فهرست امپراتوران روم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فهرست امپراتوران روم در زیر آورده شده است. عنوان امپراتور هرچند مفهومی امروزی به‌شمار می‌آید اما به‌طوری موجز، موقعیت کسانی را که قدرت را در امپراتوری روم به‌دست می‌گرفتند نشان می‌دهد. امپراتوری روم از درون جمهوری روم و پس از آنکه این جمهوری به قدرتی غالب در اروپا بدل شد به‌وجود آمد و مشخصهٔ آن، تمرکز قدرت در دستان تنها یک فرد بود تا در دستان سنا و مردم روم. آگوستوس را نخستین امپراتور روم می‌شناسند اما او که برای حفظ چهرهٔ قانون جمهوری احتیاط پیشه کرده‌بود، هیچ عنوان خاصی را در دوران حکومتش برای خود برنگزید و تنها خود را با لقب افتخاری و از پیش موجود Princeps Senatus به‌معنای نخستین فرد سنا مطرح ساخت.

واژهٔ امروزی امپراتور برگرفته از عنوان Imperator است که از سوی ارتش به یک فرمانده موفق داده می‌شد. با این‌وجود امروزه واژهٔ امپراتور را به‌دلیل تأکید آن بر وجود ارتباط بین فرمانروا و ارتش و عدم تبعیض بین شیوه‌های گوناگون حکومت‌داری در دوره‌های مختلف امپراتوری روم برای نامیدن فرمانروایان آن سرزمین به‌کار می‌گیرند.

دوران نخست[ویرایش]

دودمان ژولیو-کلودی[ویرایش]

نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
Statue-Augustus.jpg آگوستوس
گایوس یولیوس سزار آگوستوس
۲۳ سپتامبر ۶۳ (پیش از میلاد)، رم، ایتالیا ۱۶ ژانویه ۲۷ (پیش از میلاد) – ۱۹ اوت ۱۴ (میلادی) به‌دنبال توافق اولیه بین او و سنای روم به مقام امپراتوری رسید. ۱۹ اوت ۱۴
به مرگ طبیعی
Tiberius NyCarlsberg01.jpg تیبریوس
تیبریوس یولیوس سزار آگوستوس
۱۶ نوامبر ۴۲ (پیش از میلاد)، رم ۱۸ سپتامبر ۱۴ – ۱۶ مارس ۳۷ پسر همسر آگوستوس، لیویا از ازدواج سابقش که آگوستوس او را به فرزندخواندگی خود پذیرفت. ۱۶ مارس ۳۷
یا بر اثر کهولت سن درگذشت و یا ترور شد.
Gaius Caesar Caligula.jpg کالیگولا
گایوس یولیوس سزار آگوستوس ژرمانیکوس
۳۱ اوت ۱۲، آنتیوم، ایتالیا ۱۸ مارس ۳۷ – ۲۴ ژانویه ۴۱ پسر برادرزادهٔ تیبریوس، ژرمانیکوس. ۲۴ ژانویه ۴۱
در پی توطئهٔ سناتورها و پرتورین‌ها به‌قتل رسید.
Claudius Pio-Clementino Inv243.jpg کلودیوس
تیبریوس کلودیوس سزار آگوستوس ژرمانیکوس
۱ اوت ۱۰ (پیش از میلاد)، لوگدونوم، گالیا لوگدوننسیس ۲۵ یا ۲۶ ژانویهٔ ۴۱ – ۱۳ اکتبر ۵۴ برادرزادهٔ تیبریوس، برادر ژرمانیکوس و عموی کالیگولا. توسط پرتورین‌ها به امپراتوری رسید. ۱۳ اکتبر ۵۴
احتمالاً به‌دست همسرش آگریپینای جوان که می‌خواست پسرش نرون را به امپراتوری برساند مسموم شد.
Nero 1.JPG نرون
نرو کلودیوس سزار آگوستوس ژرمانیکوس
۱۵ دسامبر ۳۷، آنتیوم، ایتالیا ۱۳ اکتبر ۵۴ – ۱۱ ژوئن ۶۸ نوهٔ ژرمانیکوس و پسرخواندهٔ کلودیوس ۱۱ ژوئن ۶۸
پس از آنکه سنای روم او را به‌عنوان دشمن مردم معرفی نمود دست به خودکشی زد.

سال چهار امپراتور و دودمان فلاویان[ویرایش]

نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
Stockholm - Antikengalerie 4 - Büste Kaiser Galba.jpg گالبا
سرویوس گالبا ایمپراتور سزار آگوستوس
۲۴ دسامبر ۳ (پیش از میلاد)، در نزدیکی تراکینا، ایتالیا ۸ ژوئن ۶۸ – ۱۵ ژانویهٔ ۶۹ پس از مرگ نرون و با کمک لژیون‌های اسپانیایی قدرت را در دست گرفت. ۱۵ ژانویهٔ ۶۹
به‌دست پرتورین‌ها کشته شد.
Oth001.jpg اتو
مارکوس اتو سزار آگوستوس
۲۵ آوریل ۳۲، فرنتینوم، اتروریا، ایتالیا ۱۵ ژانویهٔ ۶۹ – ۱۶ آوریل ۶۹ توسط پرتورین‌ها به قدرت رسید. ۱۶ آوریل ۶۹
پس از شکست در برابر ویتلیوس در نبرد بدریاکوم دست به خودکشی زد.
Pseudo-Vitellius Louvre MR684.jpg ویتلیوس
اولوس ویتلیوس ژرمانیکوس آگوستوس
۲۴ سپتامبر ۱۵، رم ۱۷ آوریل ۶۹ – ۲۰ دسامبر ۶۹ با کمک لژیون‌های آلمانی و در ضدیت با امپراتوری گالبا و اتو قدرت را در دست گرفت. ۲۹ دسامبر ۶۹
به‌دست سپاهیان وسپاسیان به‌قتل رسید.
Vespasianus01 pushkin edit.png وسپاسیان
تیتوس فلاویوس سزار وسپاسیانوس آگوستوس
۱۷ نوامبر ۹، فالاکرینه، ایتالیا ۱ ژوئیهٔ ۶۹ – ۲۴ ژوئیهٔ ۷۹ با کمک لژیون‌های خاوری و در ضدیت با ویتلیوس قدرت را در دست گرفت. ۲۴ ژوئیهٔ ۷۹
به مرگ طبیعی
Titus.jpg تیتوس
تیتوس فلاویوس سزار وسپاسیانوس آگوستوس
۳۰ دسامبر ۳۹، رم ۲۴ ژوئیهٔ ۷۹ – ۱۳ سپتامبر ۸۱ پسر وسپاسیان ۱۳ سپتامبر ۸۱
طاعون
Bust Domitian Musei Capitolini MC1156.jpg دومیتیان
تیتوس فلاویوس سزار دومیتیانوس آگوستوس
۲۴ اکتبر ۵۱، رم ۱۴ سپتامبر ۸۱ – ۱۸ سپتامبر ۹۶ پسر وسپاسیان ۱۸ سپتامبر ۹۶
به دست مقامات دربار کشته شد

