قانون براگ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در فیزیک قانون براگ نتایج آزمایش‌هایی است که از تابش پرتو ایکس یا نوترون به سطح بلورین تابیده می‌شد که برای اولین بار توسط فیزیکدان ویلیام لارنس براگ بررسی شد[۱] که آزمایشاتش در سال ۱۹۱۱ و در دانشگاه کمبریج انجام شد. به طور ساده هنگام تابانیدن پرتوهایی مانند پرتو ایکس یا نوترون به سطوح بلورین بازتابش‌هایی انجام می‌گیرد که به این بازتاب‌ها پراش یا فرانژ گویند، که به همین دلیل براگ جایزه نوبل فیزیک را در سال ۱۹۱۵ به دست آورد سطوح بلورینی که او بررسی کرده بود عبارتنداز NaCl، ZnS، و الماس.

Diffusion rayleigh et diffraction.png

قانون براگ براین اساس است که پرتوهای با طول موج مشخص و با زاویه مشخص به جسم بلورین تابانده می شود و با برخورد به اتم های مختلف جسم با تاخیر فاز های مختلف باز تابش هایی ایجاد می شود . این پرتوهای باز تابش شده در زاویه تتا با توجه به تاخیر فازهای مختلفشان حداکثر مقدار برهمکنشی را خواهند داشت. زاویه تتا وابسته به فاصله صفحه های کریستالی ویا فاصله اتمی آنها می باشد با این روش میتوان باتوجه به زاویه حداکثر بازتابش پرتو انعکاس یافته از شبکه بلورین فاصله اتم جسم ویا فاصله صفحات کریستالی را بدست آورد.از طرفی می توان با مشخص بودن فاصله صفحات کریستالی جسم ، زاویه تابش و زاویه حداکثر باز تابش طول موج تابش الکترومغناطیسی را بدست آورد.که از فرمول زیر تبعیت می‌کند

[۲][۳]
n\lambda=2d\cdot\sin\theta \,

که

  • n مرتبه بازتاب است و می‌تواند اعداد صحیح کوچکی باشد(تعداد صفحه های کریستالی )،
  • λ طول موج پرتو ایکس است که الکترون یا نوترون را جابجا نموده است،
  • d فضای خالی میان اتمهاست و
  • θ زاویه‌ای که پرتوهای بازتابیده شده بیشترین دامنه را دارند با راستای تابش پرتو های اولیه .

Loi de bragg.png
According to the ۲θ deviation، the phase shift causes constructive (left figure) or destructive (right figure) interferences

حرکت پروتون‌ها و نوترون‌ها و الکترون‌ها وابسته است به طول موج دوبروی آنها .

روش بدست آوردن فضای میان اتمها[ویرایش]

برای بدست آوردن فضای میان اتمها می‌توان از حجم اتم‌ها چشم پوشید و آن را به صورت زیر نوشت:

\frac{1}{d^3}=\frac{n}{v}

که در آن d فاصلهٔ میان اتم‌هاست nتعداد اتم‌ها و vحجم جامد بلورین است تعداد اتم‌ها را می‌توان به راحتی از فرمول زیر بدست آورد:

n=N_A.N or n=N_A.\frac{m}{M}

که در آن N_A عدد آووگادرو٬ N تعداد مول اتم‌هاm٬جرم ماده وM جرم مولی است.[۴]

اثبات[ویرایش]

یک پرتو تکرنگ هنگامی که به سطح بلورین منظمی که فاصله اتمهایش d هستند می‌تابد بعضی از پرتوها با زاویه تتا بازمی گردند به صورتی که:

Bragg law.png

برای اینکه بازتابش صورت گیرید باید فاصله‌ی(AB+BC) - (AC') \,مضربی از طول موج باشد بنابرین:

(AB+BC) - (AC') = n\lambda \,
که در آن مضرب با n و λ طول موج است

با استفاده از Pythagorean theorem نشان می دهیم:

AB=\frac{d}{\sin\theta}\, and BC=\frac{d}{\sin\theta}, and AC=\frac{2d}{\tan\theta}\,

بنابراین تبدیل می‌شود:

AC'=AC\cdot\cos\theta=\frac{2d}{\tan\theta}\cos\theta\,

تابعهای سینوسی را جایگزین می کنیم:

n\lambda=\frac{2d}{\sin\theta}-\frac{2d}{\tan\theta}\cos\theta=\frac{2d}{\sin\theta}(1-\cos^2\theta)=\frac{2d}{\sin\theta}\sin^2\theta

ساده می کنیم:

n\lambda=2d\cdot\sin\theta \,

و این قانون براگ است.

منابع[ویرایش]

W.L. Bragg، "The Diffraction of Short Electromagnetic Waves by a Crystal"، Proceedings of the Cambridge Philosophical Society، ۱۷ (۱۹۱۴)، ۴۳–۵۷.

  1. There are some sources, like the Academic American Encyclopedia, that attribute the discovery of the law to both W.L Bragg and his father W.H. Bragg, but the official Nobel Prize site and the biographies written about him (Light Is a Messenger: The Life and Science of William Lawrence Bragg, Graeme K. Hunter, 2004 and “Great Solid State Physicists of the 20th Century", Julio Antonio Gonzalo, Carmen Aragó López) make a clear statement that William Lawrence Bragg alone derived the law.
  2. See for example this example calculation of interatomic spacing with Bragg's law.
  3. کتاب مبانی فیزیک نوین نوشته رایچارد وایدنر و رابرت سلز صفحات ۲۰۸ تا۲۱۰
  4. کتاب مبانی فیزیک نوین نوشته رایچارد وایدنر و رابرت سلز صفحه ۲۰۹
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Bragg's law»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۰۸).

جستارهای وابسته[ویرایش]