌های مجوز و سطح پشتیبانی را نشان دهد.

نرم‌افزارها به صورت زیر به چهار قسمت تقسیم می‌شوند:

	نرم‌افزار آزاد	نرم‌افزار غیرآزاد
پشتیبانی	Main	Restricted
عدم پشتیبانی	Universe	Multiverse

نرم‌افزارهای Main و Universe، نیازمندی‌های اجازه‌نامهٔ اوبونتو را برآورده می‌سازند و تقریبا با خطوط راهنمای نرم‌افزارهای آزاد دبیان مطابقت دارند.

نصب اوبونتو

لوح فشرده اوبونتو دارای قابلیت Live CD می‌باشد، یعنی می‌توانید رایانه را از روی CD بوت کنید و پس از چند دقیقه اوبونتو بالا می‌آید بدون اینکه تغییری در سیستم ایجاد شود. اکنون می‌توانید نحوه کار سیستم‌عامل را تست کنید و اگر از آن خوشتان آمد، روی هارد نصبش کنید. برنامه نصب Ubuntu همان Debian installer است که همراه با Debian Sarge ارائه می‌شود، البته با کمی دستکاری. نصب آن بسیار شبیه به نصب Debian Sarge است و کل عملیات نصب در عرض چند دقیقه و بدون مشکل یا دشواری خاصی انجام می‌شود. کاربران تازه‌کار هم به راحتی خواهند توانست آن را نصب کنند. در Ubuntu کلمه عبوری که برای نخستین کاربر تنظیم می‌کنید، همان کلمه عبور ریشه شما خواهد بود. ضمنا شما نخواهید توانست به عنوان کاربر ریشه وارد سیستم شوید و یا از دستور su استفاده کنید. بجای su باید از دستور sudo به همراه دستوری که مایل به اجرای آن هستید، استفاده نمایید. البته پس از نصب می‌توانید در صورت تمایل و با چند تغییر کوچک با root وارد سیستم شوید.

اوبونتو و دبیان

اوبونتو یک انشعاب از دبیان بوده و هدف اصلی آن ایجاد یک توزیع به‌روز و پایدار و قابل استفاده برای کاربر متوسط است. دلیل اصلی آغاز پروژهٔ اوبونتو انتقاد به روند «محافظه‌کارانه‌ی» انتقال بسته‌های نرم‌افزاری از نسخهٔ ناپایدار به نسخهٔ آزمایشی و در نهایت نسخهٔ پایدار در پروژهٔ دبیان بود. اگرچه برخی نیز استفاده از نسخهٔ آزمایشی دبیان را به جای اوبونتو یا توزیع‌های دیگر منتج از دبیان توصیه می‌کنند.

بسته‌های نرم‌افزاری اوبونتو از شاخهٔ ناپایدار دبیان برداشته شده پس از ایجاد تغییرات مختص اوبونتو و گذراندن مراحل آزمایش در نسخهٔ پایدار اوبونتو قرار می‌گیرند. به همین دلیل بسته‌های نرم‌افزاری اوبونتو عموماً جدیدتر از بسته‌های نرم‌افزاری دبیان هستند، و بسیاری از افراد بدین دلیل اوبونتو را برای استفاده روزمره انتخاب می‌کنند.

اوبونتو از پلاتفرم‌های IA-32, x86-64, lpia, SPARC, PowerPC, ARM, IA-64 پشتیبانی می‌کند.

جستارهای وابسته

• کوبونتو
• ادوبونتو
• زوبونتو
• گنو/لینوکس
• توزیع گنو/لینوکس

منابع

• ویکی‌پدیای انگلیسی

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اوبونتو موجود است.

در ویکی‌نسک کتابی با عنوان: خودآموز اوبونتو وجود دارد.

• وب‌گاه پروژه اوبونتو
• وب‌گاه رسمی اوبونتو ایران