فهرست آرایه‌های ادبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نام فارسی آرایه‌های ادبی و برابر سنتی عربی آنها در زیر می‌آید. این اصطلاحات تا مدتی پیش در فارسی برابری نداشته‌اند و زبان فارسی در این زمینه کاملاً تهی و بی‌واژه بود[نیازمند منبع] ولی استادانی همچون میرجلال‌الدین کزازی امروزه پیکره واژگانی فارسی را در این زمینه غنی ساخته و برابرهای فارسی بخشی از این اصطلاحات را بدست داده و بکار برده‌اند.

آرایه‌های برونی (صناعات لفظی)[ویرایش]

  • سجع همسنگ (سجع متوازن)
  • سجع همسو (سجع مطرف)
  • سجع همسان (متوازی)
  • همسانی (ترصیع)
  • تسجیع
  • ازدواج
  • همگونی (جناس)
  • جناس تام
  • جناس ناقص
  • جناس زاید و مزید
  • جناس زاید
  • جناس مذیل
  • جناس آمیغی (مرکب)
  • جناس مقرون
  • جناس مرفو
  • جناس دوگانه (مکرر یا مزدوج)
  • همسانی و همگونی (ترصیع مع‌التجنیس)
  • اشتقاق
  • باشگونگی (قلب)
  • بُنسری (ردالعجز علی‌الصدر)
  • سَربُنی (ردالصدر علی‌العجز)
  • تسبیغ (تشابه‌الاطراف)
  • وارونگی
  • بازآورد آغازینه (ردالمطلع)
  • بازآورد قافیه (ردالقافیه)
  • قافیه دوگانه (ذوقافیتین)
  • تشریح و تکرار
  • هماوایی (توزیع)
  • اعنات (التزام)
  • وزن دوگانه (ملون)
  • توشیح

آرایه‌ای درونی (صناعات معنوی)[ویرایش]

  • صفت‌شمار (تنسیق‌الصفات)
  • نام‌شمار (سیاقةالعداد)
  • پی‌سپار (متتابع)
  • همبهری (تسهیم)
  • نشانداری (توسیم)
  • وانگری (التفات)
  • همبستگی (مراعاةالنظیر)
  • ناسازی (تضاد)
  • نادان‌نمایی (تجاهل‌العارف)
  • چشمزد (تلمیح)
  • دستانزنی (ارسال‌المثل)
  • تضمین
  • ترجمه
  • جمع
  • تفریق
  • تقسیم
  • استیفا (استقصا)
  • جمع و تفریق
  • تقسیم
  • پیچش و گسترش (لف و نشر)
  • وارونه (معکوس)
  • آمیخته (مختلط)
  • بازگشت (رجوع)
  • ایهام
  • ایهام پیراسته (ایهام مجرده)
  • ایهام آشکار (ایهام مبینه)
  • ایهام پرورده (ایهام مرشحه)
  • ایهام آمیغی (ایهام مرکب)
  • ایهام تناسب
  • ایهام تضاد
  • ایهام‌گونه (شبه ایهام)
  • ابهام
  • دورویه (ذووجهین)
  • ستایش نکوهش‌نما (مدح شبیه ذم)
  • نکوهش ستایش‌نما (تأکیدالذم بما یشبه المدح)
  • استدراک
  • ستایش دورویه (مدح موجه)
  • شیوه شیرین (اسلوب‌الحکیم)
  • فسونِ روا (سحر حلال)
  • مبالغه
  • اغراق
  • گزافه هنری (غلو)
  • یکپارچگی (استطراد)
  • پرسش و پاسخ
  • شگرف‌آغازی (براعت استهلال)
  • نیک‌آغازی (حسن مطلع)
  • نیک‌انجامی (حسن مقطع)
  • گریز نیک (حسن تخلص)
  • خواهش نیک (حسن طلب)
  • بهانگی نیک (حسن تعلیل)
  • چیستان (لُغَز)
  • معما

منبع[ویرایش]

کزازی، میرجلال‌الدین، زیباشناسی سخن پارسی ۳: بدیع، تهران: کتاب ماد، چاپ دوم، ۱۳۷۳خ.