عبارات جهت‌دار

استفاده از "عبارات جهت‌دار" یکی از روش‌های رایج لفاظی است و به فراوانی برای عوام‌فریبی و پروپاگاندا استفاده گردد. در این روش معمولاً برای گذاردن تاثیر مطلوب بر مخاطب سعی می‌گردد، احساسات وی برانگیخته شود؛ به جای اندیشه وی.

عبارات جهت‌دار

عبارات جهت‌دار علاوه بر معنای ظاهری خود، حاوی پیام پنهان احساسی نیز می‌باشند. به طور مثال:

• هنگامی که "پنیر فرآوری شده" در اوایل قرن بیستم عرضه شد، دگر تولیدکنندگان پنیر درخواست کردند که پنیر فوق به نام "پنیر مومیایی" در بازار عرضه شود، این عبارت توسط مسئولین مربوطه در آن زمان "جهت‌دار" بر علیه محصول جدید دیده شد و نام دگری بر آن نهادند.

خود استفاده از "عبارت جهت‌دار" نیز "عبارت جهت‌دار" محسوب می‌شود. با استفاده از این صفت برای توصیف نوشتار یا صحبتی، معادل اتهام عوام‌فریبی است.

سوالات جهت دار

اگر سوالی حاوی "پیش‌فرض از قبل اثبات نشده‌ای" باشد، جهت دار است. مثال کلاسیک این گونه سوالات عبارت: "دیگه زنت را نمی‌زنی؟" است. سوال‌کننده با بیان عبارت فوق، مخاطب را در وضعیتی قرار می‌دهد که هر جواب بله و خیری به منزله تایید پیش‌فرض سابقه کتک‌زدن است.

مورد دیگر بسیار پرکاربرد در برخی از مصاحبه‌های رسانه‌ها دیده می‌شود: گزارشگری که به دلیلی قصد دارد که مطلبی را به مخاطب القا کند، معمولاً از عبارتی شبیه "آیا با توجه به سابقه اعمال خلافتان، آیا نگران نیستید که شغل جدیدتان را از دست‌دهید؟" به جای بیان "فلانی سابقه خلاف دارد" استفاده می‌کند. با این روش ممکن است در برخی از بینندگان شائبه بی‌طرفی مصاحبه کننده ایجاد شود.

در دادگاه

در حقوق استفاده از این گونه سوالات، که در باطن فرض بر چیزی دارند که هنوز اثبات نشده‌است، نکوهیده شده است. در هنگام بازجویی یا شهادت چنانچه چنین سوالی پرسیده شود، قاضی یا وکیل مدافع باید با اعتراض خود مانع از جواب دادن شاهد یا متهم شوند و از پرسنده بخواهند که سوال خود را به ترتیب دیگری بپرسد.

به عنوان مثال اگر دادستان از متهم چنین سوالی بپرسد: "پول فاحشه‌گان را آیا از طریق رشوه تامین می‌کردی؟" پس از اعتراض وکیل مدافع، معمولاً باید قاضی بخواهد که ابتدا دادستان "دیدار با فاحشگان" را اثبات کند، بعد به سراغ منبع مالیشان برود.