طناب فولادی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
طناب فولادی

طناب فولادی یا سیم بکسل[۱] طناب فولادی یا سیم بکسل (به انگلیسی: Wire rope) مجموعه‌ای از سیم، لایه سیم و مغزی است. سیم‌ها به طور مارپیچ به هم تابیده شده و لایه را تشکیل می‌دهند، تعدادی لایه نیز به طور مارپیچ به همراه یکدیگر به دور مغزی تابیده و تشکیل طناب فولادی را می‌دهند.

طناب فولادی در سال ۱۸۳۴ توسط جولیوس آلبرت در شهر کلاستال آلمان و برای استفاده در معادن اختراع شد.

طناب فولادی از نظر جنس مفتول[ویرایش]

بطور کلی طنابهای فولادی از یکی از سه نوع ماده اولیه زیر ساخته می‌شوند:

  1. مفتول فولادی بدون روکش یا غیر گالوانیزه: این نوع مفتول معمولاً برای طناب‌هایی مورد استفاده قرار می‌گیرد که عامل فرسایش در تعیین طول عمر مفید طناب نقش مهمتری داشته و طناب کمتر در معرض عوامل ایجاد کننده زنگ زدگی قرار دارد.

هنگام مقایسه اثرات فرسایش و از هم گسیختگی با اثرات زنگ زدگی، باید بخاطر داشت که حتی یک طناب فولادی با مفتول بدون روکش را هم می‌توان تا اندازه‌ای با روغن کاری کافی، مناسب و در فواصل زمانی منظم در مقابل زنگ زدگی محافظت نمود.

  1. مفتول فولادی گالوانیزه: این نوع مفتول که دارای روکش یکنواخت روی می‌باشد در برابر زنگ زدگی بر اثر آب دریا، هوا، رطوبت و سایر عوامل مشابه مقاوم است، بنابراین طنابهای فولادی گالوانیزه در صنایع کشتیرانی، شیلات، مرغداریها و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرند.
  2. مفتول فولادی استینلس استیل: طنابهایی که از این نوع مفتول ساخته می‌شوند علاوه بر مقاومت بسیار بالا در برابر زنگ زدگی در مقابل حرارت نیز تا ۱۰۵۰ درجه سانتیگراد مقاوم بوده و در صنایع شیمیایی، غذایی و دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرند و همچنین مقاومت بالایی در برابر اثرات مخرب آب دریا دارند.

نیروی کششی مفتول فولادی[ویرایش]

مفتول فولادی، با توجه به کاربرد مورد نظر، با نیروهای کششی مختلفی تولید می‌گردد. برای تولید طناب فولادی، نیروی کششی مفتول مورد استفاده در محدوده زیر خواهد بود: Kgf/mm2 ۱۴۰ = N/mm2 ۱۳۷۰ Kgf/mm2 ۱۶۰ = N/mm2 ۱۵۷۰ Kgf/mm2 ۱۸۰ = N/mm2 ۱۷۷۰ Kgf/mm2 ۲۰۰ = N/mm2 ۱۹۶۰ Kgf/mm2 ۲۲۰ = N/mm2 ۲۱۶۰

مغزی[ویرایش]

دو نوع مغزی برای طناب فولادی وجود دارد:

  • مغزی الیافی
  • مغزی فولادی

مغزی طناب فولادی بخش مرکزی طناب است که رشته‌ها بدور آن تابیده می‌شوند. نقش مغزی نگهداری رشته‌های طناب می‌باشد. بنابراین باید قطر آن به اندازه کافی بزرگ باشد تا در هنگامیکه طناب زیر بار است مانع تماس بین رشته‌ها باشد.

مغزی طناب فولادی می‌تواند الیافی یا فولادی باشد:

مغز فولادی ممکن است خود یک طناب فولادی مستقل باشد که در این صورت به آن مغزی طناب فولادی مستقل (IWRC) می‌گویند. در مورد طناب‌های با قطر کمتر از ۱۰ میلی‌متر مغزی فولادی معمولاً یک رشته مفتول فولادی (WSC) خواهد بود.

مغزی الیافی (FC) از الیاف مصنوعی یا الیاف طبیعی تشکیل می‌شود. اگرچه هنوز استفاده از کنف طبیعی در ساخت طناب فولادی متداول است، الیاف مصنوعی نظیر پلی پروپیلین بطور روزافزون بعنوان مغزی طناب فولادی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

لازم بذکر است که از مغزی فولادی موقعی استفاده می‌شود که نیروی کشش و استحکام طناب بیشتر از عوامل دیگر مورد نظر باشد. در حالیکه در مورد مغزی الیافی قابلیت انعطاف طناب نسبت به نیروی کشش آن اهمیت بیشتری دارد.

