عدسی چشمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مجموعه ای از چشمی های متفاوت

چشمی (به انگلیسی: Eyepiece) در یک ابزار نوری مانند میکروسکوپ یا تلسکوپ عدسی‌ یا مجموعه ای از عدسی هاست که بعنوان یک سامانه اپتیکی مستقل به چشم بیننده نزدیکتر است و ناظر از طریق آن یا آنها تصویر را می‌بیند.

عملکرد چشمی به این ترتیب است که برای چشم تصویری مجازی و معمولاً بزرگتر از تصویر معمولاً حقیقی ای که توسط عدسی شیئی در ابزارهایی مانند میکروسکوپ یا تلسکوپ در کانون آن تشکیل شده است به وجود می آورد.در این وضعیت چشم برای تطابق خود را طوری تنظیم می کند که انگار جسم دوباره از فاصله ای بسیار دور مورد مشاهده است که به این نوع پیکر بندی اپتیکی، سامانه بی‌کانون[۱] یا سامانۀ اپتیکی با هم‌گرایی صفر می گویند و میزان بزرگنمایی کل ابزار نوری در این حالت به نسبت فاصله‌ کانونی عدسی چشمی و شیئی بستگی دارد.

در تلسکوپ گالیله ای منسوب به گالیله چشمی قبل از تشکیل تصویر جایی قبل از صفحه کانونی قرار می گیرد و بنابراین هیچگونه تصویر حقیقی تشکیل نشده و چشمی تنها از ایجاد تصویر مجازی با کمک شیئی تلسکوپ بهره می برد. با این حال تمامی اصول اپتیکی برای سامانۀ بی‌کانون هم در این ابزار مراعات می شود.

البته در عکاسی به روش بی کانون از چشمی های مخصوصی استفاده می شود که تصویری حقیقی را در فاصلۀ محدود، روی صفحه تصویر جایی که فیلم یا سنسورهای حساس به نور قرار گرفته تشکیل دهند، در این روش می توان برای مقایسه تصور کرد که صفحه تصویر یا سنسور دریافت کننده نور مانند دستگاه بارجفت‌شده همان نقشی را دارد که شبکیۀ چشم ناظر بعنوان آخرین سطح دریافت کننده نوری در دریافت تصویر نهایی با کمک ابزاری مانند تلسکوپ دارد.

در بهترین وضعیت مردمک خروجی چشمی و مردمک ورودی چشم ناظر همپوشانی دارند. البته در طراحی های قدیمی این نکته کمتر در نظر گرفته می شده و این بدان معنی است که مثلاً مقداری از نور دریافتی بعلت اینکه باریکۀ خروجی نور در محدوده مردمک چشم قرار نداشته هرز می رفته بعلاوه مردمک خروجی چشمی با یک فاصله جزیی از سطح آخرین عدسی قرار می گیرد و به این ترتیب بین مردمک چشم و مردمک خروجی اندکی فاصله رعایت می شود و چشم با کمک معمولاً یک حلقۀ لاستیکی که برای حذف نور مزاحم اطراف بطور نا متقارن ساخته می شود در موقعیتی ثابت قرار می گیرد . علاوه بر اینها برای چشمی هایی که طراحی آنها برای فاصله کانونی (تقریباً) ثابتی است دارای این قابلیت هستند که با تنظیم ظریف و جلو عقب کشیدن، خود را با چشم ناظرهای مختلف از قبیل کسانی که عینک طبی استفاده می کنند، مطابقت دهند.

طراحی یک چشمی علاوه بر آنچه که گفته شد ممکن است شامل اجزا تکمیلی دیگری باشد که کارایی آنرا بهتر می کند و بطور مختصر گفته می شود:

  • دیافراگم میدان دید: این قسمت برای محدود کردن میدان دید معمولاً در محل صفحه کانونی شیئی قرار می گیرد.
  • رزوه فیلتر: این رزوه اضافی امکان جایگذاری فیلتر مناسب را برای حذف عمدی قسمتی از طول موجهای نور دریافتی در اختیار می گذارد.
  • واشر جایگذاری: این واشر فلزی برای تعبیه اجزا چشمی کاملاً در قسمت داخلی از نظر پنهان می ماند و با کمک پیچ ظریف یا گیرۀ حلقه ای بر جا محکم می شود. سطح بیرونی آن برخلاف سطح درونی کاملا صاف است بطوریکه هنگام تعویض دچار گرفتگی نمی شود.در ضمن سطح داخلی آن به رنگ تیره است که برای جذب نور مزاحم مناسب می باشد.



منابع و پانویس[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Eyepiece»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۳).

  1. Afocal system