غلامحسین ابراهیمی دینانی

غلام‌حسین ابراهیمی دینانی
حکمت اشراق

شناسنامه
نام کامل	غلام‌حسین ابراهیمی دینانی
لقب	شیخ، دکتر، استاد
حیطه	فسلفه
دوره	معاصر
مکتب	فلسفه اسلامی، فلسفه اشراق
تاریخ تولد	۵ دی ۱۳۱۳
زادگاه	اصفهان، ایران
دین	مسلمان
مذهب	شیعه
تأثیرگرفته از	ابن سینا، ملاصدرا و سهروردی
استادان	سید روح‌الله خمینی و سید محمدحسین طباطبایی
تألیفات	قواعد کلی فلسفی در فلسفهٔ اسلامی، ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، دفتر عقل و آیت عشق

غلامحسین ابراهیم دینانی (زاده ۵ دی ۱۳۱۳ در اصفهان)، فیلسوف اشراقی ایرانی است. عمده شهرت وی به علت پژوهش در حکمت اشراق و سهروردی و احیای آن در سالهای اخیر است. وی با بررسی تمامی آثار و نوشته‌های شیخ شهاب الدین سهروردی تا کنون چندین کتاب مهم در رابطه با فلسفه و افکار این فیلسوف ایرانی نگاشته‌است. هم اکنون استاد بازنشسته گروه فلسفه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و در دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، دانشگاه مذاهب اسلامی و دانشگاه آزاد اسلامی به تدریس فلسفه اشتغال دارد. او در سال ۱۳۸۴ با کتاب دفتر عقل و آیت عشق ، ۱۳۸۵ با کتاب درخشش ابن‌رشد در حکمت مشاء و ١٣٨٩ با کتاب فلسفه و ساحت سخن برنده جایزه کتاب سال شد.

دینانی در مدرسه حجتیه قم به تحصیلات حوزوی پرداخته و در آن مدت سید علی خامنه‌ای از افراد هم بحث و هم حجره‌ای اش بوده‌است. وی همچنین از شاگردان سید روح الله خمینی و علامه طباطبایی بوده و شاهد مباحث فلسفی هانری کربن و علامه طباطبایی بوده‌است.

کتاب‌های خردوخردورزی و سرشت و سرنوشت درباره اوست. تا به حال چندین مقاله، مجلد و فیلم مستند درباره این فیلسوف ساخته شده‌است.

کلاسهای آزاد وی جهت دانشجویان فلسفه و محققین و علاقه مندان مطالعه آزاد فلسفه اسلامی در انجمن حکمت و فلسفهٔ ایران برقرار است. غیر از کلاسهای دانشگاهی و آزاد، دینانی سلسله درسهایی با عنوان معرفت در شبکه چهار تلویزیون ایران دارد.

زندگینامه

وی در ۵ دی سال ۱۳۱۳ در روستای دینان از توابع اصفهان که امروزه جزو شهر اصفهان است بدنیا آمد. وی پس از تحصیل ابتدائی در روستای خود، در مدرسه علمیه نیماورد اصفهان به تحصیلات دینی مشغول شد. سال ۱۳۳۳ وارد حوزه علمیه قم شد و ضمن تحصیل خارج فقه و اصول، نزد علامه طباطبائی به فرآگیری فلسفه نیز پرداخت. که شاهد مباحث فلسفی هانری کربن و علامه طباطبایی نیز بوده‌است. وی پس از درگذشت آیت الله بروجردی به تهران آمد و دکترای فلسفه را از دانشگاه تهران گرفت. سپس فلسفه را در دانشگاه فردوسی مشهد تدریس نمود. از سال ۱۳۶۲ تاکنون استاد دانشگاه تهران بوده و صاحب تالیفاتی در زمینه فلسفه می‌باشد.

فلسفه را در اصفهان نزد حکیم ضیاء پور شروع کرد و در قم در سطح عالی با علامه طباطبائی به پایان رساند و از شاگردان خاص علامه گردید.

سال ۱۳۴۵ پس از مهاجرت به تهران در دوره کارشناسی دانشگاه تهران را ه یافت و سال ۱۳۵۲ از رساله دکتری تخصصی فلسفه خود دفاع کرد.

سال ۱۳۵۳ ازدواج کرد که ثمره آن دو دختر می‌باشد.

پس از اخذ درجه کارشناسی جهت گذراندن امورات زندگی به استخدام وزارت آموزش و پرورش در آمد و تا سال ۱۳۶۱ در دانشگاه فردوسی مشهد مشغول به تدریس بود. سپس به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد.

دینانی در سمینارها و همایش‌های متعدد داخلی و خارجی شرکت داشته و مقالات و آثار فراوانی در حوزه فلسفه و دین پژوهی به رشته تحریر در آورده که برخی از آنها جایزه کتاب سال را دریافت نموده‌است.