== انواع تاب طنابهای فولادی ==

طنابهای فولادی از نظر نوع تاب به دو نوع معمولی و لنگ بشرح ذیل تقسیم می‌شود:

  1. طنابهای با تاب معمولی: هنگامیکه جهت تاب مفتول‌ها در یک رشته مخالف جهت تاب رشته‌ها باشد. این نوع طناب میل کمی به از هم بازشدن یا گره خوردن داشته و در برابر فشار، لهیدگی و تغییر شکل مقاومت بیشتری دارد. در عوض مقاومت آن در برابر سایش و قابلیت انعطاف طناب کمتر از طنابهای با تاب لنگ می‌باشد.
  2. طنابهای با تاب لنگ: در نوع تاب که بنام John Lang انگلیسی ثبت شده، جهت تاب مفتول در یک رشته با جهت تاب رشته‌ها در طناب یکی می‌باشد. مقاومت طنابهای با تاب لنگ در برابر سایش بیشتر از طنابهای با تاب معمولی می‌باشد اما باید هنگام کار با آنها مراقب بود تا طناب گره نخورد و یا از هم باز نشود. چون این نوع طناب میل زیادی به از هم بازشدن دارد، از آن در مواردی با استفاده می‌شود که هر دو سر طناب مهار شده باشد.

بطور کلی کارکردن با طنابهای با تاب معمولی آسانتر است و کاربرد متداول تری دارد اما در مواردی مثل آسانسورهای باری و مسافری که مقاومت بیشتر در برابر سایش مورد نظر است تاب لنگ ترجیح داده می‌شود.

مقایسه انواع بافت در طنابهای فولادی[ویرایش]

طنابهای فولادی معمولاً دارای یکی از چهار نوع بافت مشروح در زیر می‌باشند:
  1. بافت سیل (Seale): در نوع بافت، در هر رشته طناب تعداد مفتولهای هر ردیف که دور مفتول مرکزی قرار می‌گیرد مساوی هم است. قطر مفتولهای ردیف بیرونی بیشتر از قطر مفتولهای ردیف درونی است ولی در هر ردیف قطر کلیه مفتولها یکسان می‌باشد. بعلت ضخیم بودن مفتولهای بیرونی، این نوع طنابها دارای مقاومت سایشی بالایی هستند.
  2. بافت وارینگتون (Warrington): در بافت وارینگتون هر رشته طناب در ردیف بیرونی دارای مفتولهای ضخیم و نازک بصورت یک در میان می‌باشد. بعلت ترکیب مفتولهای ضخیم و نازک در ردیف بیرونی، طنابهای وارینگتون دارای انعطاف بیشتری نسبت به طنابهای سیل هستند.
  3. بافت فیلر (Filler): در بافت فیلر قطر مفتولها در تمامی ردیف‌ها مساویست. در فضای خالی بین مفتولها ردیف بیرونی و ردیف درونی مفتولهای نازکی قرار می‌گیرند که فیلر نامیده می‌شوند. طنابهای فیلر دارای سطح فلزی بیشتری بوده و از قابلیت انعطاف و مقاومت سایشی بالاتری برخوردار می‌باشند.
  4. بافت استاندارد (Standard): در این نوع بافت، قطر کلیه مفتولهای تشکیل دهنده هر رشته یکسان است. طنابهای با بافت استاندارد بعلت دارا بودن قابلیت انعطاف بالا دارای کاربردهای بسیار متنوعی در رشته‌های گوناگون صنعتی هستند.
== روغنکاری طناب فولادی ==

طناب فولادی بمنظور محافظت در برابر زنگ زدگی و کاهش اصطکاک بین مفتول‌ها و رشته‌ها در جریان تولید روغنکاری می‌شد از یک سو مغزی طناب فولادی بعلت اهمیت نقش آن از روغن اشباع می‌شود و از سوی دیگر کلیه مفتول‌های تشکیل دهنده یک رشته و کلیه رشته‌های تشکیل دهنده طناب در طی بافت به روغن مناسب آغشته می‌گردد. نوع روغنکاری بنابر جنس مفتول، کاربرد طناب و خصوصیات محل مورد استفاده متفاوت خواهد بود، در طول مدت عمر مفید طناب نیز، روغنکاری آن باید در فواصل زمانی منظم ادامه یابد تا با جایگزینی روغن از دست داده در اثر استفاده، حداکثر محافظت در برابر زنگ زدگی و سایش درونی بعمل آید. روغنکاری طناب فولادی بهتر است در محلی صورت گیرد که رشته‌ها کمی از هم باز می‌شوند مثل هنگامی که طناب از روی چرخ قرقره عبور می‌کند یا روی قرقره پیچیده می‌شود. در این صورت روغن بهتر جذب می‌شود.

روغنی که برای روغنکاری طناب فولادی مورد استفاده قرار می‌گیرد باید براحتی در طناب نفوذ کند، قسمتهای داخلی و سطح خارجی آن را بپوشاند، با آب شسته نشود و در برابر زنگ زدگی از طناب محافظت نماید.

