فواره قطبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فواره قطبی (به انگلیسی: Polar jet) پدیده ای است که اغلب در اخترشناسی مشاهده می شود و طی آن جریانهایی از ماده در راستای محور چرخش یک جسم فشرده به فضا پاشیده می شوند. این پدیده اغلب بر اثر برهمکنش های دینامیک در درون یک قرص برافزایشی بوجود می آید. وقتی که ماده در این فواره ها با سرعتی نزدیک به سرعت نور در فضا پخش می شود، به آن فواره نسبیتی می گویند. بزرگترین فواره های قطبی در کهکشانهای فعال مانند اختروش ها دیده می شوند. دیگر سامانه هایی که اغلب دارای فواره های قطبی هستند عبارتند از : ستارگان متغیر فورانی، دوتایی های پرتو ایکس و ستارگان تی ثوری. از برهمکنش فواره های قطبی با ماده میان ستاره ای منجر به پیدایش اشیای هربیگ-هارو می شود.

گرچه هنوز چگونگی شکل گیری و انرژی فواره های قطبی تا حدود زیادی ناشناخته مانده است، اما دو پندار غالب در مورد منشا این فواره ها جسم مرکزی (مانند سیاهچاله) و قرص برافزایشی هستند.

فواره های نسبیتی[ویرایش]

فواره نسبیتی. محیط اطراف هسته کهکشانی فعال که در آن پلاسمای نسبیتی به صورت دو فواره که در راستای قطب سیاهچاله پرجرم به فضا می گریزد.

فواره های نسبیتی (به انگلیسی: Relativistic jet) فواره های بسیار قدرتمندی[۱] از پلاسما هستند که از جرمهای سنگینی که گمان می رود در مراکز کهکشانهای فعال همچون کهکشانهای رادیویی و اختروش ها وجود داشته باشند، فوران می کنند. طول آنها ممکن است به چندین هزار[۲] و یا حتی چند صد هزار سال نوری برسد.[۳] فرضیه موجود این است که پیچش میدانهای مغناطیسی در قرص برافزایشی سرریز مواد را به موازات محور چرخش مرکزی جسم در می آورد . هنگامی که شرایط مناسب باشد، از هر طرف قرص برافزایشی فواره ای سر می زند. مکانیک ایجاد فواره ها[۴][۵] و ترکیبات[۶] آنها هنوز در جوامع علمی محل بحث و تردید است.

سایر نگاره ها[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Wehrle, A.E.; Zacharias, N.; Johnston, K.; et al. (11 Feb. 2009). What is the structure of Relativistic Jets in AGN on Scales of Light Days?.  Check date values in: |date= (help)
  2. Biretta, J. (1999, January 6). Hubble Detects Faster-Than-Light Motion in Galaxy M87 (http://www.stsci.edu/ftp/science/m87/m87.html)
  3. Yale University - Office of Public Affairs (2006, June 20). Evidence for Ultra-Energetic Particles in Jet from Black Hole (http://web.archive.org/web/20080513034113/http://www.yale.edu/opa/newsr/06-06-20-01.all.html)
  4. Meier, L. M. (2003). The Theory and Simulation of Relativistic Jet Formation: Towards a Unified Model For Micro- and Macroquasars, 2003, New Astron. Rev. , 47, 667. (http://arxiv.org/abs/astro-ph/0312048)
  5. Semenov, V.S., Dyadechkin, S.A. and Punsly (2004, August 13). Simulations of Jets Driven by Black Hole Rotation. Science, 305, 978-980. (http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/sci;305/5686/978?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=relativistic+jet&searchid=1&FIRSTINDEX=10&resourcetype=HWCIT)
  6. Georganopoulos, M.; Kazanas, D.; Perlman, E.; Stecker, F. (2005) Bulk Comptonization of the Cosmic Microwave Background by Extragalactic Jets as a Probe of their Matter Content, The Astrophysical Journal , 625, 656. (http://arxiv.org/abs/astro-ph/0502201)