عناصر اولیه در معماری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

عناصر اولیه در معماری

عناصر پایه[ویرایش]

1.نقطه, 2.خط, 3.سطح, 4.حجم,

نقطه[ویرایش]

نقطه مکانی را در فضا نشان می دهد. یک نقطه مکانی را در فضا مشخص می کند. از نظر مفهومی، این مکان فاقد طول و عرض و ارتفاع می باشد. بنابراین، ایستا و متمرکز بوده و هیچ جهتی را القا نمی‌کند. نقطه به عنوان عنصری اولیه، در ساختار فرم، می تواند بیان کنندهٔ مفاهیم زیر باشد: دو سر یک خط, تقاطع دو خط, به هم رسیدن خطوط در گوشهٔ یک سطح یا حجم, مرکز یک شکل یا ناحیه, اگر از هر جسمی دور شویم، آن را به شکل یک نقطه می بینیم. مانند تصاویر ماهواره ای از شهرها برای تهیهٔ نقشه‌ها؛ که در آن‌ها با مجموعه ای از نقاط و خطوط مواجهیم که به ما یک بافت شهری را نشان می دهند. اگرچه یک نقطه از نظر تئوری فاقد شکل و فرم است، اما وقتی در میدان دید قرار گیرد، وجودش محسوس خواهد شد.یک نقطه در مرکز محیط خود ایستا و پایدار است و عناصر دیگر را در پیرامون خود سازماندهی کرده و نواحی اطراف خود را تحت تاثیر قرار می دهد. وقتی نقطه از مرکز فاصله بگیرد، با محیط پیرامونش دچار تعارض می‌شود و برای رسیدن به برتری دیداری با محیط خود به رقابت می پردازد. در اینجاست که میان نقطه و محیط اطرافش، تنش دیداری پدید می آید.

دو نقطه[ویرایش]

دو نقطه بیانگر خطی هستند که آن‌ها را به هم متصل می کند. اگرچه این نقاط، طول محدود و مشخصی را به خط می بخشند، اما این خط می تواند به عنوان بخشی از یک مسیر بلندتر قلمداد گردد. دو نقطه، محوری را پدید می آورند که بر خطی که بین آن‌ها وجود دارند، عمود است و این دو نقطه نسبت به آن‌ها محور قرینه اند. به این دلیل که این محور احتمالاً از نظر طولی نامحدود می باشد، در بسیاری از مواقع نسبت به خط تعریف شدهٔ میان دو نقطه، از قدرت و تاثیرگذاری بیش تری برخوردار است. در هر صورت، محور عمودی و خط میان دو نقطه، نسبت به خطوط دیگری که از هر یک از این نقاط می گذرند، از تاثیرگذاری و قدرت بیش تری برخوردار هستند. لقتدف د دل

خط[ویرایش]

یک نقطه ادامه میابد و تبدیل می‌شود به خط با این ویژگی ها: طول, جهت, موقعیت,

از دید مفهومی، خط طول دارد ولی عرض و ارتفاع ندارد. با توجه به این که یک نقطه به گونه ای طبیعی ایستا است، خط که خود مسیر حرکت نقطه نیز هست، برای نشان دادن دیداری جهت، حرکت و رشد، بسیار مناسب می باشد. خط، عنصر مهمی در شکل گیری یک ساختار دیداری است و به روش‌های زیر مورد استفاده قرار می گیرد: ترکیب، اتصال، مجاورت، احاطه کردن یا قطع کردن عناصر دیداری, تعریف لبه‌ها و شکل دهی به سطوح, تفکیک کنندهٔ وجوه گوناگون سطح‌ها ( مانند هاشور یا سایه زدن), تکرار ساده ای از عناصر یکسان یا مشابه، اگر به اندازهٔ کافی تداوم پیدا کند، می تواند به صورت یک خط تجلی یابد. این نوع خطوط دارای کیفیتی بافت گونه می باشند. جهت یک خط بر نقش آن در ساختار دیداری تاثیرگذار است. یک خط عمودی می تواند نشانهٔ تعادل یا گرانش زمین باشد که در نشانه‌شناسی به وضعیت ایستادهٔ انسان یا به مکانی در فضا اشاره می کند. یک خط افقی می تواند بیان گر پایداری، سطح زمین، خط افق یا بدنی که روی سطح زمین دراز کشیده، باشد. خط مایل، حرکتی است انحرافی از خط افق یا عمود که ممکن است مانند یک خط عمودی در حال سقوط یا یک خط افقی که در حال بلند شدن از سطح زمین است دیده شود، در هر حال، چه به سمت نقطه ای بر روی زمین در حال سقوط باشد، چه سوی نقطه ای در آسمان در حال صعود، این خط پویاست و از نظر دیداری در حالت نامتعادل خود، فعال می باشد.

عناصر خطی[ویرایش]

برج میلاد تهران؛ یک عنصر خطی

از خط تا پلان[ویرایش]

خطوط موازی قابلیت به نمایش گذاشتن یک سطح را دارند.فضاهای خالی که ممکن است بین خطوط وجود داشته باشند، معرف ارتباط دیداری بین آن هاست. هر چه این خطوط به هم نزدیک تر باشند، آن سطح توانایی انتقال قدرت و استحکام بیش تری را خواهد داشت. تکرار یک سری خطوط موازی، درک بهتری از سطحی که معرف آن هستند به ما می دهد؛ هر چه خطوط آن سطح گسترش و تداوم بیش تری داشته باشند، سطح واقعی تر به نظر می رسد و فضاهای خالی بین خطوط، بسیار کم تر به ماهیت سطح آسیب می رساند.