دودمان نروا-آنتونینی[ویرایش]

نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
Nerva Tivoli Massimo.jpg نروا
مارکوس کوسیوس نروا سزار آگوستوس
۸ نوامبر ۳۰، نارنی، ایتالیا ۱۸ سپتامبر ۹۶ – ۲۷ ژانویه ۹۸ توسط سنای روم به قدرت رسید. ۲۷ ژانویهٔ ۹۸
به مرگ طبیعی
Traianus Glyptothek Munich 336.jpg تراژان
سزار مارکوس اولپیوس نروا ترایانوس آگوستوس
۱۸ سپتامبر ۵۳، ایتالیکا، هیسپانیا باتیکا ۲۸ ژانویهٔ ۹۸ - ۷ اوت ۱۱۷ پسرخوانده و وارث نروا ۷ اوت ۱۱۷
به مرگ طبیعی
Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg هادریان
سزار پوبلیوس آئلیوس ترایانوس هادریانوس آگوستوس
۲۴ ژانویهٔ ۷۶، ایتالیکا، هیسپانیا باتیکا (یا رم) ۱۱ اوت ۱۱۷ - ۱۰ ژوئیهٔ ۱۳۸ پسرخوانده و وارث تراژان ۱۰ ژوئیهٔ ۱۳۸
به مرگ طبیعی
Antoninus Pius Glyptothek Munich 337.jpg آنتونیوس پیوس
سزار تیتوس آئلیوس هادریانوس آنتونینوس آگوسوتوس پیوس
۱۹ سپتامبر ۸۶، نزدیک لانوویوم، ایتالیا ۱۰ ژوئیهٔ ۱۳۸ – ۷ مارس ۱۶۱ پسرخوانده و وارث هادریان ۷ مارس ۱۶۱
به مرگ طبیعی
Lucius verus.jpg لوسیوس وروس
سزار لوسیوس اورلیوس وروس آگوستوس
۱۵ دسامبر ۱۳۰، رم ۷ مارس ۱۶۱ – ؟ مارس ۱۶۹ پسرخوانده و وارث آنتونیوس پیوس، امپراتور مشترک با مارکوس اورلیوس تا هنگام مرگش March 169 AD
بر اثر بیماری طاعون
Marcus Aurelius Glyptothek Munich.jpg مارکوس اورلیوس
سزار مارکوس اورلیوس آنتونینوس آگوستوس
۲۶ آوریل ۱۲۱، رم ۷ مارس ۱۶۱ - ۱۷ مارس ۱۸۰ پسرخوانده و وارث آنتونیوس پیوس، امپراتور مشترک با لوسیوس وروس تا سال ۱۶۹ ۱۷ مارس ۱۸۰
به مرگ طبیعی
Commodus Musei Capitolini MC1120.jpg کومودوس
سزار مارکوس اورلیوس کومودوس آنتونینوس آگوستوس
۳۱ اوت ۱۶۱، لانوویوم، ایتالیا ۱۷۷ - ۳۱ دسامبر ۱۹۲ پسر مارکوس اورلیوس و امپراتور مشترک با او تا ۱۷۷ ۳۱ دسامبر ۱۹۲
در کاخ خود مورد سوء قصد قرار گرفت و بر اثر خفگی درگذشت

سال پنج امپراتور و دودمان سوریان[ویرایش]

نوشتار اصلی: سال پنج امپراتور


نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
Bust of the consul Gaius Fulvius Plautianus at Museo Pio-Clementino.jpg پرتیناکس
سزار پوبلیوس هلویوس پرتیناکس آگوستوس
۱ اوت ۱۲۶، آلبا، ایتالیا ۱ ژانویهٔ ۱۹۳ – ۲۸ مارس ۱۹۳ توسط پرتورین‌ها به قدرت رسید. ۲۸ مارس ۱۹۳
به دست پرتورین‌ها کشته شد.
دیدیوس ژولیانوس
سزار مارکوس دیدیوس سوروس یولیانوس آگوستوس
۱۳۳ یا ۱۳۷، میلان، ایتالیا ۲۸ مارس ۱۹۳ - ۱ ژوئن ۱۹۳ برندهٔ حراج منصب امپراتوری از سوی پرتورین‌ها شد. ۱ ژوئن ۱۹۳
به فرمان سنای روم اعدام گردید.
Septimius Severus busto-Musei Capitolini.jpg سپتیموس سوروس
سزار لوسیوس سپتیموس سوروس پرتیناکس آگوستوس
۱۱ آوریل ۱۴۵، لپتیس مانیا، آفریقا ۹ آوریل ۱۹۳ – ۴ فوریهٔ ۲۱۱ با کمک لژیون‌های مستقر در پانونیا قدرت را در اختیار خود گرفت.* ۴ فوریهٔ ۲۱۱
به مرگ طبیعی
کاراکالا
سزار مارکوس اورلیوس سوروس آنتونیوس پیوس آگوستوس
۴ آوریل ۱۸۸، لوگدونوم، گالیا لوگدوننسیس ۱۹۸ – ۸ آوریل ۲۱۷ پسر سپتیموس سوروس، امپراتور مشترک با سوروس از ۱۹۸ وسپس با سوروس و گتا از ۲۰۹ تافوریهٔ ۲۱۱، امپراتور مشترک با گتا تا دسامبر ۲۱۱ ۸ آوریل ۲۱۷
در پی توطئه‌ای با شرکت ماکرینوس به دست سربازی به قتل رسید.
Publius Septimius Geta Louvre Ma1076.jpg گتا
سزار پوبلیوس سپتیموس گتا آگوستوس
۷ مارس ۱۸۹، رم ۲۰۹ - ۲۶ دسامبر ۲۱۱ پسر سپتیموس سوروس، امپراتور مشترک با سوروس و کاراکالا از ۲۰۹ تا فوریهٔ ۲۱۱، امپراتور مشترک با کاراکالا تا دسامبر ۲۱۱ ۲۶ دسامبر ۲۱۱
بنا بر فرمان کاراکالا به قتل رسید
055 Diadumenianus.jpg ماکرینوس
مارکوس اوپلیوس سوروس ماکرینوس آگوستوس پیوس فلیکس

