فلج عصب صورتی

فلج عصب صورتی یا در اصطلاح طب سنتی لَقْوه، بیماری‌ای است که در آن عصب چهره‌ای، فلج می‌شود. شایعترین علت آن فلج بل است.

عصب چهره‌ای

بیماری شناسی

فلج صورت كه از آن با عنوان فلج محيطي صورت هم ياد مي شود از جمله شايع‌ترين بيماري‌ها در جهان است كه به دلايل مختلف از قبيل تصادف، ضربه، قرار گرفتن در معرض آب‌وهواي بسيار گرم يا سرد، ابتلا به ويروس و هر آنچه عملكرد ريشه‌هاي عصبي اين ناحيه را مختل كند، به‌وجود مي‌آيد. براساس آمار ارائه شده از سازمان جهاني بهداشت از هر 5 هزار نفر در جهان، يك نفر به اين بيماري مبتلا مي‌شود. اين بيماري كه خيلي آرام و بي‌صدا به سراغ بيمار مي‌آيد از جمله بيماري‌هايي محسوب مي‌شود كه علاوه بر درگير كردن بخشي از اعضاي بدن به لحاظ روحي و رواني بيمار را تحت‌تاثير قرار داده و به مرور برخي بيماري‌هاي روحي از قبيل افسردگي و اضطراب را در او ايجاد مي‌كند. زيرا اين بيماري جذابيت، جذابيت و شادابي صورت بيمار را نشانه مي‌رود.

در دوران پزشکی امروز، فلج صورت با نام چارلز بل گره خورده است. این بیماری که معمولاً به شکل یک طرفه و یک فلج محیطی صورت است، باعث ضعف ماهیچه صورت در طرف گرفتار می شود. بل تعریف کاملی از بیماری شرح داده است اما به لحاظ تاریخی صدها سال قبل از آن پزشکان دیگری این بیماری را شرح داده اند، اگرچه به دلایل متفاوتی مانند سخت بودن زبان متن اصلی این موضوع نادیده گرفته شده است. نخستین و مشهورترین این پزشکان که این بیماری را شرح داد محمدبن ذکریای رازی (Rhazes) بود. در این مقاله، ما در مورد نظر خود بحث می کنیم.

بررسی اسناد تاریخی نشانگر آن است که فلج عصب صورت به قدمت عمر انسان سابقه دارد و در نقاشی ها، پیکره ها، نقاب ها و پاپیروس ها به تصویر در آمده است. اگرچه این بیماری کشنده نیست، می تواند تأثیر معکوس بر کیفیت زندگی داشته باشد. فلج عصب صورت باعث عدم تقارن صورت و به هم خوردن حالت های چهره می شود. ناتوانی در بستن پلک می تواند منجر به التهاب قرنیه و کوری شود. اما تا پایان قرن نوزدهم میلادی هیچ درمان جراحی برای این بیماری ذکر نشده و بنابراین بسیاری از بیماران مبتلا به فلج عصب صورت باید یک رنج مادام العمر را تحمل کنند. اگرچه درمان جراحی برای فلج عصب صورت در قرن نوزدهم مطرح شد، روش های جراحی میکروسکوپی نوین در طول ده سال گذشته انقلابی در درمان این بیماری ایجاد کرده است.

نام شناسی

لقوه را در موارد مختلف، نام‌های مختلف می‌دهند، مانند بیماری کجی دهان یا کژدهانی. لقوه حالت چشم و ابرو و لب و پیشانی را به هم می‌زند، به گونه‌ای که گاهی لب‌ها کوژ شده و روی هم نمی‌آید. گاهی نیز لقوه‌گرفتگان نمی‌توانند چشم‌هایشان را ببندند و پلک بر هم کشند.همچنین به لقوه کژرویی نیز می‌گویند.

اگرچه در تاریخ پزشکی نوین، این بیماری توسط چارلز بل (1842-1774) شرح داده شده است، بررسی اسناد پزشکی قدیمی نشان می دهد که این بیماری نخستین بار توسط پزشک ایرانی، علی ابن سهل ابن ربن طبری (ت: 808 یا 807 ؛ م: 862 یا 861) شرح داده شده است.

رازی (Rhazes) (925 – 865 پس از میلاد) نخستین پزشک در تاریخ علم پزشکی بود که شرح کاملی از فلج عصب صورت ارایه داد و برخی درمان ها را پیشنهاد نمود.