مقاومت در برابر خستگی (Fatigue) و فرسایش (Wear)

معمولاً مقاومت در برابر خستگی در نقطه مقابل مقاومت در برابر فرسایش قرار دارد. طنابی که از تعداد زیادی مفتول نازک تشکیل شده باشد بسیار قابل انعطاف است و مقاومت خوبی در برابر خستگی دارد در حالیکه طنابی که از تعداد کمی مفتول‌های ضخیم تشکیل شده باشد مقاومت بالایی در برابر فرسایش و ساییدگی خواهد داشت.

اندازه‌گیری قطر طناب فولادی[ویرایش]

اندازه‌گیری قطر واقعی یک طناب فولادی باید در دو نقطه از طناب که حداقل فاصله آنها از هم یک متر باشد، صورت گیرد. در هر یک از این دو نقطه باید بیشتری فاصله بین دو انتهای رشته مقابل هم با کولیس اندازه‌گیری شود و سپس این اندازه‌گیری با دو رشته عمود بر این دو تکرار گردد. میانگین چهار اندازه‌گیری که بدین طریق حاصل می‌شود قطر واقعی طناب فولادی خواهد بود. این قطر معمولاً با قطر اسمی طناب اندکی تفاوت دارد. بر طبق استانداردهای آمریکا، حد مجاز این تفاوت‌ها از ۱- درصد تا ۴ درصد برای طناب‌های میلی‌متری و از صفر تا ۵ درصد برای طناب‌های اینچی خواهد بود.

نحوه انبار کردن طناب فولادی[ویرایش]

مناسب ترین مکان برای انبار کردن طنابهای فولادی جاهای خشک و سرپوشیده ایست که هوا در آن براحتی جریان داشته باشد. قرقره‌ها یا کلاف‌ها نباید با زمین یا دیوار تماس داشته باشند. آنها را می‌توان روی پالتهای چوبی که روی زمین قرار گرفته انبار نمود. طنابهای فولادی انبار شده باید در فواصل زمانی منظم به منظور اطمینان از عدم زنگ زدگی مورد بازدید قرار گیرند و در صورت لزوم روغنکاری آنها تجدید گردد.

طرز بازکردن طناب فولادی از روی قرقره و کلاف[ویرایش]

در بازکردن طناب فولادی بایستی بشرح زیر عمل نمود تا از گره خوردن آن که موجب کاهش قابل ملاحظه نیروی کشش طناب می‌گردد، جلوگیری بعمل آید:

  1. بازکردن کلاف: کلاف را می‌توان مطابق شکل زیر با حرکت دادن آن بر روی زمین صاف و هموار باز کرد. کلاف‌های سنگین را می‌توان روی یک صفحه گردان قرار داده با گرداندن صفحه طناب را با احتیاط باز کرد.
  2. بازکردن از روی قرقره: برای اینکار بایستی قرقره را روی پایه‌ای (چرخ دوار) سوار نمود بطوریکه شافت یا میله‌ای از سوراخ وسط آن عبور نماید تا بدینوسیله با چرخاندن قرقره طناب فولادی در خط مستقیم باز شود. در این حال باید مراقب بود که طناب گره نخورد.

انواع اسلینگ (Sling) و اتصالات مربوط به طنابهای فولادی[ویرایش]

برای وصل کردن طناب فولادی به قطعات دیگر از انواع اتصالات می‌توان استفاده کرد. متداول ترین نوع اتصال طناب فولادی، درست کردن حلقه در دو انتهای طناب است که اسلینگ نامیده می‌شود و بر طبق یکی از سه روش زیر تهیه می‌گردد:

  1. دو سر پرس کردن طناب فولادی یا درست کردن حلقه و اتصال بست گلویی (Ferrule) به آن: در این روش حلقه ایجاد شده توسط پرس کردن بست گلویی فلزی به آن، با استفاده از دستگاه پرس مخصوص محکم می‌شود. دو سر پرس در صورت اتصال صحیح و کیفیت مناسب بست گلویی، یکی از مطمئن ترین و متداول ترین انواع اسلینگها می‌باشد که می‌تواند بیش از ۹۰٪ نیروی کشش طناب فولادی را حفظ کند.
  2. استفاده از بست‌های ”U” شکل (Wire rope grips): هنگام استفاده از این بست‌ها باید نهایت دقت در بستن صحیح آنها بعمل آید. بدین ترتیب که گودی ”U” آنها بر روی بخش انتهایی طناب فولادی قرار گیرد و از حداقل ۳ بست برای هر حلقه استفاده شود و بر حسب لزوم بست‌ها پس از محکم کردن اولیه، بطور منظم محکم شوند. بست‌های ”U” شکل در صورت استفاده صحیح تا ۸۰٪ نیروی کشش طناب فولادی را حفظ می‌کنند.
  3. درست کردن حلقه توسط دست یا گیس باف کردن طناب فولادی: این روش که توسط اشخاص ماهر و با تجربه بکار گرفته می‌شود، در موارد خاص و یا هنگامیکه طناب فولادی دو سر پرس در دسترس نباشد مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای جلوگیری از آسیب رساندن مفتول‌هایی که احتمالاً در انتهای قسمت گیس باف شده شکسته باشند بهتر است این قسمت توسط بستن سیم پوشانده شود. حلقه گیس باف شده در صورت بافت صحیح بین ۷۵٪ تا ۹۰٪ نیروی کشش طناب فولادی را حفظ می‌کند.