با
دیادومنیان
مارکوس اورلیوس آنتونیوس دیادومنتیانوس
پیرامون ۱۶۵، یول سزاریا، موریتانی ۱۱ آوریل ۲۱۷ - ۸ ژوئن ۲۱۸ [[فرماندهٔ گارد پرتورین‌های کاراکالا، احتمالاً در توطئهٔ قتل کاراکالا به‌منظور نشستن بر جای او شرکت داشت. پسرش دیادومنیان را در مهٔ ۲۱۷ به مقام سزاری رساند. ۸ ژوئن ۲۱۸
هر دو نفر به نفع هلیوگابال اعدام شدند.
Elagabalo (203 o 204-222 d.C) - Musei capitolini - Foto Giovanni Dall'Orto - 15-08-2000.jpg هلیوگابال
مارکوس اورلیوس آنتونینوس آگوستوس
پیرامون ۲۰۳، امسا، سوریه ۸ ژوئن ۲۱۸ – ۱۱ مارس ۲۲۲ نوهٔ خواهر زن سپتیموس سوروس و فرزند نامشروع کاراکالا. از سوی لژیون‌های مستقر در سوریه به امپراتوری برگزیده شد. ۱۱ مارس ۲۲۲
به دست پرتورین‌ها به قتل رسید.
Alexander severus.jpg الکساندر سوروس
سزار مارکوس اورلیوس سوروس الکساندر آگوستوس
۱ اکتبر ۲۰۸، آرکا سزاریا، یهودیه ۱۳ مارس ۲۲۲ – ۱۸ مارس ۲۳۵ نوهٔ خواهرزن سپتیموس سوروس و وارث هلیوگابال ۱۸ مارس ۲۳۵
به دست ارتش کشته شد.
توجه * پسنیوس نیگر و کلودیوس آلبینوس از دیگر مدعیان تاج و تخت امپراتوری در سال پنج امپراتوری بودند که به‌ترتیب از سوی لژیون‌های سوری و بریتانیایی حمایت می‌شدند. با این حال آنان مورد پذیرش رسمی سنا قرار نگرفتند و درنتیجه به‌عنوان امپراتور در نظر گرفته نمی‌شوند.

بحران سده سوم[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: سال شش امپراتور
نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
Maximinus Thrax Musei Capitolini MC473.jpg ماکسیمینوس ترکس
سزار گایوس ژولیوس وروس ماکسیمینوس آگوستوس
پیرامون ۱۷۳، تراکیه یا موئسیا ۲۰ مارس ۲۳۵ - آوریل ۲۳۸ پس از قتل الکساندر سوروس از سوی لژیون‌های ژرمنی به امپراتوری رسید. آوریل ۲۳۸
به دست پرتورین‌ها به قتل رسید.
Gordian I Musei Capitolini MC475.jpg گوردیان یکم
سزار مارکوس آنتونیوس گوردیانوس سمپرونیانوس آفریکانوس آگوستوس
پیرامون ۱۵۹، فریگیه ۲۲ مارس ۲۳۸ - ۱۲ آوریل ۲۳۸ به‌دنبال شورشی در آفریقای روم علیه ماکسیمینوس ترکس به امپراتوری رسید و به‌طور مشترک با پسرش گوردیان دوم و در ضدیت با ماکسیمینوس ترکس حکمرانی کرد. او در اصل یکی از غاصبان امپراتوری بود اما پس از برتخت نشستن گوردیان سوم او نیز به‌عنوان امپراتور مشروعیت یافت. آوریل ۲۳۸
پس از شنیدن خبر مرگ پسرش گوردیان دوم خودکشی کرد.
Sestertius Gordian II-RIC 0008.jpg گوردیان دوم
سزار مارکوس آنتونیوس گوردیانوس سمپرونیانوس رومانوس آفریکانوس آگوستوس
پیرامون ۱۹۲ ۲۲ مارس ۲۳۸ - ۱۲ آوریل ۲۳۸ همراه با پدرش گوردیان یکم و در ضدیت با ماکسیمینوس ترکس به امپراتوری رسید. آوریل ۲۳۸
طی جنگ با ارتشیان موافق ماکسیمینوس ترکس در نبرد کارتاژ کشته شد.
Pupienus Musei Capitolini MC477.jpg پوپینوس
سزار مارکوس کلودیوس پوپینوس ماکسیموس آگوستوس
پیرامون ۱۷۸ ۲۲ آوریل ۲۳۸ – ۲۹ ژوئیهٔ ۲۳۸ از سوی سنا و در ضدیت با ماکسیمینوس ترکس به‌عنوان امپراتور مشترک با بالبینوس انتخاب شد. ۲۹ ژوئیهٔ ۲۳۸
به دست پرتورین‌ها کشته شد.
Balbinus Hermitage.jpg بالبینوس
سزار دسیموس کالیوس کالوئینوس بالبینوس پیوس آگوستوس
؟ ۲۲ آوریل ۲۳۸ – ۲۹ ژوئیهٔ ۲۳۸ از سوی سنا و پس از مرگ گوردیان یکم در ضدیت با ماکسیمینوس ترکس به امپراتوری مشترک با پوپینوس انتخاب شد. او سپس به امپراتوری مشترک با پوپینوس و گوردیان سوم رسید. ۲۹ ژوئیهٔ ۲۳۸
به دست پرتورین‌ها کشته شد.
Bust Gordianus III Louvre Ma1063.jpg گوردیان سوم
سزار مارکوس آنتونیوس گوردانیوس آگوستوس
۲۰ ژانویهٔ ۲۲۵، رم ۲۲ آوریل ۲۳۸ – ۱۱ فوریهٔ ۲۴۴ از سوی طرفداران گوردیان یکم و گوردیان دوم به امپراتوری برگزیده شد و سپس سنای روم نیز او را به امپراتوری مشترک با پوپینوس و بالبینوس انتخاب کرد که این امپراتوی مشترک با ۲۳۸ ادامه داشت. ۱۱ فوریهٔ ۲۴۴
نامشخص، احتمالاً به دستور فیلیپ عرب به قتل رسید.
Bust of emperor Philippus Arabus - Hermitage Museum.jpg فیلیپ عرب
سزار مارکوس یولیوس فیلیپوس آگوستوس

