علی ریاضی

علی ریاضی
درگذشت	فروردین ۱۳۲۶
ملیت	ایرانی
پیشه	صاحبمنصب ارتش
نقش‌های برجسته	وزیر جنگ و وزیر فرهنگ
دوره	پهلوی
فرزندان	شکوه ریاضی

کابینه کودتا به ریاست سید ضیاء با حضور سردارسپه که تنها سه ماه دوام داشت؛ شرکت کنندگان در کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ (از سمت چپ، ردیف جلو) : رضاشاه، مسعود کیهان، سرهنگ گلیروپ (فرمانده سوئدی ژاندارمری)، سید ضیاءالدین طباطبایی، حسین دادگر، حسن مشار، علی ریاضی، کاظم خان سیاح

علی‌خان ریاضی از افسران ژاندرمری و تحصیلکرده اروپا بود. پس از به وزارت رسیدن سپهدار اعظم به خارج اعزام شد و وابسته نظامی ایران در فرانسه شد. بعدها به ایران بازگشت و درجه سرلشکری گرفت. در سمت رئیس فرهنگ فارس خدمات خوبی عرضه کرد. پس از شهریور ۱۳۲۰ مدتی هم وزیر جنگ بود.

تحصیلات ابتدائی و ژاندارمری

علی‌خان از محصلینی بود که در سال ۱۲۹۱ برای ادامه تحصیلات از طرف وزارت جنگ به اروپا اعزام شدند. وی پس از ورود به فرانسه در مدرسه مهندسی ورسای به تحصیل اشتغال ورزید و دوره مدرسه مزبور را باتمام رسانید و پس از بازگشت از اروپا وارد ژاندارمری شد. در آن زمان درجه سلطانی داشت و علاوه بر خدمات اداری، در مدرسه صاحبمنصبان ژاندارمری تدریس می‌کرد. هنگامی که قرارداد ۱۹۱۹ به امضاء رسید، یک هیأت نظامی مرکب از هفت انگلیسی و هفت ایرانی (مرکب از افسران قزاقخانه و ژاندارمری) جهت تهیه مقررات اجرایی نظام به شور و تعاطی افکار نشستند. ماژور علی‌خان یکی از اعضای ایرانی هیأت بود. این هیأت ظرف سه ماه طرح مزبور را تهیه کردند اما چون پرونده قرارداد ۱۹۱۹ بسته شد، این طرح نیز از دستور کار خارج شد.

پس از کودتای ۱۲۹۹

سید ضیاءالدین طباطبایی مدیر روزنامه رعد با صاحبمنصبانی که در ژاندارمری تحصیلات اروپائی داشتند حشر و نشر داشت و از جمله بین او ماژور علی‌خان ریاضی دوستی و مودتی ایجاد شده بود. پس از کودتا که سیدضیاء‌الدین به رئیس‌الوزرائی رسید، علی‌خان درجه نایب سرهنگی گرفت و تحقیقاً مشیر و مشار سیدضیاء در امور ژاندارمری شد. پس از رفتن سیدضیاء‌الدین و تشکیل قشون متحدالشکل، کلنل ریاضی به عضویت شورای نظام درآمد که وظیفه آن تنظیم مقررات و آئین‌نامه‌های قشون بود. کمی بعد به عنوان سرپرست افسران اعزامی به خارج، به اروپا رفت و با ارتقاء به درجه سرهنگ تمامی وابسته نظامی ایران در فرانسه شد و مدتها در این مأموریت بود تا اینکه در سال ۱۳۱۵ جراید فرانسه مطالبی علیه رضاشاه انتشار دادند و روابط ایران و فرانسه قطع شد. در پی آن کلیه اعضای سفارت به تهران احضار شدند. از جمله سرهنگ ریاضی به تهران آمد و از ارتش اخراج شد. سپس ریاست اداره فرهنگ فارس را به او سپردند. کمی بعد مدیرکل باستان‌شناسی کشور شد و مجدداً در سال ۱۳۱۸ با ارتقاء به درجه سرتیپی به ارتش بازگردانیده شد و ریاست اداره مهندسی و استحکامات ارتش را به او سپردند و پس از مدت کوتاهی ریاست رکن دوم ستاد ارتش هم ضمیمه کار او شد.

طرح استخدام سربازان پیمانی

پس از شهریور ۱۳۲۰، شورای عالی نظام که ریاضی هم عضو آن بود دو طرح تهیه و امضا کردند که اولی مشعر بود بر مرخص کردن سربازان وظیفه و طرح دوم دلالت داشت بر استخدام سربازان پیمانی. طرح دوم باعث برافروخته شدن آتش خشم رضاشاه شد به طوریکه افسران شورای عالی نظام را که امضا کنندگان طرح بودند تنبیه بدنی کرد. از جمله سرتیپ ریاضی و سرلشکر نخجوان را کتک زده و دستور داد آنهارا به زندان دژبان منتقل کردند. فردای روز استعفای رضاشاه هر دو آزاد شدند.

وزارت فرهنگ و وزارت جنگ

پس از آزادی ریاضی به معاونت ستاد ارتش منصوب شد. سپس معاون وزارت جنگ شد. در اواخر ۱۳۲۲ به ریاست ستاد ارتش رسید و در فروردین ۱۳۲۳ درجه سرلشکری گرفت. مدت کوتاهی وزیر فرهنگ شد و سپس در کابینه ساعد به وزیر جنگی منصوب شد و چندی هم رئیس دفتر نظامی محمدرضاشاه بود و در ۱۳۲۶ در سن ۶۴ سالگی درگذشت.

منبع‌ها

• دکتر باقر عاقلی. رضاشاه و قشون متحدالشکل. تهران: نشر نامک، ۱۳۸۶. ISBN 964-6895-05-0.