علی عبدالرازق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

شیخ علی عبدالرازق، فقیه، حقوقدان و از اصلاح طلبان مسلمان است. شهرت کتاب او «الاسلام و اصول الحکم» مرزهای مصر را درنوردید طوری که او را با نام صاحب کتاب «الاسلام و اصول الحکم» می شناسند

زندگینامه[ویرایش]

علی عبدالرازق متولد سال ۱۸۸۸ در روستایی از توابع «المینا» در کشور مصر است. او در کودکی قرآن را حفظ کرد. خانواده اش از عالمان دینی بودند و به همین جهت عبدالرازق هم تحصیلات خود را در دانشگاه الازهر قاهره ادامه داد. پس از اتمام تحصیلات، او در سال ۱۹۱۵ به کشور انگلستان سفر کرد و در ۱۹۱۵ به مصر بازگشت. از ۱۹۱۵ تا ۱۹۲۵ در سمت قاضی شرع و الازهر مشغول بود تا اینکه به خاطر تألیف کتاب جنجالی «الاسلام و اصول الحکم» به دادگاه ویژه علمای الازهر فرا خوانده شد.

گفته شده که از زمان ورود صنعت چاپ به مصر، هیچ کتابی جنجالی تر از «الاسلام و اصول الحکم» به چاپ نرسیده است. هیئت ۲۴نفره علمای طراز اول الازهر پس از جلسه محاکمه با حضور شیخ علی عبدالرازق، او را محکوم کرده و کتابش را مخالف با دین اسلام تشخیص دادند.

پس از اخراج از دانشگاه الازهر، عبدالرازق به لندن بازگشت و در دانشگاه آکسفورد مشغول تحصیل شد. او طی این سالها ضمن دیدار از کشورهای آفریقایی مقالاتی را در نشریه «السیاسة» مصر منتشر می کرد. نهایتاً بعد از اتمام جنگ جهانی دوم و در زمانی که برادرش شیخ مصطفی عبدالرازق جزء شیوخ طراز اول دانشگاه الازهر بود، هیأت علمای دانشگاه الازهر رأی دادگاه سال ۱۹۲۵ را فسخ و تمام مناصب شرعی او اعاده کرد. اما عبدالرازق بعد از آن به کسوت فقیهان بازنگشت و به دانشگاه قاهره رفت و مدتی هم در سمت رییس دانشگاه قاهره باقی بود. او در این فاصله تحقیقات خود را روی موضوع حجیت «اجماع» در فقه متمرکز کرد و در نقد آن با استفاده از آرای فقیه بزرگ قرن سوم، ابراهیم بن سیار معتزلی، کتابی را تحت عنوان «الاجماع فی الشریعة الاسلامیة» به چاپ رساند.

او همچنین با سخنرانی در انجمن علمی عالی عربی، وابسته به دانشگاه اول عربی که [زمانی]زیرنظر شیخ محمد عبده بود درباره آنچه در کتابش تدوین کرده بود به مقایسه پیوند فکری موجود بین تفکر خودش و امام محمد عبده پرداخت.

نهایتاً در ۲۳ سپتامبر ۱۹۶۶ بدون آنکه تحقیقاتش به اتمام برسد و آنچه را که آرزو داشت به نتیجه برساند در حالی که هنوز زوایای پنهان کتابش را آشکار نکرده بود درگذشت.

آراء و نظریات[ویرایش]

عبدالرازق در کتاب خود، با الهام گیری از تعالیم شیخ محمد عبده که در کتاب «الاسلام والنصرانیة بین العلم و المدنیة» متجلی شد و همچنین با استفاده از متون قرآن، و تراث اسلامی درصدد اثبات این نکته است که اسلام هیچگاه بر شکل خاصی از حکومت تأکید نکرده و پدیده ای به نام خلافت اسلامی هیچ ربطی به ماهیت دین اسلام ندارد. بسیاری معتقدند شیخ علی عبدالرازق در کتابش، نظریات استاد خود امام محمد عبده را با وضوح بیشتری بیان می کند. انتشار کتاب او به خصوص پس از زوال امپراتوری عثمانی در ترکیه و الغای خلافت، شوک سنگینی را به طیف فقیهان سنتی وارد کرد و حتی فقهای برجسته دانشگاه الازهر چون شیخ عبدالوهاب خلّاف، علی‌رغم نزدیکی افکار با عبدالرازق از اظهار نظر در چنین جوی خودداری کردند. یکی از سرسخت ترین معاندان او شیخ رشید رضا بود. رشید رضا بر عکس استاد خود شیخ محمد عبده، از طرز تلقی سنتی ـ تقلیدی دفاع کرده و درباره کتاب عبدالرازق چنین نوشت:

«بر بزرگان مصر جایز نیست که نسبت به این (کتاب) ساکت بمانند.. مؤلف رجالی از میان آنهاست. پس بر آنان واجب است که حکم اسلام را درباره این کتاب آشکار سازند. اگر در این رابطه کوتاهی صورت پذیرد، ممکن است یارانِ او سکوت آنان را، یا مجوزی برای کتاب و یا ناتوانی در مواجهه ی ایشان با کتاب تلقی کنند»

عبدالرازق در کتاب خود به تفصیل، نظرات عنوان شده رشید رضا در کتاب «الخلافة او الامامة العظمی» را به چالش کشید.

همچنین عبدالرازق فصل مختصری از کتابش را به اجماع اختصاص داد و بعدها در کتاب دیگر خود، به طور کامل به نقد مبانی حجیت اجماع در فقه پرداخت. دیدگاههای عبدالرازق درباره اجماع مورد توجه فقیه بزرگ و رییس دانشگاه الازهر شیخ محمود شلتوت قرار گرفت. شیخ شلتوت هم در کتاب معروفش «الاسلام عقیدة وشریعة» تحقیق اجماع نظری را امری غیرممکن برمی شمارد.

منابع و مصادر[ویرایش]

  • اسلام و مبانی حکومت/ترجمه: محترم رحمانی، محمدتقی محمدی/نشر سراهی
  • الاجماع فی الشریعة الاسلامیة
  • الاسلام عقیدة وشریعة

جستارهای وابسته[ویرایش]

ابراهیم بن سیار معتزلی

محمد عبده

محمود شلتوت

احمد صبحی منصور

محمد جواد غروی