با فیلیپوس دوم
پیرامون ۲۰۴، شهبا، سوریه فوریهٔ ۲۴۴ – سپتامبر یا اکتبر ۲۴۹ فرماندهٔ گارد پرتورین‌های گوردیان سوم که پس از مرگ او بر تخت نشست.او همچنین پسرش فیلیپوس دوم را در تابستان ۲۴۷ به امپراتوری مشترک با خود رساند. سپتامبر یا اکتبر ۲۴۹
طی نبرد علیه تراژان دسیوس در نزدیکی ورونا کشته شد.
Emperor Traianus Decius (Mary Harrsch).jpg تراژان دسیوس
سزار گایوس مسیوس کوئینتوس ترایانوس دسیوس آگوستوس

با هرنیوس اتروسکوس
پیرامون ۲۰۱، بودالیا، پانونیای سفلی سپتامبر یا اکتبر ۲۴۹ – ژوئن ۲۵۱ فرماندار در زمان فیلیپ عرب، از سوی لژیون‌های مستقر در دانوب امپراتور خوانده شد و توانست فیلیپ را طی جنگی شکست دهد. او سپس پسر خود هرنیوس اتروسکوس را در اوایل ۲۵۱ به امپراتوری مشترک با خود برگزید. ژوئن ۲۵۱
هر دو نفر طی نبرد آبریتوس علیه گوت‌ها کشته شدند.
082 Hostilianus.jpg هوستیلیان
سزار کایوس والنس هوستیلیانوس مسیوس کوئینتوس آگوستوس
رم ژوئن ۲۵۱ - اواخر ۲۵۱ پسر دسیوس. سنا او را به عنوان وارث پدرش پذیرفت سپتامبر یا اکتبر ۲۵۱
ابتلا به طاعون
Ritratto di trebonianno gallo III sec. dc. 01.JPG تربونیانوس گالوس
سزار گایوس ویبیوس تربونیانوس گالوس آگوستوس

با
ولوسیانوس
۲۰۶، ایتالیای روم ژوئن ۲۵۱ - اوت ۲۵۳ فرماندار موئسیای علیا، او پس از مرگ دسیوس و در ضدیت با هوستیلیان از سوی لژیون‌های مستقر در دانوب امپراتور خوانده شد. گالوس پسرش ولوسیانوس را در اواخر ۲۵۱ به امپراتوری مشترک با خود برگزید. اوت ۲۵۳
به‌دست سپاهیان خود که علاقه‌مند به انتخاب آئمیلیانوس بودند کشته شدند.
Aemilian1.jpg آئمیلیانوس
سزار مارکوس آئمیلیوس آئمیلیانوس آگوستوس
پیرامون ۲۰۷، آفریقای روم اوت ۲۵۳ - اکتبر ۲۵۳ فرماندار موئسیای علیا. پس از شکست‌دادن گوت‌ها از سوی لژیون‌های مستقر در دانوب امپراتور نامیده شد و پس از مرگ گالوس به امپراتوری رسید. سپتامبر یا اکتبر ۲۵۳
به‌دست سپاهیان خود که علاقه‌مند به انتخاب والریان بودند کشته شد.
ValarianusIsest.jpg والریان
سزار پوبلیوس لیسینیوس والریانوس آگوستوس
پیرامون ۲۰۰ اکتبر ۲۵۳ - ۲۶۰ فرماندار نوریکوم و راتیا. به‌دنبال مرگ گالوس از سوی لژیون‌های مستقر در راین امپراتور خوانده شد و پس از مرگ آئمیلیان به امپراتوری رسید. پس از ۲۶۰
در نبرد ادسا به اسارت ساسانیان درآمد و در اسارت نیز درگذشت.
Gallienus.jpg گالینوس
سزار پوبلیوس لیسینیوس اگناتیوس گالینوس آگوستوس