در هر یک از سه روش فوق، برای جلوگیری از آسیب دیدن طناب بهتر است از تیمبل (Thimble) یا رکابی استفاده شود، به این ترتیب که تیمبل درون حلقه قرار می‌گیرد و طناب فولادی از شیار دور آن عبور می‌کند. تیمبل‌ها انواع مختلف دارند ولی نوع معمولی آن برای تقریباً هر نوع کاربردی مناسب می‌باشند.

سیم بکسل به عنوان وسیله‌ای قابل انعطاف در دستگاه‌های بالابر جراثقال و دیگر مکانیزم‌ها بکار می‌رود. از جمله مزایای آن نسبت به سایر وسایل مشابه مثل زنجیر، سبک بودن و اطمینان کار آن است.

سیم بکسل عملاً در موقع کار تحت شرایط نامناسب بطور آنی قطع نمی‌شود بلکه به علت تشکیل شدن از تعداد زیادی سیم در این مواقع و یا در اثر فرسوده شدن اول سیم‌های خارجی قطع می‌شود و این خود اعلام خطری است که به محض مشاهده باید نسبت به تعویض آن اقدام نمود.

سیم بکسل‌هااز سیم‌های فولادی با مقاومت کششی حدود ۲۵۰-۱۳۰ KG/MM ساخته شده‌اند.

سیم بکسل‌های مورد استفاده در محیط‌های خشک از سیم‌های بدون روپوش تشکیل شده است، در صورتیکه سیم بکسل در محیط‌های مرطوب مورد استفاده قرار گیرد آنرا گالوانیزه می‌نمایند که در موقع گالوانیزه کردن به علت عملیات حرارتی انجام شده سیم بکسل ۱۰٪ مقاومت کششی خود را از دست می‌دهد.

سیم بکسلها توسط ماشین‌های مخصوص بافته می‌شوند، بدین طریق که اولاً سیمها بصورت لایه‌های سیمی پیچیده شده و بعد لایه‌های سیمی بصورت بکسل درمی آید. این دو عمل همزمان یا در دومرحله انجام می‌گیرد. لایه‌های سیمی روی لایه داخلی که از جنس فیبر، آزبست، پلاستیک و یا سیم‌هایی با فولاد نرمتر تشکیل شده است پیچیده می‌شود.

سیم بکسلها از نظر بافت، تاب، مغزی، رشته و کلاف تقسیم بندی می‌شوند[ویرایش]

سیم بکسل از نظر تاب:

  • سیم بکسل یکطرفه
  • سیم بکسل دوطرفه یا صلیبی
  1. چنانچه جهت تاب کلاف و تاب رشته‌ها هر دو در یک جهت تابیده شده باشد آنرا سیم بکسل یک طرفه می‌نامند.
  2. اگر جهت تاب کلاف و تاب رشته‌ها عکس یکدیگر باشد، سیم بکسل دوطرفه یا صلیبی نامیده می‌شود.
  3. اگر تاب کلاف‌ها و رشته‌ها عکس یکدیگر باشد و کلاف‌ها یک در میان به راست و چپ رشته‌ها تابیده باشند، ترکیبی گویند.

سیم بکسل از نظر بافت[ویرایش]

سیم بکسل‌ها از نظر بافت بر اساس جهت بافت کلاف‌ها نام گذاری می‌شوند. اگر جهت کلاف‌ها از چپ به راست تابیده باشند، با علامت z روی سیم بکسل نشان داده می‌شود و آنرا راست بافت گویند. اگر جهت کلاف‌ها از راست به چپ تابیده شده باشد، با علامت s روی سیم بکسل نشان داده می‌شود و آنرا چپ بافت گویند.

جهت تهیه سیم بکسل بلند کننده بار از سیم بکسل صلیبی راست بافت و چپ بافت استفاده می‌شود. سیم بکسل‌های صلیبی یا دو طرفه نیروی کششی را بهتر تحمل می‌کنند، در صورتی که سیم بکسل‌های یکطرفه میل به بازشدن و شل گردیدن بافت‌ها و رشته‌ها دارند و قابلیت انعطاف و مقاومت پوششی بیشتری را دارند، اما کمتر در جراثقال‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. قابل توجه این که از سیم بکسل‌های یکطرفه جهت بلند کردن بار نباید استفاده شود.

پیچ سیم بکسل‌ها و انواع آن[ویرایش]

سیم بکسل‌ها معمولاً دو نوع می‌باشند:
  1. باپیچ معمولی یا یکنواخت: در این نوع سیم بکسل جهت پیچیده شدن سیم‌ها در لایه‌های سیمی خلاف جهت پیچیدن لایه‌های سیمی در سیم بکسل است.
  2. با پیچ لانگ: در این نوع سیم بکسل جهت پیچیده شدن سیم‌ها در لایه‌های سیمی در جهت پیچیدن لایه‌های سیمی در سیم بکسل است.

