طوایف بختیاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از طوایف ایل بختیاری)
پرش به: ناوبری، جستجو

ایل بختیاری، از قدیمی‌ترین ایلات فلات ایران می‌باشد، که در بخش‌های جنوب‌غربی، غرب و تا حدودی، جنوب ایران، زندگی می‌کنند و از نظر تقسیمات استانی، ایل بختیاری در استان‌های چهارمحال و بختیاری، خوزستان، لرستان، اصفهان و کهگیلویه و بویراحمد پراکنده می‌باشند.[۱]

این کنفدراسیون ایلی، دارای تقسیمات طایفه‌ای سازمان‌یافته‌ای است، که از دو شاخه اصلی؛ هفت‌لنگ و چهارلنگ تقسیم می‌شود.

هر شاخه از ایل بختیاری، به نوبه خود، از چند باب تشکیل شده و هر باب؛ از چند طایفه، هر طایفه؛ از چند تیره و هر تیره؛ از چند تش و هر تش؛ از چند اولاد و هر اولاد نیز؛ از چند خانوار، تشکیل‌شده است. خانوار کوچکترین بخش، در تقسیمات و ساختار اجتماعی ایل بختیاری محسوب می‌شود.[۲]

تقسیمات طایفه‌ای[ویرایش]

همانطور که پیشتر گفته شد، ایل بختیاری به دو شاخه اصلی؛ هفت‌لنگ و چهارلنگ تقسیم می‌شود، طوایف تشکیل دهنده هر یک از این دو شعبه، در زیر عنوان شده است.

هفت‌لنگ[ویرایش]

شاخه هفت لنگ شامل چهار باب می‌باشد که عبارتند از:

بابادی باب[ویرایش]

بابادی باب، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

دورکی باب[ویرایش]

دورکی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

بهداروند باب ( بختیاروند باب )[ویرایش]

بهداروند، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

دینارانی باب ( دینارونی باب )[ویرایش]

دینارانی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

چهارلنگ[ویرایش]

شاخه چهارلنگ شامل پنج باب می‌باشد، که عبارتند از:

محمود صالح ( مَم صالح )[ویرایش]

محمود صالح، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

زلکی ( زلقی )[ویرایش]

زلکی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

ممی‌وند ( میوند )[ویرایش]

ممی‌وند، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

موگویی ( موگـِهی )[ویرایش]

موگویی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

کیان ارثی ( کـِنـِرسی )[ویرایش]

کیان ارثی ، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

فلسفه تقسیمات[ویرایش]

در گذشته، گردش حکومت سنّتی ایلیاتی به‌وسیله مالیات سرانه‌ای بوده‌است، که از دامداران می‌گرفتند و اقتصادِ حکومت خان‌ها بر اساس همین مالیات بود. این مالیات بر اساس میزان تولید فرآورده‌های دامی به نوع مراتع و وسعت آن و شمار دام و شمار نفراتی که در ایل، قدرت کارایی در امر تولید دام و پرورش آن را داشته‌اند، بستگی داشته‌است.

همه بختیاری از لحاظ گرفتن مالیات به دو بخش عمده تقسیم می‌شد: از یک بخش که دام زیادتر و مراتع بهتر داشته‌اند، مالیات بیشتری دریافت می‌شد و از بخش دیگر مالیاتِ کمتر. واحد گرفتن مالیاتِ دامی در ایل، بر حسب مادیان تعیین می‌شد. برای هر راس مادیان، سالانه مقداری پول از ۱۰ ریال تا ۳۰ ریال به معیار آن زمان دریافت می‌کردند.

جدول اخذ مالیات چهارلنگ‌ها، به شرح زیر بوده‌است:

یک رأس مادیان یک رأس (۴ لنگ) مادیان ۱۰ریال مالیات
چهار رأس گاو یک رأس (۴ لنگ) مادیان ۱۰ ریال مالیات

چون یک رأس مادیان، برابر واحد گرفتن مالیات دامی به معنی چهار لِنگ محسوب می‌شده، افراد این منطقه که مشمول پرداخت این نوع مالیات بودند، به چهارلنگ معروف شدند.

گروه دیگر، که قدرت مالی بیشتر داشتند، همین مقدار مالیات را به اندازه هفت لِنگ مادیان می‌داده‌اند یعنی ۲ رأس مادیان (=هشت لنگ)، منهای یک لنگه یعنی هفت لنگ مادیان می‌داده‌اند. روی این اصل، مردم این منطقه، به نام هفت لنگ معروف شدند.