با سالونینوس
؟ اکتبر ۲۵۳ - سپتامبر ۲۶۸ پسر والریان. در ۲۵۳ پسر خود سالونینوس را به امپراتوری مشترک برگزید. سالونینوس تنها برای مدت کوتاهی در ژوئیهٔ آن سال امپراتور مشترک بود و پس از آن به دست پوستوموس کشته شد. سپتامبر ۲۶۸
در آکیلیا به دست فرماندهانش کشته شد.
104 Claudius II Gothicus.jpg کلودیوس گوتیکوس
سزار مارکوس اورلیوس کلودیوس آگوستوس
۱۰ مهٔ ۲۱۳ یا ۲۱۴، سیرمیوم سپتامبر ۲۶۸ – ژانویهٔ ۲۷۰ فرماندهٔ پیروز نبرد نایسوس. پس از مرگ گالینوس قدرت را در دست گرفت. ژانویهٔ ۲۷۰
ابتلا به طاعون
Antoninianus Quintillus-s3243.jpg کوئینتیلوس
سزار مارکوس اورلیوس کلودیوس کوئینتیلیوس آگوستوس
؟، سیرمیوم ژانویهٔ ۲۷۰ -؟ ۲۷۰ برادر کلودیوس گوتیکوس. پس از مرگ او قدرت را در دست گرفت. ۲۷۰
نامشخص، احتمالاً قتل و یا خودکشی
106 Aurelianus.jpg اورلیان
سزار لوسیوس دومیتیوس اورلیانوس آگوستوس
۹ سپتامبر ۲۱۴ یا ۲۱۵، سیرمیوم سپتامبر ۲۷۰ - سپتامبر ۲۷۵ پس از مرگ کلودیوس دوم از سوی لژیون‌های مستقر در دانوب و در ضدیت با کوئینتیلوس امپراتور خوانده شد. سپتامبر ۲۷۵
به دست پرتورین‌ها کشته شد.
EmpereurTacite.jpg تاسیتوس
سزار مارکوس کلودیوس تاسیتوس آگوستوس
پیرامون ۲۰۰، ترنی ۲۵ سپتامبر ۲۷۵ - ژوئن ۲۷۶ از سوی سنا به عنوان جانشین اورلیان انتخاب شد. ژوئن ۲۷۶
مرگ طبیعی یا قتل
Antoninianus Florianus-unpub ant hercules.jpg فلوریانوس
سزار مارکوس آنیوس فلوریانوس آگوستوس
۱۹ اوت ۲۳۲ ژوئن ۲۷۶ - سپتامبر ۲۷۶ برادر تاسیتوس. توسط سپاهیان باختری به جانشینی او برگزیده شد. ۹ سپتامبر ۲۷۶
به‌دست سربازان علاقه‌مند به انتخاب پروبوس کشته شد.
Probus Musei Capitolini MC493.jpg پروبوس
سزار مارکوس اورلیوس پروبوس آگوستوس
۲۳۲، سیرمیوم سپتامبر ۲۷۶ - سپتامبر یا اکتبر ۲۸۲ فرماندار استان‌های شرقی روم. از سوی لژیون‌های مستقر در دانوب درضدیت با فلوریانوس به امپراتوری رسید. سپتامبر یا اکتبر ۲۸۲
به دست سربازان خود که علاقه‌مند به انتخاب کاروس بودند کشته شد.
Carus coins.jpg کاروس
سزار مارکوس اورلیوس کاروس آگوستوس
پیرامون ۲۳۰، ناربو سپتامبر یا اکتبر ۲۸۲ - اواخر ژوئیه یا اوایل اوت ۱۸۳ فرماندهٔ گارد پرتورین‌های پروبوس. قدرت را پیش یا پس از قتل پروبوس در دست گرفت. اواخر ژوئیه یا اوایل اوت ۲۸۳
مرگ طبیعی یا احتمالاً بر اثر اصابت صاعقه
114 Numerianus.jpg نومریان
سزار مارکوس اورلیوس نومریانوس آگوستوس
؟ اواخر ژوئیه یا اوایل اوت ۲۸۳ - ۲۸۴ پسر کاروس که پس از او به امپراتوری مشترک با برادرش کارینوس رسید. ۲۸۴
احتمالاً به قتل رسید.
Montemartini - Carino 1030439.JPG کارینوس
سزار مارکوس اورلیوس کارینوس آگوستوس
؟ اواخر ژوئیه یا اوایل اوت ۲۸۳ - ۲۸۵ پسر کاروس که پس از مرگ او به امپراتوری مشترک با برادرش نومریان رسید. ۲۸۵
در نبردی علیه دیوکلتیان کشته شد.

چیرگی[ویرایش]

حکومت چهارنفره و دودمان کنستانتینی[ویرایش]

نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg دیوکلتیان
سزار گایوس اورلیوس والریوس دیوکلتیانوس آگوستوس
پیرامون ۲۲ دسامبر ۲۴۲، سالونا ۲۰ نوامبر ۲۴۸ - ۱ مهٔ ۳۰۵ پس از مرگ نومریان از سوی سپاهیانش درضدیت با کارینوس امپراتور خوانده شد. در ۲۸۶ ماکسیمیان را به‌عنوان امپراتور ارشد مشترک با خود در بخش غربی امپراتوری روم برگزید. دسامبر ۳۱۱
به دلیل بیماری از قدرت کناره‌گیری نمود و به مرگ طبیعی درگذشت.
IMP MAXIMIANVS P AVG.gif ماکسیمیان
سزار گایوس اولریوس والریوس ماکسیمیانوس آگوستوس
پیرامون ۲۵۰، در نزدیکی سیرمیوم، پانونیا ۱ آوریل ۲۸۶ - ۱ مهٔ ۳۰۵ به عنوان امپراتور ارشد مشترک در نیمهٔ غربی از سوی دیوکلتیان در سال ۲۸۶ انتخاب شد. ۳۱۰
همراه با دیوکلتیان مجبور به کناره‌گیری از قدرت شد. دو بار تلاش نمود تا بار دیگر به قدرت بازگردد اما درنهایت توسط کنستانتین یکم دستگیر و به فرمان او خوکشی کرد.
Const.chlorus01 pushkin.jpg کنستانتیوس کلوروس
سزار گایوس فلاویوس والریوس کنستانتیوس آگوستوس
پیرامون ۳۱ مارس ۲۵۰، داردانیا، موئسیا ۱ مهٔ ۳۰۵ - ۲۵ ژوئیهٔ ۳۰۶ به‌عنوان سزار ماکسیمیان و وارث او در ۲۹۳ انتخاب شد. ۳۰۶
به مرگ طبیعی
Romuliana Galerius head.jpg گالریوس
سزار گالریوس والریوس ماکسیمیانوس آگوستوس
پیرامون ۲۶۰، موئسیای علیا ۱ مهٔ ۳۰۵ - مهٔ ۳۱۱ به‌عنوان سزار و وارث دیوکلتیان در ۲۹۳ انتخاب شد. ۳۱۱
به مرگ طبیعی
Follis-Flavius Valerius Severus-trier RIC 650a.jpg سوروس دوم
فلاویوس والریوس سوروس آگوستوس
؟، ایلیریا تابستان ۳۰۶ - مارس یا آوریل ۳۰۷ به‌عنوان سزار و وارث کنستانتیوس کلوروس در ۳۰۵ انتخاب و پس از مرگ او در ۳۰۶ به مقام امپراتوری رسید. ۱۶ سپتامبر ۳۰۷
پس از اسارت به‌دست ماکسنتیوس یا مجبور به خودکشی شد و یا به قتل رسید.
Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg کنستانتین یکم
سزار فلاویوس کنستانتینوس والریوس آگوستوس
پیرامون ۲۷ فوریهٔ ۲۷۲، نایسوس، موئسیای علیا ژوئیهٔ ۳۰۶ - ۲۲ مهٔ ۳۳۷ پسر کنستانتیوس کلوروس. از سوی سپاهیان پدرش امپراتور خوانده شد. در ۳۰۶ از سوی گالریوس به مقام سزاری نیمهٔ غربی رسید و ماکسیمیان پس از مرگ سوروس دوم او را در ۳۰۷ به مقام امپراتوری رساند. ۲۲ مهٔ ۳۳۷
به مرگ طبیعی
Maxentius02 pushkin.jpg ماکسنتیوس
مارکوس اورلیوس والریوس ماکسنتیوس آگوستوس
پیرامون ۲۷۸ اکتبر ۳۰۶ - ۲۸ اکتبر ۳۱۲ پسر ماکسیمیان. پس از مرگ کنستانتیوس کلوروس در ۳۰۶ قدرت را در ضدیت با سوروس دوم و کنستانتین یکم غصب نمود. ماکسیمیان در ۳۰۷ او را پس از مرگ سوروس به مقام سزاری غرب رساند. ۲۸ اکتبر ۳۱۲
در نبرد پل میلویا علیه کنستانتین یکم کشته شد.
Daza01 pushkin.jpg ماکسیمینوس دایا
سزار گالریوس والریوس ماکسیمینوس آگوستوس
۲۰ نوامبر ۲۷۰، داسیا اورلیانا ۱ مهٔ ۳۱۱ - ژوئیه یا اوت ۳۱۳ خواهرزادهٔ گالریوس. در ۳۰۵ به‌عنوان سزار و وارث او انتخاب شد و پس از او به‌طور مشترک با لیسینیوس در ۳۱۱ به مقام امپراتوری رسید. ژوئیه یا اوت ۳۱۳
در جنگی داخلی از لیسینیوس شکست خورد و احتمالاً پس از آن خودکشی کرد.
align="center" لیسینیوس
سزار گایوس والریوس لیسینیوس آگوستوس