سیر زندگی و تحصیلات

• تولد ۱۳۱۳.
• تحصیلات ابتدایی در دینان
• مقدمات در مدرسه علمیه نیماروداصفهان.
• اساتید ادبیات عرب: شیخ محمدعلی حبیب آبادی و حاج شیخ عباسعلی ادیب حبیب آبادی.
• استاد بخشی از شرح لمعه: محمدحسن نجف آبادی.
• سفر به قم ۱۳۳۳.
• تحصیل خارج و فقه اصول در حوزه علمیه قم.
• اساتید دروس فقه و اصول سطح: مرحوم مجاهدی، سلطانی طباطبایی، فکور یزدی و شیخ عبدالجواد سدهی.
• اساتید درس خارج فقه و خارج اصول: آیت الله بروجردی، آیت الله اراکی، آیت الله سیدمحمد محقق داماد و آیت الله روح الله موسوی خمینی.
• اساتید فلسفه: حکیم ضیاپور (اصفهان)، شیخ عباسعلی ایزدی نجف آبادی و سطح عالی علامه طباطبایی (قم) و از شاگردان خصوص ایشان.
• کارشناسی، کارشناس ارشد و دکترای تخصصی فلسفه از دانشگاه تهران. از ۱۳۴۵ الی ۱۳۵۲.
• ازدواج در سال ۱۳۵۳.

سمت‌ها و عناوین

• مدرس علوم حوزوی در حوزه علمیه قم تا سال ۱۳۴۵.
• اشتغال در وزارت آموزش و پرورش و دبیر دبیرستانهای تهران تا سال ۱۳۵۱.
• استاد دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد تا ۱۳۶۱.
• عضو هیت علمی و استاد بازنشسته دانشگاه تهران ۱۳۸۷.
• استاد دانشگاه تربیت مدرس.
• استاد دانشگاه مذاهب اسلامی.
• استاد دانشگاه آزاد اسلامی تهران و کرج.
• عضو پیوسته فرهنگستان علوم.
• عضو ثابت انجمن حکمت و فلسفه ایران.
• عضو موسس، هیئت امناء و مدیربخش فلسفه اسلامی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
• تقدیر شده در اولین دوره چهره‌های ماندگار با عنوان برترین فعال رشته فلسفه سال۱۳۸۰.
• تقدیر شده در جایزه کتاب سال ۱۳۸۴ برای کتاب دفتر عقل و آیت عشق.
• تقدیر شده در جایزه کتاب سال ۱۳۸۵ برای کتاب درخشش ابن‌رشد در حکمت مشاء.
• تقدیر شده در جایزه کتاب سال ١٣٨٩برای کتاب فلسفه و ساحت سخن.
• عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
• عضو هیئت داوران نشریه فلسفه متعالی.
• عضو هیئت داوران سمپوزیوم بین‌المللی مجسمه‌سازی تهران.
• صاحب ده‌ها عنوان کتاب در حوزهِ فلسفه.
• نویسنده چندین مقاله برگزیده فلسفی.
• سخنران مدعو در سمینراها و همایش‌های فلسفیِ داخلی و خارجی.

تألیف

اکثر آثار ایشان در فهرست آثار دینانی آورده شده‌است و در اینجا به چند نمونه اشاره می‌شود.

• دفتر عقل و آیت عشق، (در سه جلد)، انتشارات طرح نو، ۱۳۸۰.
• ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، (در سه جلد)، انتشارات طرح نو، ۱۳۷۶.
• قواعد کلی فلسفی در فلسفهٔ اسلامی (در سه مجلد)، نشر انجمن حکمت و فلسفه، تهران، ۱۳۵۷ و موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۵.
• وجود رابط و مستقل در فلسفه اسلامی، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۶۲.
• شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، انتشارات حکمت، ۱۳۶۴.
• درخشش ابن رشد در حکمت مشاء، انتشارات طرح نو، ۱۳۸۴.
• معاد از دیدگاه حکیم مدرس زنوزی، انتشارات حکمت، ۱۳۶۸.
• منطق و معرفت در نظر غزالی، انتشارات امیرکبیر ۱۳۷۰.
• اسماء و صفات حق، انتشارات اهل قلم، ۱۳۷۵.
• نیایش فیلسوف، دانشگاه رضوی آستان قدس، مشهد، ۱۳۷۸.
• مختارات من فصوص الفلسفه الاسلامیه (با همکاری دکتر احمدی)، انتشارات سمت.
• نصیرالدین طوسی، فیلسوف گفتگو
• فیلسوفان یهودی و یک مسالهٔ بزرگ
• جلال الدین دوانی، فیلسوف ذوق التّألّه
• فلسفه در ساحت سخن