هر کدام از این دو نوع دو فرم مختلف دارد، راست پیچ و چپ پیچ، در راست پیچ لایه‌ها در جهت عقربه‌های ساعت پیچیده‌اند و در چپ پیچ خلاف آن. انتخاب سیم بکسل با پیچ معمولی یا لانگ بستگی به نوع کار سیم بکسل و راست پیچ و چپ پیچ بستگی به نوع پیچیدن سیم بکسل در هنگام کار کردن دارد.

ویژگی‌های سیم بکسل با پیچ معمولی:

  1. ساختمان آن ثابت تر است و دفرمه نمی‌شود.
  2. در مقابل لهیدگی و مچاله شدن مقاومتش بیشتر است.
  3. تحت بار که قرار گرفت نمی‌چرخد.
  4. پیچ‌های کوچک (گوشواره‌ای) که ایجاد زخم و خرابی در سیم بکسل می‌کند در آن کمتر ایجاد می‌شود.
  5. جابجایی و بازکردن و بستن آن آسان است.

ویژگی‌های سیم بکسل با پیچ لانگ:

  1. جابجایی و بازکردن و بستن آن مشکل است.
  2. پیچ‌های کوچک در آن بیشتر ایجاد می‌شود.
  3. مقاومت لهیدگی و مچاله شدن آن کم است.
  4. در صورتی که دوسر آن گیر نباشد دفرمه می‌شود و برای جاهائیکه یک یر و یا دوسر آن باید آزاد باشد مناسب نیست.
  5. چون سطح تماس آن با پولی (قرقره‌ها) و طبلک (استوانه سیم جمع کن) زیادتر می‌شود مقاومتش در مقابل سایش باید بیشتر باشد.

سیم بکسل از نظر مغزی[ویرایش]

لایه داخلی در مرکز سیم بکسل برای نگهداری لایه‌های اصلی است تا ضمن کار و حرکت که لایه‌ها تحت کشش و خمش قرار می‌گیرد فرم خود را از دست ندهند. دو نوع لایه داخلی در سیم بکسل مصرف می‌شود:

  • لایه داخلی فیبری کنفی f.c، کنف یا پلی پروپیلن یا آزبست
  • لیاه داخلی فولادی s.c

لایه داخلی فیبری کنفی یا fiber main core: این نوع لایه از فیبر مصنوعی از درختان مانیلا و آزبست و پلی پروپیلن تشکیل شده است. فیبر قبل از قرار گرفتن داخل سیم بکسل باید به روغن آغشته گردد تا ضمن اینکه از زنگ زدن سیم‌ها جلوگیری می‌کند، امکان لغزش لایه‌های سیمی روی لایه داخلی هنگام کار باشد. این نوع لایه در مواردی که حرارت محیط کار زیاد است و سیم تحت بار مورد لهیدگی قرار می‌گیرد قابل استفاده نیست ولی قابلیت انعطاف سیم بکسل زیاد می‌باشد.

آزبست و پلی پروپیلن که از پنبه تحت عملیات مختلف ساخته می‌شود، بهتر و مقاوم تر از فیبر است. سیم بکسل مغزی کنفی را در در کارخانه داخل حوضچه مخصوص پر از روغنبه مدت ۳-۲ ساعت در درجه حرارت ۱۰۰-۸۰ درجه سانتیگراد حرارت می‌دهند تا روغن رقیق گردیده و کنف خاصیت روغن پذیری داشته باشد. در موقع کار که نیروی کششی به سیم بکسل وارد می‌شود مقداری از روغن‌ها در اثر فشار کلاف از مغزی کنف خارج شده و تمام رشته‌های سیم بکسل سرویس می‌شوند، همین امر باعث طولانی شدن عمر سیم بکسل می‌گردد.

لایه داخلی فولادی یا wire main core: این نوع لایه از یک سیم یا چند سیم نظیر سایر لایه‌های سیمی و در بعضی موارد با ساختمان پیچیده تر از سایر لایه‌ها تشکیل شده است. معمولاً از ۱۹ سیم تشکیل شده و اغلب سیم بکسل‌های با قطر کمتر دارای این نوع لایه داخلی می‌باشند. از آنجایی که در مواردی از مصرف، قدرت و استحکام بیش از هر عاملی مد نظر است در این موارد از سیم بکسل‌های مغزی فولادی استفاده می‌گردد. جراثقال‌های قسمت فولادسازی یا نقاطی که سیم بکسل تحت حرارت قرار می‌گیرد، بخاطر اینکه سیم بکسل‌های مغزی فولادی دارای مقاومت و استقامت بیشتر می‌باشند، از این نوع سیم بکسل‌ها استفاده می‌کنند.