همراه با
والریوس والنس
مارتینیانوس
پیرامون ۲۵۰، فلیکس رومولیانا، موئسیای علیا ۱۱ نوامبر ۳۰۸ - ۱۸ سپتامبر ۳۲۴ از سوی گالریوس و برای مقابله با ماکسنتیوس در ۳۰۸ به امپراتوری بخش باختری رسید و پس از مرگ گالریوس در ۳۱۱ به‌طور مشترک با ماکسیمینوس دایا امپراتور نیمهٔ شرقی شد. در جنگی داخلی ماکسیمینوس دایا را شکست داده و در ۳۱۳ به یگانه امپراتور بخش خاوری تبدیل شد. در ۳۱۷ والریوس والنس و در ۳۲۴ مارتینیانوس را برای مقابله با کنستانتین یکم به امپراتوری نیمهٔ غربی رساند. هر دو نفر چند هفتهٔ بعد اعدام شدند. ۳۲۵
پس از شکست در نبرد کریسوپولیس به اسارت کنستانتین یکم درآمد و یک سال بعد اعدام شد.
Campidoglio, Roma - Costantino II cesare dettaglio.jpg کنستانتین دوم
سزار فلاویوس کلادیوس کنستانتینوس آگوستوس
۳۱۶، آرلس ۲۲ مهٔ ۲۲۷ - ۳۴۰ پسر کنستانتین یکم، در ۳۱۷ به مقام سزاری رسید و پس از او به‌طور مشترک با برادرانش کنستانتیوس دوم و کنستانس یکم به امپراطوری رسید. ۳۴۰
در نبردی علیه کنستانس یکم کشته شد.
Bust of Constantius II (Mary Harrsch).jpg کنستانتیوس دوم
سزار فلاویوس یولیوس کنستانتیوس آگوستوس
۷ اوت ۳۱۷، سیرمیوم، پانونیا ۲۲ مهٔ ۳۳۷ - ۳ نوامبر ۳۶۱ پسر کنستانتین یکم، پس از او به‌عنوان امپراتور مشترک با برادرانش کنستانتین دوم و کنستانس یکم به امپراتوری رسید و از ۳۵۰ به‌تنهایی قدرت را در دست داشت. ۳۶۱
به مرگ طبیعی
Emperor Constans Louvre Ma1021.jpg کنستانس یکم
سزار فلاویوس یولیوس کنستانس آگوستوس
۳۲۰ ۲۲ مهٔ ۳۳۷ - ۳۵۰ پسر کنستانتین یکم، پس از او به‌طور مشترک با برادرانش کنستانتین دوم و کنستانتیوس دوم به امپراتوری رسید. ۳۵۰
به دستور غاصب امپراتوری ماگننتیوس به قتل رسید.
Maiorina-Vetranio-siscia RIC 281.jpg وترانیو ؟، موئسیا ۱ مارس ۲۵ دسامبر ۳۵۰ فرماندهٔ کنستانتین یکم. او به‌منظوز مقابله با ماگننتیوس به مقام سزاری رسید و مدتی نیز با پذیرش کنستانتیوس دوم به عنوان امپراتور بخش غربی منصوب شد. پیرامون ۳۵۶
به‌عنوان یک شهروند عادی پس از کناره‌گیری از قدرت
align="center" ژولیان
سزار فلاویوس کلودیوس یولیانوس آگوستوس
۳۳۱ یا ۳۳۲، کنستانتینوپول، تراکیه فوریهٔ ۳۶۰ - ۲۶ ژوئن ۳۶۳ در ۳۵۵ به مقام سزاری بخش غربی رسید و در ۳۶۰ از سوی لشگریانش امپراتور خوانده شد. پس از مرگ کنستانتیوس قدرت را به‌تنهایی در دست گرفت. ۲۶ ژوئن ۳۶۳
در نبرد با ساسانیان بر اثر برداشتن جراحتی سخت کشته شد.
Jovian1.jpg ژوویان
سزار فلاویوس یوویانوس آگوستوس
۳۳۱، سینگیدونوم، موئسیا ۲۶ ژوئن ۳۶۳ - ۱۷ فوریهٔ ۳۶۴ فرماندهٔ ارتش ژولیان که پس از مرگ او از سوی سپاهیانش به امپراتوری رسید. ۱۷ فوریهٔ ۳۶۴
یا به مرگ طبیعی و یا بر اثر استنشاق گازهای سمی

