عبدالله امیرطهماسبی

عبدالله امیرطهماسبی

شناسنامه
نام کامل	عبدالله‌خان امیرطَهماسِبی
معروف به	امیرلشکر
زادروز	۱۲۶۰ ۱۸۸۱
زادگاه	تهران, ایران ، ایران
تاریخ مرگ	۱۴ فروردین ۱۳۰۷ ۱۹۲۸
محل مرگ	بروجرد, استان لرستان ، ایران
همسر(ان)	خاور امیرطهماسبی
فرزندان	ایراندخت، قاسم، احمد، پوراندخت، ناصر، پوراندخت
خویشاوندان سرشناس	امیررضا امیربختیار
دین	اسلام
اطلاعات سیاسی
سمت	فرمانده گارد سلطنتی
سمت‌های پیشین	فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار وزیر جنگ ایران وزیر فواید عامه فرماندار نظامی تهران
فعالیت‌ها	شرکت در سرنگونی قاجار

امیرلشکر (سرلشکر) عبدالله امیرطهماسبی یا عبدالله‌خان امیرطَهماسِبی (۱۲۶۰ خ. تهران - ۱۳۰۷ خ. بروجرد) فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار بود و مدتی مافوق رضاخان میرپنج (رضاشاه بعدی) شد. مدتی فرماندار کل آذربایجان بود و سپس وزیر جنگ رضاشاه و دولت فروغی شد.

قبل از کودتای اسفند ۱۲۹۹

خانوادهٔ عبدالله خان از ایرانیانی بودند که به شمال ارس مهاجرت کرده‌بودند و پس از تصرف آن مناطق توسط روسیه به تهران آمدند. پدر او در نیروهای قزاق بود و عبدالله نیز در تهران به مدرسه نظامی قزاق‌ها رفت. او در سال ۱۲۹۸/۱۹۱۹ به درجه امیرتومانی رسید و سپس فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار شد.

پس از کودتا

پس از تشکیل قشون متحدالشکل، ادغام قوای قزاق و ژاندارمری و ساماندهی به درجات سابق و نیز علیرغم توجه و توصیه احمدشاه نسبت به عبدالله خان، رضاخان در تبدیل درجات قدیم به جدید به او تنزیل درجه داد و امیرتومان فرمانده گارد سلطنتی تبدیل به سرتیپ شد و از فرماندهی گارد به فرماندهی تیپ سوار لشکر مرکز تنزل مقام یافت. پس از فتح قلعه چهریق اما رضاخان به دنبال افسر لایقی بود که بتواند قشون آذربایجان را بخوبی اداره نماید. لاجرم سرتیپ عبدالله خان را انتخاب نمود و پس از ارتقای درجه وی به امیرلشکری وی را فرمانده قوای آذربایجان و حاکم نظامی آن خطه کرد. امیرلشکر امیرطهماسبی در دستگیری اقبال السلطنه ماکوئی که به فرمان رضاخان صورت گرفت و تصرف خزائن او کارگردان اصلی بود (تابستان ۱۳۰۳). مع الوصف عبدالله خان در مقام حکومت نظامی آذربایجان چندان دوامی نکرد و مقارن سفر سردار سپه به آذربایجان در بهار ۱۳۰۴ به تهران فراخوانده شد و سرتیپ محمدحسین آیرم جانشین وی شد. پس از آن امیرطهماسبی چندی معاون وزیر جنگ و مدتی نیز حاکم نظامی بود.

انقراض قاجاریه

امیر لشکر عبدالله خان امیرطهماسبی، در سرنگونی آخرین شاه قاجار و تحویل گرفتن کاخ‌های قاجاری مشارکت داشت. وی مأمور اخراج و تبعید محمدحسن میرزا ولیعهد و حرمسرای احمد شاه بود. گویا در برخورد با محمدحسن میرزا از خود رذالت و نمک ناشناسی بروز داد. پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه در زمان رئیس الوزارائی فروغی ذکاءالملک وزیر جنگ بود و در کابینه مهدیقلی هدایت به وزارت فوائد عامه و تجارت رسید.

مرگ

او در روز ۱۴ فروردین سال ۱۳۰۷، زمانی که، برای سرکشی راه بروجرد–خرم‌آباد رفته بود در نزدیکی قریه رازان توسط عده‌ای از افراد مسلح از طایفه دلفان (به نامهای عباس سرناوه -شیخ فرزند سلیم و براگجر)^{[نیازمند منبع]} به ضرب گلوله به شدت مجروح شده و متعاقباً درگذشت. شایع شد که این ترور توسط شخص رضاخان ترتیب داده شده بود، اگرچه هرگز مدرکی دال بر این مدعا ارائه نشد. به مناسبت قتل امیرلشکر امیرطهماسبی به دستور شاه یک روز مدارس کل کشور تعطیل شد. مؤتمن‌الملک رئیس مجلس نیز با اظهار تأسف و تأثر از فاجعه، جلسه علنی مجلس را تعطیل کرد.

دیگر مآثر

به دستور امیر لشکر عبدالله خان امیرطهماسبی، خانبابا معتضدی فیلمی از مراسم ورود رضاشاه پهلوی به مجلس مؤسسان گرفته‌است که بقایای این فیلم باقی مانده‌است.
امیرطهماسبی کتابی به نام تاریخ شاهنشاهی پهلوی درباره قیام مردم ایران و انقراض قاجاریه و سلطنت رضاخان پهلوی تنظیم و به چاپ رسانید. در این کتاب سعی شده است سلطنت رضاخان موجه و مورد علاقه قاطبه مردم نشان داده شود.

منابع

• سایت دائرةالمعارف شهر تبریز، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸
• دکتر باقر عاقلی. رضاشاه و قشون متحدالشکل. تهران: نشر نامک، 1386. ISBN 964-6895-05-0. 
• روزنامهٔ همشهری، پنجشنبه ۱۵ آبان ۱۳۸۲ - سال یازدهم - شماره ۳۲۱۷
• مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، مدخل Amir Abdollah Tahmasebi، آخرین بازدید ۱۹ ژانویه ۲۰۱۱