قیاس (منطق)

برای دیگر کاربردها، قیاس (ابهام‌زدایی) را ببینید.

برای اطلاع از معانی دیگر قیاس به قیاس (ابهام‌زدایی) مراجعه کنید.

قیاس یا قیاس منطقی استدلالی است از کل به جزء که اگر مقدمه‌های آن درست باشند، نتیجهٔ به دست آمده حتما درست است.

منظور از قیاس در منطق اینست که هر گاه دو یا چند فرض را درست و مطمئن بدانیم و رابطهٔ این فرض‌ها چنان باشد که بناچار از این فرض‌های صحیح، نتیجه‌ای منطقی به‌دست آید، این نتیجه را باید پذیرفت. اگر ما این نتیجهٔ منطقی یعنی همان گزاره را نپذیریم دچار تناقض خواهیم شد.

به عبارت دیگر قیاس، گونه‌ای برهان منطقی است که در آن از دست کم دو قضیه (فرض مقدماتی، پیش‌گزاره)، گُزاره‌ای (نتیجه) استنتاج می‌شود.

برای نمونه، وقتی بگوییم:

ماه سیاره است. (پیش‌گزارهٔ اول)

و هر سیاره می‌چرخد. (پیش‌گزارهٔ دوم)

پس بر پایهٔ قیاس:

ماه می‌چرخد. (گزاره)

انواع قیاس

قیاس به دو نوع قیاس اقترانی و قیاس استثنایی تقسیم می‌شود.

منابع

• Wikipedia contributors, "Syllogism," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Syllogism&oldid=205812016
• اصطلاحات از فرهنگ علوم انسانی داریوش آشوری.

جستارهای وابسته

• تمثیل
• استقراء
• قیاس اقترانی