در طناب‌های فولادی قطر پائین معمولاً یک کلاف بافته می‌شود اما در طناب‌های فولادی با قطر بالا خود یک طناب مستقل می‌باشد که در مرکز طناب قرار می‌گیرد و عمده ترین خواص آن این است که برای کلاف‌های بیرونی حفاظت بیشتری را ایجادکرده و ضمن کار باعث دفرمه شدن سیم نشود و توزیع بهتری از نیروی کششی را در هر یک از کلاف‌ها ایجاد نماید.

لایه داخلی مستقلindependent wire rope core : سیم با لایه مستقل از هفت لایه سیمی (۷*۷) تشکیل گردیده است. بکسل‌های با لایه داخلی مستقل برای کارهای سنگین و مقاوم در برابر لهیدگی و مچاله شدن بکار می‌روند. دو نوع سیم بکسل با لایه فولادی داخلی و مستقل در محیط‌های کار گرم مناسب هستند و مقاومت کلی سیم بکسل را ۵/۷٪ زیادتر می‌کند.

گام سیم بکسل[ویرایش]

گردش یک کلاف سیم بکسل به دور هسته مرکزی سیم را گام گویند. طول گام بستگی به تعداد کلاف‌ها و قطر سیم بکسل دارد. بنابراین هر سیم بکسل دارای گام مخصوص به خود می‌باشد. دانستن گام سیم بکسل جهت تعیین خرابی سیم بکسل، خصوصاً در حد پارگی سیم لازم است.

سیم بکسل از نظر تعداد رشته و کلاف: ساختمان سیم بکسل تشکیل شده از تعدادی رشته سیم به قطرهای مختلف که ادر جهت موافق حرکت عقربه ساعت بهم تابیده شود، از تابیدن رشته‌ها کلاف بوجود می‌آید.

بنابراین در سیم بکسل ۶*۱۹+۱FC عدد ۱۹ تعداد نخ یا رشته‌های سیم بکسل می‌باشد که در هر کلاف بهم تابیده است، عدد ۶ تعداد کلاف‌های سیم بکسل است. یعنی ۶ کلاف و هر کلاف ۱۹ سیم فولادی و یک عدد مغزی سیم بکسل و علامت اختصاری F.C نوع مغزی می‌باشد. اغلب سیم بکسل‌هایی که در جراثقال‌های سقفی مورد استفاده قرار می‌گیرند و سیم بکسل‌های بار بلند کردن از نوع ۶* ۱۹ ساخته می‌شوند.

انتخاب سیم بکسل جراثقیل‌ها[ویرایش]

سیم بکسل هنگام کار تحت تاثیر خستگی‌های کششی، خمشی، پیچش، وهمزمان با آن سایش و فشردگی قرار می‌گیرد. ضمناً سیم بکسل روی استوانه سیم جمع کن یا قرقره‌های متحرک و ثابت دچار سائیدگی می‌شود.

عوامل اصلی که جهت انتخاب سیم بکسل باید مورد توجه قرار گیرند عبارتند از:

  1. مقاومت در مقابل سایش
  2. مقاومت در مقابل فرسودگی
  3. مقاومت در مقابل لهیدگی
  4. مقاومت در مقابل پارگی
  5. هرچه قطر سیم‌ها کمتر باشد، انعطاف آن زیادتر و مقاومت فرسودگی آن بیشتر است.
  6. هرچه قطر سیم‌ها بیشتر و تعداد کمتر باشد، مقاومت سایشی زیاد و انعطاف آن کم است.

سایر عواملی که در انتخاب سیم بکسل‌ها مورد توجه است عبارتند از:

  • محاسبه سطح فلزی سیم بکسل‌ها
  • ضریب اطمینان

ضریب اطمینان عبارتست از نسبت نیروی برشی سیم بکسل به بار استاتیک که سیم بکسل تحت آن بار قرار می‌گیرد.

تعریف نهایت استقامت سیم بکسل[ویرایش]

نهایت استقامت سیم بکسل یک ذخیره نیروی اضافی دارد که به نام ضریب ذخیره استقامت می‌باشد، نهایت استقامت فولاد در هر میلیمتر مربع در حدود ۱۳۰-۲۵۰ KG می‌باشد.

علت انتخاب این ضریب عبارت است از:

  1. وجود ضربه‌های ناشی از بار
  2. خراب شدن تدریجی بکسل‌ها ضمن کارکردن
  3. اطمینان بیشتر در مقابل سایش و سایر خستگی‌ها
  4. جلوگیری از پارگی در صورت وارد آمدن بار زیاد (تا ۲۵٪ بیشتر از بار مجاز).

انتخاب طول سیم بکسل[ویرایش]

سیم بکسل‌های بلند کننده بار از دو نظر انتخاب می‌شوند:

  • نسبت به طول بار، طول سیم بکسل انتخاب می‌گردد.
  • نسبت به وزن بار طول سیم بکسل از نظر ظرفیت انتخاب می‌شود.

