عبدالله امیرطهماسبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله امیرطهماسبی
وزیر جنگ ایران
پادشاه احمدشاه قاجار
رضا شاه پهلوی
وزیر فواید عامه
استاندار آذربایجان
(شرقی/غربی)
اطلاعات شخصی
تولد عبدالله‌خان امیرطَهماسِبی
۱۲۶۰ خورشیدی
۱۸۸۱
تهران
مرگ ۱۴ فروردین ۱۳۰۷
۱۹۲۸
بروجرد، استان لرستان
همسر خاور امیرطهماسبی
فرزندان ایراندخت، قاسم، احمد، پوراندخت، ناصر، پوراندخت
پیشه ، سیاستمدار
دین اسلام
خدمت نظامی
وفاداری Flag of Iran قاجاریه
State Flag of Iran (1964-1980).svg ایران دوره پهلوی
درجه امیرلشکر (سرلشکر)
دستورات فرماندار نظامی تهران
فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار


امیرلشکر (سرلشکر) عبدالله امیرطهماسبی یا عبدالله‌خان امیرطَهماسِبی (۱۲۶۰ خ. تهران - ۱۳۰۷ خ. بروجرد) فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار بود و مدتی مافوق رضاخان میرپنج (رضاشاه بعدی) شد. مدتی فرماندار کل آذربایجان بود و سپس وزیر جنگ رضاشاه و دولت فروغی شد.[۱]

قبل از کودتای اسفند ۱۲۹۹[ویرایش]

خانوادهٔ عبدالله خان از ایرانیانی بودند که به شمال ارس مهاجرت کرده‌بودند و پس از تصرف آن مناطق توسط روسیه به تهران آمدند. پدر او در نیروهای قزاق بود و عبدالله نیز در تهران به مدرسه نظامی قزاق‌ها رفت. او در سال ۱۲۹۸/۱۹۱۹ به درجه امیرتومانی رسید و سپس فرمانده گارد محافظ احمدشاه قاجار شد.[۲]

پس از کودتا[ویرایش]

پس از تشکیل قشون متحدالشکل، ادغام قوای قزاق و ژاندارمری و ساماندهی به درجات سابق و نیز علیرغم توجه و توصیه احمدشاه نسبت به عبدالله خان، رضاخان در تبدیل درجات قدیم به جدید به او تنزیل درجه داد و امیرتومان فرمانده گارد سلطنتی تبدیل به سرتیپ شد و از فرماندهی گارد به فرماندهی تیپ سوار لشکر مرکز تنزل مقام یافت[۳]. پس از فتح قلعه چهریق اما رضاخان به دنبال افسر لایقی بود که بتواند قشون آذربایجان را بخوبی اداره نماید. لاجرم سرتیپ عبدالله خان را انتخاب نمود و پس از ارتقای درجه وی به امیرلشکری وی را فرمانده قوای آذربایجان و حاکم نظامی آن خطه کرد[۴]. امیرلشکر امیرطهماسبی در دستگیری اقبال السلطنه ماکوئی که به فرمان رضاخان صورت گرفت و تصرف خزائن او کارگردان اصلی بود (تابستان ۱۳۰۳)[۵]. مع الوصف عبدالله خان در مقام حکومت نظامی آذربایجان چندان دوامی نکرد و مقارن سفر سردار سپه به آذربایجان در بهار ۱۳۰۴ به تهران فراخوانده شد و سرتیپ محمدحسین آیرم جانشین وی شد[۶]. پس از آن امیرطهماسبی چندی معاون وزیر جنگ و مدتی نیز حاکم نظامی بود[۷].

انقراض قاجاریه[ویرایش]

امیر لشکر عبدالله خان امیرطهماسبی، در سرنگونی آخرین شاه قاجار و تحویل گرفتن کاخ‌های قاجاری مشارکت داشت[۸]. وی مأمور اخراج و تبعید محمدحسن میرزا ولیعهد و حرمسرای احمد شاه بود. گویا در برخورد با محمدحسن میرزا از خود رذالت و نمک ناشناسی بروز داد[۹]. پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه در زمان رئیس الوزارائی فروغی ذکاءالملک وزیر جنگ بود و در کابینه مهدیقلی هدایت به وزارت فوائد عامه و تجارت رسید[۹].

مرگ[ویرایش]

او در روز ۱۴ فروردین سال ۱۳۰۷، زمانی که، برای سرکشی راه بروجرد–خرم‌آباد رفته بود[۱۰] در نزدیکی قریه رازان[۱۱] توسط عده‌ای از افراد مسلح از طایفه دلفان (به نامهای عباس سرناوه -شیخ فرزند سلیم و براگجر)[نیازمند منبع] به ضرب گلوله به شدت مجروح شده و متعاقباً درگذشت[۱۱]. شایع شد که این ترور توسط شخص رضاخان ترتیب داده شده بود، اگرچه هرگز مدرکی دال بر این مدعا ارائه نشد[۱۲]. به مناسبت قتل امیرلشکر امیرطهماسبی به دستور شاه یک روز مدارس کل کشور تعطیل شد. مؤتمن‌الملک رئیس مجلس نیز با اظهار تأسف و تأثر از فاجعه، جلسه علنی مجلس را تعطیل کرد[۱۳].

دیگر مآثر[ویرایش]

به دستور امیر لشکر عبدالله خان امیرطهماسبی، خانبابا معتضدی فیلمی از مراسم ورود رضاشاه پهلوی به مجلس مؤسسان گرفته‌است که بقایای این فیلم باقی مانده‌است.[۱۴]
امیرطهماسبی کتابی به نام تاریخ شاهنشاهی پهلوی درباره قیام مردم ایران و انقراض قاجاریه و سلطنت رضاخان پهلوی تنظیم و به چاپ رسانید. در این کتاب سعی شده است سلطنت رضاخان موجه و مورد علاقه قاطبه مردم نشان داده شود[۱۵].

یادکرد[ویرایش]

  1. دائرةالمعارف تبریز
  2. دانشنامهٔ ایرانیکا، سرواژهٔ AMIR-ṬAHMĀSEBI
  3. عاقلی، ص ۲۲۲
  4. عاقلی، ص ۲۲۳
  5. عاقلی، ص ۲۲۶-۲۲۴
  6. عاقلی، ص ۲۲۹
  7. عاقلی، ص ۲۲۹
  8. روزنامه همشهری
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ عالقی، ص ۲۳۰
  10. دائرةالمعارف تبریز
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ عالقی، ص ۳۸۳
  12. ویکی‌پدیای انگلیسی
  13. عالقی، ص ۳۸۴
  14. فکوهی، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸
  15. عاقلی ۳۸۵

منابع[ویرایش]