مختصات: ۰″ ۲۵′ ۶۸°شرقی ۰″ ۳۳′ ۳۳°شمالی / ۶۸٫۴۱۶۶۶۷غرب ۳۳٫۵۵جنوب / -۶۸٫۴۱۶۶۶۷;-۳۳٫۵۵
غزنی (غزنه یا غزنین) مرکز ولایت غزنی و از شهرهای مهم و تاریخی افغانستان است.
ساکنان شهر غزنی را «غزنوی» و در گویش عامه «غزنیچی» مینامند. موقعیت جغرافیایی این شهر در ارتفاع ۲۲۱۹ متری از سطح دریا است و در سراشیبی ارتفاعات سفیدکوه که به سوی جنوب امتداد مییابد، قراردارد و بین جادهٔ قندهار - کابل واقع شدهاست.
در پیرامون غزنی آرامگاههای چند تن از شاعران و دانشمندان ازجمله آرامگاه ابوریحان بیرونی واقع شدهاست. ویرانههای غزنهٔ کهن، یعنی پایتخت دودمان غزنویان، در شمال شرقی این شهر به فاصلهٔ پنج کیلومتری از آن قرار دارد.
غزنی همچنین به داشتن منارههای ستاره شکلی از سده دوازدهم میلادی مشهور است. این منارهها باقیماندهٔ مسجد بهرامشاه هستند. اطراف این منارهها با طرحهای هندسی و با آیات قرآن با خط کوفی مزین بودهاست. قسمت گنبد آنها خراب شدهاست. بر اساس تصویب اجلاس سال ۲۰۰۷ وزیران فرهنگ کشورهای اسلامی، غزنی پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال ۲۰۱۳ خواهد بود.[۳]
بیش از ۷۰ درصد مردم این شهر فارسیزبانند و ترکیب جمعیتی شهر غزنین شامل ۵۰٪ تاجیک ٬ ۲۵٪ پشتون ٬ ۲۰٪ هزاره و ۵٪ هندو میباشد.[۴]
نام غزنه تلفظی در زبانهای ایرانی شرقی است از واژه گَنزَک که در زبانهای ایرانی قدیم به معنای گنج بودهاست و نام غزنه پس از روی دادن جایگشت آوایی گنزک/گزنک به شکل کنونی در آمدهاست.[۵] غزنه از پیش از اسلام مرکز زابلستان بوده و مردم آن از آغاز ایرانیتبار بودهاند.[۶] زابلستان در شاهنامه فردوسی به عنوان کانون پهلوانان از اهمیت زیادی برخوردار است.[۷]
غزنه از دوران پس از اسلام نیز شهری بزرگ در خراسان بوده، و از جملهٔ آبادترین و زیباترین شهرهای آسیا به شمار میآمدهاست. این شهر هزار باب مدرسه داشته است، و مرکز تجمع دانشمندان بسیاری مانند ابوریحان بیرونی، فردوسی، ابوالفضل بیهقی، عبدالحی گردیزی، سنایی، مسعود سعد سلمان، عنصری و فرخی سیستانی بودهاست.[۸]
غزنی پایتخت سلطنت غزنویان در سالهای (۱۱۸۷-۹۷۵ میلادی) بود و سلطان محمود غزنوی سالها در آبادی و گسترش آن کوشید. در دهههای نخست سده یازده میلادی غزنی مهمترین کانون ادبیات فارسی بود و این نتیجه کوششهای سلطان محمود غزنوی بود که انجمنی از دانشوران، فیلسوفان و شاعران را به گرد تختگاه خود گرد هم آوردهبود.[۹]
در جنگهایی که میان افغانها و انگلستان در سالهای ۱۸۴۲ - ۱۸۳۸ م. واقع شد، غزنی به تصرف انگلیسیها درآمده بود.
شهر غزنی در شمال ولایت غزنی قرار دارد. این شهر مانند مانند اکثر مناطق افغانستان در محصار کوه ها بوده و داری آب و هوای خیلی گرم در تابستان و خیلی سرد در زمستان می باشد.
آب و هوا[۱]
| غزنی |
| نمودار آب و هوا (راهنما) |
| ژ |
ف |
م |
آ |
م |
ژ |
ژ |
آ |
س |
اُ |
ن |
د |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| میانگین بالاترین و پایین ترین دما به مقیاس سانتیگراد |
| بارندگی به مقیاس میلیمتر |
|
| مقیاس فارنهایت و اینچ |
| ژ |
ف |
م |
آ |
م |
ژ |
ژ |
آ |
س |
اُ |
ن |
د |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| میانگین بالاترین و پایین ترین دما به مقیاس فارنهایت |
|
بارندگی به مقیاس اینچ
|
|
[ویرایش] مکانهای تاریخی غزنین
مکانهای دیدنی دورهٔ غزنوی:
- باغ پیروزی: باغی که محل نشاط و شراب و هم چنین انجام تشریفات رسمی زمان غزنویان، خصوصاً سلطان مسعود غزنوی بودهاست. مقبرهٔ سلطان محمود نیز بر طبق وصیت خودش در آن باغ است.
- باغ صدهزار یا باغ صدهزاره
- باغ محمودی: باغی که در زمان سلاطین غزنوی محل نشاط و شراب آنان بودهاست.
- باغ هزاردرخت: باغی ساختهٔ سلطان محمود.
حکیم سنایی در حدیقةالحقیقه غزنی را اینگونه وصف کردهاست:
| عرصهٔ مملکت چو باغ بهشت |
|
مشک اذفر سرشته با گل و خشت |
| خاک مملکت شده کافور |
|
چشم بد باد ازین حوالی دور |
| گر ببینی تو ملکت غزنین |
|
باز نشناسی از بهشت برین |
[ویرایش] شهرهای خواهرخوانده
- معجم البلدان
- آنندراج
- فتوحی، دکتر محمود، و محمدخانی، علیاصغر. شوریدهای در غزنه، اندیشهها و آثار حکیم سنایی، انتشارات سخن، تهران، 1385. ISBN:964 - 372 - 171 - x
این کتاب، در بردارنده مقالهای است با عنوان غزنه، زادگاه سنایی، که توسط دکتر عبدالجبار عابد، عضو آکادمی علوم افغانستان نوشته شدهاست.
[ویرایش] پانوشتهها