دودمان والنتینی[ویرایش]

نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
align="center" والنتینیان یکم
فلاویوس والنتینیانوس آگوستوس
، ۳۲۱، سیبالی، پانونیا ۲۶ فوریهٔ ۳۶۴ - ۱۷ نوامبر ۳۷۵ از سوی سپاهیان به‌جانشینی ژوویان انتخاب شد. ۱۷ نوامبر ۳۷۵
به مرگ طبیعی
Valens Honorius Musei Capitolini MC494.jpg والنس
فلاویوس یولیوس والنس آگوستوس
۳۲۸، سیبالی، پانونیا ۲۸ مارس ۳۶۴ - ۹ اوت ۳۷۸ برادر والنتینیان یکم که از سوی او به امپراتوری مشترک برای نیمهٔ شرقی انتخاب شد. ۹ اوت ۳۷۸
طی نبرد ادیرنه با گوت‌ها کشته شد.
align="center" گراتیان
فلاویوس گراتیانوس آگوستوس
۱۸ مه یا ۲۳ مهٔ ۳۵۹، سیرمیوم، پانونیا ۴ اوت ۳۶۷ - ۲۵ اوت ۳۸۳ پسر والنتینیان یکم. در ۳۶۷ از سوی او به مقام سزاری رسید و پس از مرگ والنتیان امپراتور نیمهٔ غربی شد. ۲۵ اوت ۳۸۳
به‌دست سربازان شورشی سپاهش کشته شد.
Statue of emperor Valentinian II detail.JPG والنتینیان دوم
فلاویوس والنتینیانوس اینوئیکتوس آگوستوس
۳۷۱، میلان، ایتالیای روم ۱۷ نوامبر ۳۷۵ - ۱۵ مهٔ ۳۹۲ پسر والنتینیان یکم. پس از مرگ او از سوی سپاهیان مستقر در پانونیا امپراتور خوانده شد و به‌عنوان امپراتور مشترک با گراتیان برای نیمهٔ غربی پذیرفته شد. ۱۵ مهٔ ۳۹۲
نامشخص. یا به‌قتل رسید و یا خودکشی کرد.

دودمان تئودوسی[ویرایش]

نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
تئودوسیوس یکم
فلاویوس تئودوسیوس آگوستوس
۱۱ ژانویهٔ ۳۴۷، کوکا، هیسپانیا ۱ ژانویهٔ ۳۷۹ - ۱۷ ژانویهٔ ۳۹۵ پس از مرگ والنس از سوی گراتیان به امپراتوری روم شرقی رسید و پس از مرگ والنتینیان دوم تنها امپراتور ارشد وقت شد. ۱۷ ژانویهٔ ۳۹۵
به مرگ طبیعی
Arcadius Istanbul Museum.PNG آرکادیوس
فلاویوس آرکادیوس آگوستوس

روم شرقی
پیرامون ۳۳۷، هیسپانیا ژانویهٔ ۳۳۸ - ۱ مهٔ ۴۰۸ پسر تئودوسیوس یکم. پس از مرگ گراتیان از سوی پدرش در ۳۸۳ به مقام سزاری نیمهٔ شرقی رسید و پس از مرگ تئودوسیوس یکم بر تخت امپراتوری نشست. ۱ مهٔ ۴۰۸
به مرگ طبیعی
Honorius steel engraving.jpg هونوریوس
فلاویوس هونوریوس آگوستوس

روم غربی
۹ سپتامبر ۳۸۴ ۲۳ ژانویهٔ ۳۹۳ - ۱۵ اوت ۴۲۳ پسر تئودوسیوس یکم. پس از مرگ والنتینیان دوم از سوی پدرش در ۳۹۳ به مقام سزاری نیمهٔ غربی رسید و پس از مرگ تئودوسیوس یکم بر تخت امپراتوری نشست. ۱۵ اوت ۴۲۳
به مرگ طبیعی
Theodosius II Louvre Ma1036.jpg تئودوسیوس دوم
فلاویوس تئودوسیوس آگوستوس

روم شرقی
۱۰ آوریل ۴۰۱، کنستانتینوپول ۱ مهٔ ۴۰۸ - ۲۸ ژوئیهٔ ۴۵۰ پسر آرکادیوس که پس از مرگ پدرش بر تخت نشست. ۲۸ ژوئیهٔ ۴۵۰
به مرگ طبیعی
Solidus Constantius III-RIC 1325.jpg کنستانتیوس سوم
فلاویوس کنستانتیوس آگوستوس

روم غربی
نایسوس، موئسیای علیا ۸ فوریهٔ ۴۲۱ - ۲ سپتامبر ۴۲۱ همسر گالا پلاچیدیا، دختر تئودوسیوس یکم. از سوی هونوریوس به مقام امپراتوری مشترک در روم غربی رسید. ۲ سپتامبر ۴۲۱
به مرگ طبیعی
Solidus Johannes-s4283.jpg یوآنس


روم غربی
؟ ۲۷ اوت ۴۲۳ - مهٔ ۴۲۵ از مقامات کشوری عالی‌رتبهٔ دربار هونوریوس که از سوی کاستینوس به امپراتوری برگزیده شد. ژوئن یا ژوئیهٔ ۴۲۵
طی نبردی از تئودوسیوس دوم و والنتینیان سوم شکست خورده، اسیر و اعدام شد.
Solidus ValentinianIII-wedding.jpg والنتینیان سوم
فلاویوس پلاچیدوس والنتینیانوس آگوستوس