طول سیم بکسل بلندکننده بار طوری باید انتخاب گردد که زاویه دو حلقه یا چهار حلقه سیم در زیر شاخه قلاب جراثقال از ۹۰ درجه تجاوز ننماید. چون وزن بار هنگامی بین دو یا چهار رشته سیم بکسل تقسیم می‌شود که زاویه آنها در زیر قلاب از ۹۰ درجه کمتر باشد. چنانچه در موقع بستن باری زاویه سیم بکسل از ۹۰ درجه تجاوز نمود باید از سیم بکسلی استفاده کنیم که هر کدام از سیم بکسل‌ها به تنهایی قدرت تحمل تمام بار را داشته باشد.

نکات زیر هنگام انتخاب سیم بکسل بار بلند کن رعایت گردد:

  • قطر سیم متناسب با تناژ بار باشد.
  • بخاطر رعایت زاویه در داخل قلاب طول سیم متناسب با بار باشد.
  • حلقه‌های سیم بکسل کوچک انتخاب نگردد، بخاطر اینکه حلقه سیم بکسل بار بلند کن باید کاملاً کف حلقه قلاب قرار گیرد.

خرابی سیم بکسل‌های بلند کننده بار[ویرایش]

در هنگام کار وظیفه اپراتور جرثقیل و ریگر این است که از چگونگی وضع سیم بکسل بلند کننده بار و همچنین سیم اصلی قلاب باخبر باشد. اول هر شیفت سیم بکسل باید کنترل و بازرسی گردد، چون سیم تحت شرایط مختلف در هنگام کار معایبی پیدا می‌کند که اغلب باعث حوادث و سوانح ناگوار و غیر قابل جبران می‌گردد که با هیچ قیمتی جبران پذیر نخواهد بود، این خسارت ممکن است مالی و یا جانی باشد و مسئولیت آن به عهده راننده جراثقال و ریگر می‌باشد.

  1. پارگی: در اثر کشش بیش از حد یا سائیدگی، رشته‌های سیم پاره می‌شود. اگر در طول یک گام سیم پارگی بیش از ۱۰٪ باشد سیم بکسل دیگر قابل استفاده نیست. بطور مثال سیم بکسل ۶* ۱۹+۱F.C که تعداد رشته‌های آن ۱۱۴ عدد می‌باشد، اگر ۱۲ عدد سیم در طول یک گام پاره شده باشد، سیم بکسل باید تعویض گردد.
  2. سائیدگی: در اثر اصطکاک سیم با قرقره‌ها و استوانه سیم جمع کن و دیگر عوامل بوجود می‌آید. اگر از ۴۰٪ قطر سیم بکسل بیشتر باشد سیم باید تعویض گردد.
  3. زنگ زدگی: سیم بکسل اگر در هوای مرطوب کار کند یا با آب تماس داشته باشد دچار زنگ زدگی می‌گردد. در این صورت باید محل زنگ زدگی را تمیز نمود و قطر سیم را اندازه گرفت، در صورتی که در اثر زنگ زدگی ۴۰٪ از قطر سیم خورده شده باشد سیم باید تعویض گردد. ضمناً پارگی هم باید کنترل گردد.
  4. برق زدگی: در اثر اتصال با کابل برق یا کابل جوشکاری یا نداشتن ارت جراثقال، مقاومت سیم از بین می‌رود که باید سیم بکسل تعویض گردد.
  5. در مورد لهیدگی، دفرمه شدن، چکش خوردگی در موقع تعویض سیم و یا در موقع تعمیرات، گره داشتن سیم که منجر به بازشدن پیچ سیم می‌گردد باید توجه داشت اگر بریدگی یا شکستگی داشته باشد دیگر قابل استفاده نیست.

حلقه کردن دوسر سیم بکسل بار بلند کن[ویرایش]

سیم بکسل‌ها را در کارگاه سیم بکسل بافی با طولهای مختلف مطابق سفارش به سه طریق به سیم بکسل بار بلند کن تبدیل می‌کنند (یعنی دو سر آنرا به صورت حلقه در می‌آورند.):

  • بافتن
  • پرس کردن با بوش
  • کرپی بستن

طریقه بافتن سیم بکسل[ویرایش]

سیم بکسل‌ها در کارگاه سیم بکسل بافی با طول‌های مختلف مطابق سفارش کارگاه مصرف کننده قطع شده و سر آنها را بصورت مشبک از هم باز نموده و سپس دم گیره بسته می‌شود. سرهای مشبک شده پس از بصورت حلقه در آمدن، سر سیم رشته به رشته توسط سمبه و چکش و گاز انبر در سیم اصلی می‌بافند. هر رشته از سیم بکسل باید حتماً سه مرتبه بافته شود. طول بافت سیم بکسل باربلند کن نباید از ۲۵-۲۰ برابر قطر سیم بکسل کمتر باشد. طول بافت سیم بکسل با قطر ۱۵ ملیلمتر باید ۳۷۵-۳۰۰ میلیمتر باشد و هر ۵ میلیمتر اضافه بافت لازم است از ۲۸ به بالا ۵ مرتبه هر رشته باید بافته شود.