جلسات هانری کربن و علامه طباطبایی

به نقل از کتاب خرد و خرد ورزی آمده‌است: «... منزل ذوالمجد در خیابان بهار... جلسات علامه با کربن تشکیل می‌شد و آقایان دکتر سید حسین نصر، دکتر سپهبدی، دکتر شایگان، محمد تجویدی نقاش، هبوطی... و صائنی زنجانی حضور داشتند.... به اتفاق استاد به سمت تهران حرکت می‌کردیم... جوان ترین عضو جلسات بنده بودم.... کربن در عین شیفتگی به تشیع، به تمام معنا فرنگی بود.» و در سئوالی که دینانی از کربن در مورد عقایدش و ضرورت مرشد می‌پرسد و اینکه مرشد شما کیست، جواب می‌گیرد که: «بله،... من اُویسی هستم.»

حکمت دینانی

کتابهای خردوخردورزی، سرشت و سرنوشت، گفتار حکیم، شعاع شمس و آینه‌های فیلسوف توسط اساتید و نویسندگان فلسفی، درباره مقام علمی ایشان به عنوان یک فیلسوف نوشته شده. «در صد و بیست و هفتمین شماره هفته‎نامه پنجره با آثار و گفتارهایی از احمد احمدی، رضا سلیمان حشمت ، غلامرضا اعوانی، کریم فیضی ،علی اوجبی ، دکتر سعید انواری، حسن سیدعرب و اسماعیل منصوری لاریجانی به روش، منش و جایگاه فلسفی دینانی می‎پردازد».

دینانیِ، فیلسوفی است که آرای اش منحصر به خود اوست و از پس سال‌ها تحصیل حوزه و دانشگاه و تفکر و تعمق، شناخت و تسلط ویژه‌ای در فلسفه شرق و غرب دارد، اما از پنجره یک فیلسوف اسلامی به جهان نگاه می کند. او نوع چینش فلاسفه غرب و شرق را نه به جغرافیای زمین و یا نوع دین می‌داند، بلکه آنها را در نهایت به دو دسته اشاعره و معتزله تقسیم می‌کند.

هرچند به عنوان یک فیلسوف اسلامی، آرای او بسیار متاثر از ابوعلی سینا، ملاصدرا و سهروردی است اما نظریات شخصی بسیاری به فلسفه اضافه نموده‌است. دینانی میزان سنجش و درک هر چیزی را عقل می‌داند، حتی درک انسان از خدا را.

به اعتقاد علی اوجبی نویسنده خردوخردورزی، انتشار کتاب‌هایی چون ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام و دفتر عقل و آیت عشق، مهم‌ترین آثار این فیلسوف ژرف‌اندیش است که او (دینانی) را از تمامی اندیشمندان معاصر ممتاز می‌سازد. او به فلسفه به مثابه موجود زنده واحد و نه اجزای جدای از هم و به منزله یک جریان سیال و پویا و نه رودهای مستقل و جدای از هم نگاه می‌کند.

منابع

• خرد و خردورزی. به کوشش دکتر علی اوجبی. تهران: مؤسسه خانه کتاب، ۱۳۸۸. 
• خبرگزاری کتاب
• وب‌گاه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
• وب‌گاه مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی
• خبرگزاری ایسنا
• وبسایت شخصی سید هادی خسروشاهی
• آفتاب نیوز
• راسخون
• ویکی‌پدیا
• کتابنامه
• دایره المعارف طهور
• خبرگزاری کتاب ایران
• اطلاعات، حکمت و معرفت
• زندگی نامه مشاهیر
• سازمان اسناد و کتابخانه ملی
• کانون ایرانی پژوهشگران حکمت و فلسفه
• خبرگزاری مهر
• چهره‌های ماندگار
• ایسنا، جایزه کتاب سال
• کتاب معاصر، جایزه کتاب فصل
• تریبون، جایگاه علمی دینانی در پنجره
• آثار دینانی در آدینه بوک
• کلاسهای درس آیت الله خمینی
• ده سال شاگردی آیت الله خمینی
• نظرات دینانی درباره آیت الله خمینی
• کتابنامه-زندگی نامه دینانی
• خبرگزاری کتاب-مصاحبه اوجبی
• بنیاد ایران شناسی

پیوند به بیرون

• وب استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی
• زندگی نامه دینانی-همشهری آنلاین
• گفتگو با دینانی-همشهری آنلاین
• گفتگو با دینانی-پایگاه جامع علمی ایرانیان
• دوران طلبگی
• گفتگو درباره کلاسهای درس با خمینی
• اندشمندان اسلامی