ستون؛ عنصر تعریف کنندهٔ سطح[ویرایش]

لئون باتیستا آلبرتی: ستون، بخش مطمئن و تقویت شدهٔ دیوار است که از پی تا سقف، به صورت عمودی امتداد یافته است... در حقیقت، ردیفی از ستون چیزی نیست جز دیواری که در بعضی از قسمت‌های آن فضاهایی باز، پیوستگی را در چند نقطه قطع کرده اند.

علاوه بر این که ستون‌ها نقش سازه ای برای سطوح فوقانی و سقف را دارند، بیان گر مرزبندی هایی قابل نفوذ می باشند که محدوده‌های فضایی هم جوار را از هم جدا می کنند. عناصر خطی در داربست‌ها و ستون بندی‌های تزئینی باغ، می توانند فضاهای بینابینی به و جود بیاورند که در عین داشتن درجه ای از محصوریت، اجازهٔ ورود نور خورشید و جریان نسیم را هم به داخل فضا می دهند.

عناصر خطی تعریف کنندهٔ سطوح[ویرایش]

ردیفی از ستون ها، که پیشانی ساختمان بر روی آن‌ها قرار دارد - یک رواق- اغلب برای تعریف نمای عمومی یک ساختمان، به ویژه بناهایی که در مجاورت فضاهای مهم شهری قرار دارند، به کار برده می شوند. یک نمای رواق گونه، به راحتی برای ورود افراد مورد استفاده قرار می گیرد.این فضای محصور و محفوظ در برابر عوامل طبیعی، با تکرار فرم‌ها و عناصر نیمه شفاف، به نماهای گوناگون پشت سرش نمایی یکسان و هماهنگ می بخشد.

سطح[ویرایش]

یک خط ادامه می یابد و تبدیل می‌شود به سطح با این ویژگی ها: طول و عرض, شکل, وجه, جهت, موقعیت,

سطح از ادامهٔ خط در جهتی به غیر از جهت امتدادش پدید می آید. از دیدگاه مفهومی، یک سطح دارای طول و عرض بوده و فاقد ارتفاع می باشد. شکل، ابتدایی‌ترین عنصر تعریف کنندهٔ یک سطح است که لبه‌های آن توسط خطوط مشخص می شود. درک ما از یک شکل در پرسپکتیو ممکن است دچار اشتباه شود؛ به همین دلیل شکل واقعی یک سطح را تنها هنگامی که از روبه رو به آن نگاه می کنیم، در می یابیم. دیگر مشخصه‌های تکمیلی سطح، شامل رنگ، وجه، نقش و بافت آن می‌باشد که بر پایداری و با دیداری آن تاثیرگذار است. در آفرینش یک ترکیب دیداری، سطح برای بیان حدود و مرزهای یک حجم به کار گرفته می شود. سطح در معماری بیان گر احجام سه بعدی در فضا می باشند. مشخصات هر سطح یعنی اندازه، شکل، بافت و هم چنین رابطه ای که این سطوح در فضا با یک دیگر برقرار می کنند، تعیین کنندهٔ کیفیت فضای محصور شده و نشان دهندهٔ ویژگی فرم‌های به وجود آمده، خواهد بود. در طراحی معمارانه، سه نوع اصلی سطوح مورد استفاده قرار می گیرد: 1.سطح بالای سقف (مانند سقف بام), 2.سطح دیوار, 3.سطح کف (مانند سطح زمین),

عناصر سطح گونه[ویرایش]

خانهٔ کافمن (آبشار), کانلزویل، پنسیلوانیا، 1936-37, اثر : فرنک لوید رایت, بتن مسلح به صورت صفحات افقی، سطح بام و کف را تشکیل داده و از هستهٔ عمودی مرکزی خارج شده است.

معماری فرنک لوید رایت؛ سرشار ازعناصر سطح گونه

حجم[ویرایش]

یک سطح ادامه می یابد و تبدیل می‌شود به حجم با این ویژگی ها: طول، عرض، ارتفاع, فرم ، فضا, وجه, جهت, موقعیت,

سطح در جهتی به غیر از امتدادش ادامه می یابد و به حجم تبدیل می گردد. از نظر مفهومی، یک حجم دارای سه بعد طول، عرض و ارتفاع می باشد. در فرهنگ معماری، حجم عنصری سه بعدی است و می تواند یک فضای بعد دار باشد که اجسامی در آن قرار گرفته اند، و یا یک فضای خالی باشد که سطوح آن را احاطه کرده اند. در معماری، حجم فضایی است که به وسیلهٔ سطوح دیوار، سقف و کف تعریف می‌شود و یا مقدار فضایی است، که تودهٔ ساختمان آن را پر کرده است. برای درک نقشه‌های نما، پلان و مقاطع، آگاهی از این دوگانگی و توجه به آن، بسیار با اهمیت است:

پلان و مقطع: فضای تعریف شده به کمک سطوح دیوار، کف، سقف و یا بام

نما: فضایی که حجم یک ساختمان در آن قرار می گیرد.

پانویس[ویرایش]

برگرفته از کتاب «معماری: فرم، فضا و نظم» نوشتهٔ فرانسیس دی کی چینگ - ویرایش دوم؛ چاپ سوم - برگردان: علیرضا تغابنی و سپیده صدیقه قویدل - فصل اول، عناصر پایه Architecture, form, space & order, c 1996 - Ching. Frank - 1. Basic Elements