عبدالله امیرطهماسبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله امیرطهماسبی
وزیر جنگ ایران
پادشاه احمدشاه قاجار
رضا شاه پهلوی
وزیر فواید عامه
استاندار آذربایجان
(شرقی/غربی)
اطلاعات شخصی
تولد عبدالله‌خان امیرطَهماسِبی
۱۲۶۰ خورشیدی
۱۸۸۱
تهران
مرگ ۱۴ فروردین ۱۳۰۷
۱۹۲۸
بروجرد، استان لرستان
همسر خاور امیرطهماسبی
فرزندان ایراندخت، قاسم، احمد، پوراندخت، ناصر، پوراندخت
پیشه ، سیاستمدار
دین اسلام
خدمت نظامی
وفاداری Flag of Iran قاجاریه
 ایران دوره پهلوی
درجه امیرلشکر (سرلشکر)
دستورات فرماندار نظامی تهران
فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار


امیرلشکر (سرلشکر) عبدالله امیرطهماسبی یا عبدالله‌خان امیرطَهماسِبی (۱۲۶۰ خ. تهران - ۱۳۰۷ خ. بروجرد) فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار بود و مدتی مافوق رضاخان میرپنج (رضاشاه بعدی) شد. مدتی فرماندار کل آذربایجان بود و سپس وزیر جنگ رضاشاه و دولت فروغی شد.[۱]

قبل از کودتای اسفند ۱۲۹۹[ویرایش]

خانوادهٔ عبدالله خان از ایرانیانی بودند که به شمال ارس مهاجرت کرده‌بودند و پس از تصرف آن مناطق توسط روسیه به تهران آمدند. پدر او در نیروهای قزاق بود و عبدالله نیز در تهران به مدرسه نظامی قزاق‌ها رفت. او در سال ۱۲۹۸/۱۹۱۹ به درجه امیرتومانی رسید و سپس فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار شد.[۲]

پس از کودتا[ویرایش]

پس از تشکیل قشون متحدالشکل، ادغام قوای قزاق و ژاندارمری و ساماندهی به درجات سابق و نیز علیرغم توجه و توصیه احمدشاه نسبت به عبدالله خان، رضاخان در تبدیل درجات قدیم به جدید به او تنزیل درجه داد و امیرتومان فرمانده گارد سلطنتی تبدیل به سرتیپ شد و از فرماندهی گارد به فرماندهی تیپ سوار لشکر مرکز تنزل مقام یافت[۳]. پس از فتح قلعه چهریق اما رضاخان به دنبال افسر لایقی بود که بتواند قشون آذربایجان را بخوبی اداره نماید. لاجرم سرتیپ عبدالله خان را انتخاب نمود و پس از ارتقای درجه وی به امیرلشکری وی را فرمانده قوای آذربایجان و حاکم نظامی آن خطه کرد[۴]. امیرلشکر امیرطهماسبی در دستگیری اقبال السلطنه ماکوئی که به فرمان رضاخان صورت گرفت و تصرف خزائن او کارگردان اصلی بود (تابستان ۱۳۰۳)[۵]. مع الوصف عبدالله خان در مقام حکومت نظامی آذربایجان چندان دوامی نکرد و مقارن سفر سردار سپه به آذربایجان در بهار ۱۳۰۴ به تهران فراخوانده شد و سرتیپ محمدحسین آیرم جانشین وی شد[۶]. پس از آن امیرطهماسبی چندی معاون وزیر جنگ و مدتی نیز حاکم نظامی بود[۷].

انقراض قاجاریه[ویرایش]

امیر لشکر عبدالله خان امیرطهماسبی، در سرنگونی آخرین شاه قاجار و تحویل گرفتن کاخ‌های قاجاری مشارکت داشت[۸]. وی مأمور اخراج و تبعید محمدحسن میرزا ولیعهد و حرمسرای احمد شاه بود. گویا در برخورد با محمدحسن میرزا از خود رذالت و نمک ناشناسی بروز داد[۹]. پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه در زمان رئیس الوزارائی فروغی ذکاءالملک وزیر جنگ بود و در کابینه مهدیقلی هدایت به وزارت فوائد عامه و تجارت رسید[۹].

مرگ[ویرایش]

او در روز ۱۴ فروردین سال ۱۳۰۷، زمانی که، برای سرکشی راه بروجرد–خرم‌آباد رفته بود[۱۰] در نزدیکی قریه رازان[۱۱] توسط عده‌ای از افراد مسلح از طایفه دلفان (به نامهای عباس سرناوه -شیخ فرزند سلیم و براگجر)[نیازمند منبع] به ضرب گلوله به شدت مجروح شده و متعاقباً درگذشت[۱۱]. شایع شد که این ترور توسط شخص رضاخان ترتیب داده شده بود، اگرچه هرگز مدرکی دال بر این مدعا ارائه نشد[۱۲]. به مناسبت قتل امیرلشکر امیرطهماسبی به دستور شاه یک روز مدارس کل کشور تعطیل شد. مؤتمن‌الملک رئیس مجلس نیز با اظهار تأسف و تأثر از فاجعه، جلسه علنی مجلس را تعطیل کرد[۱۳].

دیگر مآثر[ویرایش]

به دستور امیر لشکر عبدالله خان امیرطهماسبی، خانبابا معتضدی فیلمی از مراسم ورود رضاشاه پهلوی به مجلس مؤسسان گرفته‌است که بقایای این فیلم باقی مانده‌است.[۱۴]
امیرطهماسبی کتابی به نام تاریخ شاهنشاهی پهلوی درباره قیام مردم ایران و انقراض قاجاریه و سلطنت رضاخان پهلوی تنظیم و به چاپ رسانید. در این کتاب سعی شده است سلطنت رضاخان موجه و مورد علاقه قاطبه مردم نشان داده شود[۱۵].

یادکرد[ویرایش]

  1. دائرةالمعارف تبریز
  2. دانشنامهٔ ایرانیکا، سرواژهٔ AMIR-ṬAHMĀSEBI
  3. عاقلی، ص ۲۲۲
  4. عاقلی، ص ۲۲۳
  5. عاقلی، ص ۲۲۶-۲۲۴
  6. عاقلی، ص ۲۲۹
  7. عاقلی، ص ۲۲۹
  8. روزنامه همشهری
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ عالقی، ص ۲۳۰
  10. دائرةالمعارف تبریز
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ عالقی، ص ۳۸۳
  12. ویکی‌پدیای انگلیسی
  13. عالقی، ص ۳۸۴
  14. فکوهی، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸
  15. عاقلی ۳۸۵

منابع[ویرایش]