پس از او، دیگر پزشکان ایرانی مانند پورسینا (1035-983 پس از میلاد) و جرجانی (قرن دوازدهم) هم این بیماری را توصیف کردند.

محمد ابن زکریای رازی پزشک و عالم بزرگی بود که مجموعه 26 جلدی تحت عنوان "الحاوی" را خلق نمود. رازی در 865 پس از میلاد در شهر کهن ری در نزدیکی تهران زاده شد. او یکی از با استعدادترین دانشمندانی بود که بیش از 180 عنوان کتاب در پزشکی و سایر رشته های علمی نوشت.

کشف الکل و اسید سولفوریک به رازی منتسب است که به پیشرفت پزشکی و شیمی کمک کرده است.

در کتابش الحاوی، بسیاری از بیماری ها را شرح داده است که در این بین یکی از عنوان ها به فلج عصب صورت اختصاص یافته است. به منظور نشان دادن دقت توصیف او، بخشی از ترجمه این کتاب در مورد فلج عصب صورت در پی می آید.

لقوه یا فلج عصب صورت: این بیماری است که ناگهانی اتفاق می افتد و نیمی از صورت دچار فلج شل شده و کج می شود و به سمت مخالف منحرف می شود. بنابراین اگر ماهیچه سمت چپ لب درگیر باشد، لب به سمت راست کشیده می شود و آن قسمت از فک و گونه نیز تحت تأثیر قرار می گیرد .

این بیماری در زبان یونانی به نام ((تشنج عضله ای مغزی)) یا ((تشنج دیافراگرامی مغزی)) خوانده می شود و به معنای سفتی در عضلات سر است.

نشانه ها و سر نخ های تشخیصی

از بیمار باید پرسیده شود که آیا حس سمت درگیرمانند سمت دیگر است یا نه؟ همچنین، باید این نکته مورد ارزیابی قرار گیرد که حس سمت درگیر به طور مبالغه آمیزی افزایش یافته یا نه؟

اگر فرد احساس درد در استخوانهای صورت، گونه و پوست دارد، می تواند یک نشانه ابتدایی از کج شدن دهان باشد. بنابراین، باید از تماس با سرما اجتناب شود و حجامت صورت نگیرد.

ممکن است انقباضات ناگهانی ماهیچه ای در صورت از علایم ابتدایی بیماری باشد.

پوست پیشانی در سمت درگیر می تواند آنچنان سفت شود که چین و چروکهای قبلی از بین برود یا تعدادی چین و چروک جدید در صورت ظاهر شود. بیمار از بستن پلکهای خود ناتوان است و حتی اگر حرکت مختصری وجود دارد، این بسته شدن کامل نیست.

چهره در هنگام خندیدن کج می شود و چشم در سمت درگیر گودرفته و کوچکتر از طرف مقابل است و آبریزش مداوم وجود دارد.

بیمار از سمت سالم صورت برای جویدن استفاده می کند.

صحبت کردن بیمار بریده بریده شده و بیمار روحیه ی پایینی داشته و شکست خورده به نظر می رسد.

برخی بیماران در ناحیه گیجگاهی دچار سردرد (نوع میگرنی) می شوند.

اگر دهان بیمار را باز نموده و زبان را به پایین بفشاریم، انتهای کام نرم (زبان کوچک) فلج است و مقداری ترشحات اضافی و تغییر رنگ وجود دارد.

نوعی از این بیماری وجود دارد که دو طرفه است.

چه افرادي مستعد به اين بيماري‌اند؟

در اساس متون كهن و آموزه‌هاي طب سنتي چين از بيماري فلج محيطي صورت با نام «انحراف يكطرفه چشم يا دهان» ياد شده است. اين بيماري حدودا از 2هزار سال پيش در ميان مردم جهان وجود داشته است. بسياري از درمانگران طب سنتي چين اقليم و شرايط آب و هوايي خيلي سرد يا خيلي گرم را در ابتلا به اين بيماري موثر مي‌دانند. به اعتقاد اين درمانگران قرار گرفتن در معرض بادهاي سرد، ابتلا به ويروس و كم‌خوني از جمله مواردي است كه امكان ابتلا به اين بيماري را در افراد افزايش مي‌دهد. از ديدگاه اين درمانگران اين عوامل و برخي عوامل خارجي ديگر مي‌تواند تعادل بدن را به هم زده و با ايجاد اختلال در عملكرد كبد مانع از دفع سموم و مواد موذي از بدن و ابتلا به اين بيماري شود.