روم غربی
۲ ژوئیهٔ ۴۱۹، راونا، ایتالیا ۲۳ اکتبر ۴۲۴ - ۱۶ مارس ۴۵۵ پسر کنستانتیوس سوم. پس از مرگ هونوریوس و به‌منظور مقابله با یوآنس از سوی تئودوسیوس دوم به مقام سزاری روم غربی رسید. با شکست یوآنس به مقام امپراتوری منصوب شد. ۱۶ مارس ۴۵۵
(احتمالاً به فرمان پترونیوس ماکسیموس) به قتل رسید.
Solidus Marcian RIC 0509.jpg مارسیانوس
فلاویوس مارسیانیوس آگوستوس

روم شرقی
۳۹۶، تراکیه یا ایلیریا تابستان ۴۵۰ - ژانویهٔ ۴۵۷ از سوس پولکریا، خواهر تئودوسیسوس دوم به‌عنوان همسر و جانشین پیشنهاد شد. ژانویهٔ ۴۵۷
به مرگ طبیعی

آخرین امپراتوران روم غربی[ویرایش]

نوشتار اصلی: امپراتوری روم غربی


نگاره نام زادروز دوران حکومت جانشینی مرگ
Solidus Petronius Maximus-RIC 2201.jpg پترونیوس ماکسیموس
فلاویوس آنیسیوس پترونیوس ماکسیموس آگوستوس
پیرامون ۳۹۶ ۱۷ مارس ۴۵۵ - ۳۱ مهٔ ۴۵۵ با حمایت ارتشیان پس از مرگ والنتینیان سوم خود را امپراتور نامید. ۳۱ مهٔ ۴۵۵
به‌قتل رسید (احتمالاً توسط جمعیتی از رمیان تا حد مرگ سنگسار شد)
Tremissis Avitus-RIC 2402.jpg آویتوس
ایپارکیوس آویتوس آگوستوس
پیرامون ۳۸۵ ۹ ژوئیهٔ ۴۵۵ - ۱۷ اکتبر ۴۵۶ مجیستر میلیتیوم در زمان پترونیوس ماکسیموس که پس از مرگ او توسط تئودوریک دوم، پادشاه ویزیگوت‌ها به امپراتوری رسید. پس از ۱۷ اکتبر ۴۵۶
توسط مجیستر میلیتیوم خودش ریکیمر از کار برکنار و اسقف پلاچنتیا شد اما مدتی بعد به قتل رسید.
Maggioriano - MNR Palazzo Massimo.jpg ماژوریان
یولیوس والریوس مایوریانوس آگوستوس
نوامبر ۴۲۰ آوریل ۴۵۷ - ۲ اوت ۴۶۱ از سوی ریکیمر به امپراتوری رسید. ۷ اوت ۴۶۱
توسط سپاهیان خود و احتمالاً به دستور ریکیمر از قدرت برکنار و مدتی بعد در شرایطی نامعلوم درگذشت.
Libio Severo - MNR Palazzo Massimo.jpg لیبیوس سوروس
لیبیوس سوروس آگوستوس
لوکانیا، ایتالیا نوامبر ۴۶۱ - اوت ۴۶۵ از سوی ریکیمر به امپراتوری رسید اوت ۴۶۵
احتمالاً توسط ریکیمر به قتل رسید.
Anthemius.jpg آنتمیوس
پروکوپیوس آنتمیوس آگوستوس
پیرامون ۴۲۰ ۱۲ آوریل ۴۶۷ - ۱۱ ژوئیهٔ ۴۷۲ توسط ریکیمر و با حمایت امپراتور روم شرقی لئوی یکم به امپراتوری رسید. ۱۱ ژوئیهٔ ۴۷۲
به فرمان ریکیمر اعدام شد.
Anicius Olybrius.png الیبریوس
فلاویوس آنیسیوس اولیبریوس آگوستوس
پیرامون ۴۲۰ ۱۱ ژوئیهٔ ۴۷۲ - ۲ نوامبر ۴۷۲ داماد والنتینیان سوم. از سوی ریکیمر به امپراتوری رسید. ۲ نوامبر ۴۷۲
به مرگ طبیعی
Glicerio - MNR Palazzo Massimo.jpg گلیسریوس ؟ مارس ۴۷۳ - ژوئن ۴۷۴ توسط گاندوباد، جانشین ریکیمر به امپراتوری رسید. پس از ۴۸۰
توسط ژولیوس نپوس از قدرت برکنار و اسقف سالونا شد. زمان و شرایط مرگ او نامشخص است.
Tremissis Julius Nepos-RIC 3221.jpg ژولیوس نپوس پیرامون ۴۳۰ ژوئن ۴۷۴ - ۲۸ اوت ۴۷۵ (در ایتالیا)
بهار ۴۸۰ (در گل و دالماتیا)
شوهرِ خواهرزادهٔ همسر لئوی یکم. به‌منظور مقابله با گلیسریوس از سوی لئو به امپراتوری رسید. ۴۸۰
توسط فلاویوس اورستس در ایتالیا از قدرت برکنار شد ولی در تبعید به فرمانروایی خود ادامه داد تا آنکه در ۴۸۰ ترور شد.
RomulusAugustus.jpg رومولوس آگوستوس ؟ ۳۱ اکتبر ۴۷۵ - ۴ سپتامبر ۴۷۶ (در ایتالیا) از سوی پدرش فلاویوس اورستس به امپراتوری منصوب شد. پس از ۴۸۰
اودواکر او را از قدرت برکنار و خود به نام ژولیوس نپوس بر ایتالیا فرمان راند تا آنکه نپوس خود درگذشت و امپراتوری روم غربی به پایان رسید. رومولوس نیز احتمالاً باقی عمر خود را در ویلایی خصوصی و در گمنامی گذراند.

امپراتوری روم شرقی (بیزانس)[ویرایش]

نوشتارهای اصلی: امپراتوری روم شرقی و فهرست امپراتوران بیزانس


جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «List of Roman emperors»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۳ اوت ۲۰۱۱).