عوامل عصبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

عوامل عصبی، عامل اعصاب یا گاز اعصاب (به انگلیسی: Nerve Agent) به دسته‌ای از عوامل شیمیایی اطلاق می‌شود با تأثیر بر دستگاه عصبی انسان موجب اختلال در عملکردهای حیاتی بدن و بروز صدمه و مرگ می‌شوند. این عوامل به علت سرعت تأثیر زیاد از خطرناکترین عوامل شیمیایی محسوب می‌شوند. از جمله مشهورترین عوامل عصبی می‌توان از سارین، تابون، سومان و وی ایکس نام برد.

طبقه بندی[ویرایش]

عوامل عصبی در دو دسته اصلی G و V طبقه بندی می شوند.

شکل شیمیایی تابون، اولین عامل عصبی تولید شده از سری G
  • عوامل دسته G: این دسته از عوامل به علت آنکه در کشور آلمان (Germany) تولید شده اند به عوامل G معروف شده اند و عبارتند از: تابون (GA)، سارین (GB)، سومان (GD) و سیکلوسارین (GF).
  • عوامل دسته V: این دسته شامل پنج عامل مشهور VE، VG، VM، VR،و VX و تعدادی عامل کمتر شناخته شده است. مشهورترین عامل این دسته ماده بسیار کشنده وی ایکس است که در مهمات شیمیایی به کار گرفته شده است.

طرز کار و نشانه‌های مسمومیت[ویرایش]

عوامل عصبی فعالیت آنزیم استیل کولین استراز را مختل می‌نمایند. این آنزیم باعث هیدرولیز استیل کولین آزاد شده در فعالیتهای عصبی می‌گردد. در نتیجه تجمع استیل کولین باعث مختل شدن فعالیت طبیعی سیستم عصبی مرکزی و عضلات می‌شود.
علائم اولیه دریافت عواملی عصبی عبارتند از: سوزش در چشم، انقباض مردمک چشم، اختلال در دید، تاری دید و درد چشمها به خصوص در هنگام نگاه کردن به اشیاء نزدیک. علائم دیگر، سردرد، افزایش کار غدد مترشحه بدن، آبریزش بینی، سفت شدن عضلات تنفسی هستند. در موارد مسمویت بیشتر علائم بیان شده با شدت بیشتری ظاهر شده و علائمی چون تهوع، بی اختیاری ادرار، ضعف عضلانی و فلج تنفسی نیز در مصدوم مشاهده می‌شود.[۱]

درمان[ویرایش]

سرنگهای خودکار مورد استفاده در ارتش آمریکا برای مقابله با عوامل عصبی و کیت آموزشی آن

یکی از مؤثرترین داروهای درمانی برای مقابله با مسمومیت عوامل اعصاب آتروپین است. این دارو باید بلافاصله و با دوز ۲ میلی‌گرم داخل وریدی یا به‌ناچار داخل عضلانی آغاز و هر ۱۰ الی ۱۵ دقیقه تکرار گردد. در شرایط جنگی، تعیین مقدار کافی آتروپین بر اساس اثرات آن تخمین زده می‌شود. به عنوان یک قانون ساده، تزریق آتروپین باید تا زمانی ادامه باید که ضربان قلب به بیش از ۹۰ بار در دقیقه برسد.[۲] در صورت بروز حمله شیمیایی با عوامل عصبی در میدان نبرد، سربازان از نوعی سرنگ خودکاراستفاده می کنند که آتروپین را از روی لباس رزمی به بدن تزریق می نماید.

منابع[ویرایش]

  1. رفع آلودگی عوامل شیمیایی و بیولوژیک، ترجمه امیر امینی فر و سعید قدیمی، انتشارات دانشگاه امام حسین، ۱۳۸۱، ص ۲۰.
  2. آشنایی با عوامل شیمیایی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله