غلام یحیی دانشیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قبر غلام یحیی دانشیان رئیس سازمان فدائیان فرقه دموکرات در میانه در گورستان مشاهیر شهر باکو.

غلام یحیی دانشیان (۱۲۸۵ شمسی در سراب آذربایجان - ۱۳۶۳ در باکو) سیاستمدار و نظامی ایرانی و فرمانده ارتش ملی آذربایجان و سازمان فداییان فرقه دموکرات آذربایجان بود.

اوان زندگی[ویرایش]

در نوجوانی همراه پدرش برای کار به مناطق نفتی باکو رفت و در آنجا به عضویت سازمان جوانان کمونیست و سپس حزب کمونیست ایران درآمد. وی با فعالیتش در میان کارگران، به ویژه کارگران ایرانی توانست اعتماد سازمانهای حزبی را جلب نماید. دانشیان در سالهای ۱۹۳۷ تا ۱۹۳۸ هنگام اخراج ایرانیان از آذربایجان شوروی اخراج گردید. پس از آتش زدن قورخانه ارتش در خیابان خیام در سال ۱۳۱۸ یا ۱۳۱۹ او را نیز که در میانه بود بازداشت کردند و به تهران آوردند، اما نتوانستند ارتباط وی را با گروه خرابکار اثبات نمایند و سرانجام همزمان با اشغال ایران در سال ۱۳۲۰ از زندان آزاد شد. در این زمان با چند واگن باربری راه آهن برای حمل بارهای بازرگانان کسب درآمد می‌نمود.[۱] غلام یحیی در میانه به شعبه محلی حزب توده ایران و شورای متحده مرکزی کارگران ایران پیوست و در کنگره اول حزب توده ایران عضو کمیته ایالتی آذربایجان شد. سال ۱۳۲۴ به هنگام تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان توسط جعفر پیشه وری به آن فرقه پیوست و خیلی زود یکی از سازمان دهندگان نیروی نظامی موسوم به فدائیان و از سران فرقه گردید.[۲] آبان ۱۳۲۴ حمله فدائیان فرقه دموکرات به پادگانهای نظامی آغاز گردید و سراسر آذربایجان به تصرف آنان درآمد. حکومت ایران با توسل به تحریم غذا و خواربار مردم آذربایجان را از نظر خواربار و گوشت در مضیقه قرار داده بودند. در این دوران غلام یحیی و همدستانش تحریم غذایی و خواربار را می‌شکستند و غذا و خواربار قاچاقی به آذربایجان وارد می‌کردند. در این زمان درگیری‌هایی بین فداییان که فرماندهی آن به عهده غلام یحیی بود و ارتش شاه در منطقه زنجان پیش آمد که هر بار فداییان ارتش شاه را وادار به عقب نشینی کردند .[۳]

سرانجام ارتش شوروی در اردیبهشت سال ۱۳۲۵ ایالتهای شمالی ایران را تخلیه کردند و ارتش شاه به منظور سرکوبی وارد تبریز شد و عده‌ای از رهبران فرقه خود را به مرز رسانده از طریق جلفا از کشور خارج شدند.

فرقه دموکرات از زمان شکست در آذربایجان در سال ۱۳۲۵ تا هنگام وحدت با حزب توده در سال ۱۳۳۹ حضور مستقل چشمگیری در ایران نداشت. تشکیلات فرقه، پس از مهاجرت سران آن به شوروی در باکو به کار خود ادامه داد. پس از مرگ پیشه وری در یک سانحه اتومبیل که دانشیان نیز همراه وی بوی در تصادف زخمی شده بود، رهبری فرقه به قاسم چشم آذر منتقل شد و در سال ۱۳۳۶ او جای خود را به غلام یحیی داد. دانشیان در کنفرانس وحدت حزب توده و فرقه دموکرات آذربایجان عضو هیئت اجرائیه حزب توده شد. (م. بهروز، شورشیان آرمانخواه: ناکامی چپ در ایران، تهران: ققنوس، ۱۳۸۰، ص. ۶۹-۷۰)[۴] غلام یحیی در تصمیم گیریهای مهم نقشی اساسی ایفا می‌نمود که می‌توان به برکناری رضا رادمنش از دبیر اولی و جانشینی ایرج اسکندری در سال ۱۳۴۸ و همچنین برکناری اسکندری و جانشینی نورالدین کیانوری در سال ۱۳۵۷ اشاره نمود.

غلام یحیی زبان توده‌ها را به خوبی می‌دانست و می‌توانست با سخنرانیهایش آنها را جلب نماید و این توانایی حاصل تجربه‌ای بود که در میان کارگران صنعت نفت باکو کسب کرده بود.

غلام یحیی دانشیان در واپسین سالهای پیش از انقلاب ایران به علت بیماری و کهولت سن از فعالیت کناره گرفت و صدر افتخاری فرقه شد، و در حوالی سال ۱۳۶۳ در باکو درگذشت.

منابع[ویرایش]

  1. خاطرات نورالدین کیانوری. تهران: اطلاعات، ۱۳۷۱، ص ۳۸۵
  2. اتابکی، آذربایجان در ایران معاصر، تهران: توس، ۱۳۷۶، ص۱۳۲-۱۳۳
  3. علی مرادی مراغه‌ای، خشم و هیاهوی یک زندگی، تهران:اوحدی،۱۳۸۸، ص. ۱۲۶،۱۲۵
  4. م. بهروز، شورشیان آرمانخواه: ناکامی چپ در ایران، تهران: ققنوس، ۱۳۸۰، ص. ۶۹-۷۰