چگونه اين بيماري بروز مي‌كند؟

غالبا فلج صورت به‌صورت ناگهاني در افراد بروز مي‌كند. به اين ترتيب كه فرد شب به خواب مي‌رود و صبح كه بيدار مي‌شود احساس مي‌كند به‌صورت جزئي با حركت نكردن عضلات صورت در يك طرف صورت روبه‌روست يا علائم سرماخوردگي دارد. درصورتي كه اين اختلال‌ها به‌صورت همزمان در فردي مشاهده شد بهتر است در نخستين فرصت به پزشك مراجعه كرده و براي درمان اقدام كند.

ابتلا به اين بيماري در ماه‌هاي سرد

بسياري از مردم در جهان در ماه‌هاي سرد سال به اين بيماري دچار مي شوند. به اين ترتيب كه با قرار گرفتن در معرض هواي سرد به بي‌حسي عضلات صورت و عدم‌حركت آن‌ها مبتلا مي شوند. بنابراين اين افراد بايد سعي كنند در زمان‌هايي كه در معرض هواي سرد قرار دارند صورت خود را با كمك شال يا دستمال از برخورد مستقيم با جريان هواي سرد، محافظت كنند. البته گاهي هواي خيلي گرم نيز موجب بروز اين اختلال مي شود. بنابراين بايد عضلات صورت را از قرار گرفتن در معرض آب و هواي بسيار گرم يا بسيار سرد هستند، جلوگيري كرد.

تمرين هاي تكنيكي در منزل

در ادامه فرآيند درماني درمانگر طب سوزني تكنيك‌هاي ساده اما بسيار كاربردي را به بيمار آموزش مي دهد كه بيمار مبتلا به فلج صورت از اين تكنيك‌ها در طول روز و در محل كار يا منزل استفاده كند.

ماساژ نقطه هاي گيج‌گاهي در 2 طرف سر از جمله نقاطي است كه ماساژ دادن آن در طول روز 2 تا 3 بار به‌مدت 2 دقيقه توسط درمانگران توصيه شده است.

درمانگران ماساژ، نقطه ميان 2 ابرو را نيز براي بهبود حركات چشم، پلك و عملكردهاي مناسب آن توصيه مي كنند. اين نقطه را 2 تا 3 بار در روز هر بار به‌مدت 2 دقيقه ماساژ دهيد.

براي افزايش ميزان حركت پره هاي بيني فشار دادن نقاط كنار پره بيني نيز بسيار مؤثر است.

افرادي كه به دليل ابتلا به فلج صورت قادر به خنديدن نيستند و اعصاب دور لب آنها دچار اختلال حركتي شده است با ماساژ دادن نقاط اطراف لب در خلاف جهت عقربه هاي ساعت مي توانند به بهبود خود كمك كنند.

درمانگران طب سوزني چين به افراد مبتلا به فلج هاي محيطي مانند؛ فلج صورت توصيه مي كنند كه نقاط ذكر شده را در مجموع روزي 10 تا 15 دقيقه ماساژ دهند.

ماساژ اين نقاط تاثير زيادي در روند بهبودي بيماران و بازگشت حركت هاي حسي و حركتي آنها خواهد داشت.

غذاهاي اسيدي را فراموش كنيد

در طول پروسه درماني رژيم غذايي ويژه اي وجود دارد كه توسط متخصص به بيمار ارائه مي شود. در اين رژيم غذايي رعايت نكات و دستوراتي به پيشروي بهتر روند درماني و كوتاه شدن مراحل درمان بسيار كمك مي كند. يكي از مهم‌ترين اين پرهيزها، عدم‌مصرف مواد غذايي، خوراكي‌ها و ميوه‌هاي اسيدي است. بنابراين بهتر است در طول مدت درمان از مصرف گوجه سبز، سركه، آب ميوه و ساير مواد اسيدي و نیز مواد با طبع سرد بخصوص ماست و دوغ پرهيز كنيد و از مواد با طبع گرم مانند خرما، سیب شیرین، عسل، زیتون، نبات، و غیره استفاده نمایید