یک رأس مادیان + ۳ لنگ مادیان ۷ لنگ مادیان ۱۷/۵ریال مالیات
هفت رأس گاو یک رأس مادیان ۱۰ ریال مالیات

جدول اخذ مالیات هفت لنگ‌ها، به شرح زیر بوده‌است:

یک مادیان = ۱۰ریال مالیات


در مورد همین مالیات گرفتن، خان‌ها به دلایل سیاسی در خود ایل و نزدیکی و دوری طایفه‌ها به خان‌ها، بین طوایف فرق می‌گذاشتند و به بعضی‌ها امتیازاتی می‌دادند. گرفتن مالیات توسط کلانتران ایل انجام می‌گرفت و در عوض خود این کلانتران از پرداخت مالیات معاف بودند.

واحدهای ایلیاتی[ویرایش]

باب[ویرایش]

باب، پسوندی است که مفهوم پیوستگی و همبستگی طایفه‌ها را می‌رساند و یادآور دورانی است، که قدرت مرکزی، ضعیف و قدرت‌های محلی نیرومند بوده‌اند.

طایفه[ویرایش]

در نمودار سازمانی ایل بختیاری، طایفه در واقع اولین تفکیک کننده اصلی خانوادگی و فامیلی، محسوب می‌شود. بدین معنی که افراد یک طایفه بنوعی با یکدیگر نسبت خانوادگی اصلی و فرعی دارند.

تش[ویرایش]

در طوایف بختیاری هر تیره، به چند تش تقسیم می‌گردد. تَش واحدی است ذهنی، چون در یک لحظه زمانی، شاخه‌های مختلف آن، که به اولاد شهرت دارند، قابل رویت نیستند. سرپرستی هر تَش را فرد کاردان و فعال، از همان تَش به‌عهده دارد، که به ریش‌سفید مشهور است.

معمولا ریش‌سفیدان، افراد پخته و کاردانی هستند، که از طرفی رتق و فتق امور اجتماعی تَش، به‌عهده آنهاست و از طرف دیگر، رابط بین کدخدایان و کلانتران بوده و اجرای امور سیاسی تَش نیز بر عهده آنهاست. خانوارهای یک تَش، همه با هم خویشاوند نزدیک بوده و دارای نیای مشترک می‌باشند.

اولاد[ویرایش]

در تقسیمات سنتی عشایر بختیاری، هر تَش به چند اولاد تقسیم می‌گردد، که در گویش بختیاری، بدان کُربَو (پسر و پدر) نیز می‌گویند. هر اولاد از حدود ده‌ها خانوار تشکیل می‌گردد و بطور متوسط هر خانوار، داری یک بُهُون (سیاه چادر) است، که واحد مسکونی عشایر بختیاری به حساب می‌آید.

در جوامع سنتی ایلی، معمولا تمامی ساکنین ده، از یک اولاد می‌باشند و امکان دارد عده‌ای به عنوان وابسته، در کنار آن‌ها و با اجازه آن‌ها و برای آن‌ها فعالیت نموده و سال‌ها زندگی وابسته خود را ادامه دهند.

مال[ویرایش]

مال، از نظر ساخت سنّتی، اولاد آخرین ردّه تقسیم ایلی در عشایر بختیاری است، که اجزاء آن، به خانوار می‌رسد.

در مجموع، ایل بختیاری با توجه به تقسیمات درونی به دو دسته بزرگ هفت لنگ و چهارلنگ تقسیم می‌گردد، که هر دسته را ایل می‌نامند. اگر هر یک از این دسته‌ها را ایل جداگانه‌ای بدانیم، هر یک از آن‌ها به چند باب و هر باب، به چندین طایفه بزرگ تقسیم می‌گردد و سپس هر طایفه، خود به چندین تیـره و هر تیره، به چند تَش و هر تَش، به تعدادی اولاد و هر اولاد، به چندین و چند کُربـو و هر کُربَو، به تعداد زیادی خانوار تقسیم می‌گردد.

واحد مسکونی خانوار عشایری، سیاه چادر و چند خانوار که در کنار هم، در سیاه چادرها زندگی می‌کنند، یک مال را تشکیل می‌دهند. در گویش بختیاری، سیاه چادرها را بُهون نیز می‌نامند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مهرزاد قنبری سردار اکبری. سرگذشت ایل چهارلنگ
  2. محمود صالح، عیسی. نوشته‌ها

منابع[ویرایش]