علم حروف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

علم حروف، به تفسیر حروف و اسما، از طریق قواعدی که در این علم تعریف شده می‌پردازد.
البته علم حروف به جهت تفریح و سرگرمی یا ساختن معما هم کاربرد دارد .

تفاوت علم حروف با علم اعداد یا همان عددشناسی این است که علم اعداد تنها می پردازد به تفسیر و معنای اعداد از طریق اعداد و ترکیب‌های عدد؛ اما علم حروف می پردازد به تفسیر اسما، کلمات و حروف از طریق حروف و اعداد .

علم حروف عربی را جفر، علم حروف عبری را گماتریا و علم حروف لاتین را لگزیگرام می نامند . مراد از مطلق كلمه (علم الحروف)، همان علم جفر است. جفر در لغت به معناي پوست بزغاله است و چون اوراق اوليه اين علم (بر اساس نقلي از مسلمانان) بر روي پوست بزغاله نوشته و عرضه شده بود بدين نام خوانده شده است.

منشا علم حروف[ویرایش]

منشا علم حروف دقیقا مشخص نیست . اما نهضت هایی همچون نهضت حروفیه با تکیه بر ارزش ‍ عددی حروف الفبا، تلاش هایی برای شکستن الفاظ جامد و بی روح داشت تا مخاطبان خویش را به تامل و تفکر وادار نماید.

حروفیه معتقد بودند که « همه اشیا استوار به حروف میباشند » و « هر کس خواص حروف بداند همه اشیاء مسخر او شود » و علاوه بر این عقیده داشتند « همه ی اسرار قرآن و احکام و سر قیامت و مبدا و معاد و هر چه از ازل بوده و باشد و خواهد بودن » در پرده ی 32 حرف فارسی مستور میباشد.

ما سی و دو حرف لا یزالیم -- ما مظهر ذات بی زوالیم

قایم به وجود ماست اشیاء -- بی هستی ما کجاست اشیا؟

تاریخ اعتقاد به خاصیت داشتن حروف در اسلام بسیار کهن است.(ابن ندیم در الفهرست [ص 429])

در منطق فیثاغورث عدد معنا و مفهوم کلی و ماورا ء کمیت آورد، مثلا مثلث و مربع فقط کمیت نیستند و دارای شخصیت اند، اصلی هستند نه فرعی و عرضی، عدد در مکتب فیثاغورث مظهری از وحدت است که هیچگاه از مبدا خود جدا نمیشود.

در مورد سابقه توجه به این مباحث در اسلام اظهار نظرهای بسیاری شده است اما یکی از آنها که از درجه اهمیت بیشتری بر خوردار است، نظر سید حسن نصر است وی میگوید : «تنظیم و تدوین علم تمثیل و رموز عددی حروف با علم عدد را که نظیر آن نزد فیثاغورثیان قدیم و پیروان مکتب کابال * در مغرب زمین نیز وجود داشته است در اسلام به علی (ع) نسبت داده اند»

در توجه به حروف همین بس که جنبشهایی که در ایران و سرزمین‌های اسلامی با اعتقاد به حروف رشد کرده بودند توانسته بودند پیروان بسیاری را نیز به دور اندیشه خود جمع کنند.

حروف[ویرایش]

ترتیب شماره حروف[ویرایش]

تریب شماره حروف همان ترتیب حروف در زبان فارسی است منهای یک . یعنی شماره حروف از صفر ( الف ) شروع و با سی و یک ( ی ) ختم می‌شود .

ارکان عددی[ویرایش]

علم حروف چهار رکن عددی دارد و یک رکن وهمی دارد .

و رکن وهمی همان فضای خالی بین کلمات است . و آن را عدد کل می نامند .

طبع حروف[ویرایش]

حروف ظرفیت داشتن چهار طبع و یک روح را دارند .

  • 16 حرف اول در زبان فارسی اختیاری ندارد ( روحی ندارد ) . و به آنها حروف مطلق اطلاق می‌شود .

{الف . ب . پ . ت . ث . ج . چ . ح . خ . د . ذ . ر . ز .ژ . س . ش }

  • 16 حروف دوم در زبان فارسی اختیار دارند ( روح دارند ) . و به آنها حروف نسبی اطلاق می‌شود .

{ص . ض . ط . ظ . ع . غ . ف . ق . ک . گ . ل . م . ن . و . ه . ی }

با توجه به جدول اهطمیه حروف بادی و ..... تعریف می شوند

  • این حروف بادی هستند .

ب و ی ن ص ت ض

  • این حروف آتشی هستند .

ا ه ط م ف ش ذ

  • این حروف خاکی هستند .

د ح ل ع ر خ غ

  • این حروف آبی هستند .

ج ز ک س ق ث ظ

(اول نقطه و بعد از آن الف را منشا تمام حروف می دانند) حرف الف و ص دارای طبع مشخصی نیستند و حرف الف نشان سکون کامل است و ص نشان اختیار کامل . حرف ی هم از حروف نسبی است و هم طبع چهار گانه دارد .

عده ای اعتقاد دارند منظور از فرشتگان با بال‌های دوگانه . سه گانه و چهار گانه که در قرآن ( سوره فاطر آیه یک ) به آن اشاره شده است . همان حروف است که هر کدام از طبع‌های آن یک بال محسوب می‌شود .

حروفی که داری چند طبع هستند . طبیعت قالب به ترتیب آب . خاک . آتش . باد است .

بسط حروف[ویرایش]

بسط در لغت به معنای گشادن است . روش‌های بسط تنوع بسیاری دارد . از انواع شناخته شده بسط‌ها .

و ..

بسط حروفی[ویرایش]

دوبار بسط می دهیم باران را میشود:

ب الف ر الف نون

ب الف لام ف ر الف لام ف نون واو نون.

از میراث حروفیه[ویرایش]

  • ظهور هستی با صوت است .اگر چیزی بی جان را به چیز بی جان دیگر بزنیم صوت که جوهر آن است ظهور می‌کند .این ظهور در جانداران از روی اراده و اختیار است.کمال صوت کلمه است و این نیز تنها در انسانها ظهور میکند.کلمه از حروف تشکیل شده است بنا بر این اصل صوت و کلمه حرف است. عربی ۲۸ حرف دارد که قرآن با آنها نوشته شده است و پارسی ۳۲ حرف دارد که جاودان نامه (کتاب اصلی فضل الله حروفی) با آن نوشته شده است.

مرتبط[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • کتاب بحرالغرائب . ثقه الاسلام شیخ محمد هروی . پژوهش و تصحیح طهیر طیب .
  • برخی بررسی‌ها در باره جنبشهای اجتماعی ایران - احسان طبری 1384 ص 332
  • اگاهی‌های تازه از حروفیان - مجله دانشگاه ادبیات تهران - سال 2 شماره 3
  • نسخه خطی استوار نامه- کتابخانه ی واتیکان - به شماره ی 43 ورق 34
  • فهرست متون حروفیه- عبدالباقی گولپینارلی- 1374