نتیجه اینکه: سیم بکسل از نقطه گلوی حلقه آن تا آخرین نقطه بافت کمتر از ۵۰ سانتیمتر نباشد. از قطر ۲۷ میلیمتر به بالا ۷۵ سانتیمتر طول بافت لازم است.

طریقه پرس نمودن[ویرایش]

سیم بکسل در کارگاه مربوطه به اندازه سفارش داده شده قطع می‌شود و سر سیم بکسل داخل بوش متناسب با ظرفیت سیم و مناسب با قطر سیم قرار می‌گیرد، سپس سر سیم را بصورت حلقه در آورده و سر کوتاه سیم را داخل بوش کنار سر اصلی قرار می‌دهند و آنرا پرس می‌نمایند. روی پرس باید ظرفیت سیم توسط شماره حک شود.

طریقه کرپی بستن[ویرایش]

در اغلب کارگاه‌ها بخصوص کارگاه‌های تعمیرات مکانیکی و قسمت‌های تعمیر غلطک جهت حلقه نمودن سیم بکسل بار بلندکن به طولهای مختلف از روش کرپی بستن استفاده می‌کنند. همچنین روی جراثقال جهت بستن سر سیم بکسل قلاب زیر گاریچه یا طرف قلاب به بلوک قلاب سیم بصورت کرپی بسته می‌شود. اگر کرپی‌ها درست و بطریقه استاندارد بسته نشوند نه تنها قدرت بلند کردن بار را ندارند بلکه خطر ترکیدن وشکستن کرپی‌ها و سقوط بار وجود دارد. کرپی‌ها اگر درست بسته شوند ۸۰-۷۵٪ تحمل بار استقامت دارند.

شرایط کرپی بستن سیم بکسل[ویرایش]

  • قطر سیم بکسل با شماره کرپی‌ها که همان قطر کرپی است یکی باشد.
  • تمام کرپی‌ها در یک جهت بسته شوند.
  • کرپی‌ها باید طوری قرار گیرند که U کرپی طرف سر کوتاه تاشده سیم باشد.
  • تعداد کرپی‌ها بستگی به قطر سیم بکسل دارد، تا قطر ۱۵ میلیمتر سه عدد کرپی و از ۱۵ میلیمتر به بالا هر ۵ میلی‌متر یک کرپی اضافه شود.
  • فاصله کرپی‌ها همه مساوی و فاصله هر کرپی با کرپی بعدی به اندازه شش برابر قطر سیم بکسل خواهد بود.
  • مهره کرپی در موقع سفت نمودن باید باندازه ۳/۱ قطر اولیه سیم بکسل محکم و سفت گردد.

نکته:

  • در موقع بافتن سیم بکسل بار بلندکن باید واشر ظرفیت در داخل یکی از کلاف‌ها زده شود.
  • تمام وسایل بار بلند کن بخصوص سیم بکسل بافته شده و یا پرس شده باید با ۲۵٪ اضافه‌تر از نیروی کششی آن تست و آزمایش شوند و برچسب ایمنی داشته باشند.

شگل SHACKLE[ویرایش]

چون اغلب بارها دارای حلقه اتصال و یا سوراخ‌های اتصال هستند، برای بستن سیم بکسل به آن حلقه‌ها یا سوراخ‌های اتصال از شگل استفاده می‌گردد. شرایط شگل:

  1. شگل باید متناسب با تناژ بار باشد.
  2. پیم شگل تا آخر بسته شود.
  3. شگل سائیدگی یا شکستگی بیش از حد مجاز از طرف پیم وته U شکل نداشته باشد.

آی بولت[ویرایش]

جهت بستن صحیح آی بولت به موتورهای الکتریکی، رآکتورها و غیره که بوسیله آی بولت و شگل و سیم بکسل حمل و نقل می‌گردند، نکات زیر باید رعایت گردد: شرایط:

  1. آی بولت متناسب با تناژ بار باشد.
  2. آی بولت سائیدگی و شکستگی نداشته باشد.
  3. آی بولت تا آخرین رزوه بسته شده باشد.
  4. اندازه پیچ آی بولت متناسب با محل رزوه شده باشد.
  5. حدالامکان حلقه آی بولت هم جهت با گردش شگل و سیم بکسل باشد.

تسمه‌های بار بلندکن[ویرایش]

شرایط:

  1. متناسب با تناژ بار انتخاب گردند.
  2. نام شرکت سازنده، نوع مواد سازنده آن و ظرفیت نسبی آن روی آن زده شده باشد.
  3. حداقل ظرفیت و توان اتصالات آن باید باندازه ظرفیت تسمه باشد.
  4. اتصالات تسمه جهت جلوگیری از ایجاد صدمه، فاقد لبه‌های تیز باشند.

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر سریعاً تسمه را از سرویس خارج نمائید:

  • اسید و یا سوختگی عمیق
  • رشته رشته شدن، آجیدن، پاره شدن یا بریدگی
  • ذوب شدن و یا ذغال شدن بخشی از آن
  • پوسیدگی یا شکستگی قلاب
  • پیچیدگی و خمیدگی اتصالات

منابع[ویرایش]