طرح ضربتی افزایش تولید بنزین

طرح ضربتی افزایش تولید بنزین به دنبال افزایش تحریمهای بین المللی در ۶ مجتمع پتروشیمیایی شازند اراک، جم، برزویه (نوری)، امیر کبیر، واحد آروماتیک بندر امام و بوعلی سینا با ظرفیت تولید روزانه ۱۵ تا ۱۷ میلیون لیتر بنزین و ۹ میلیون لیتر گازوئیل آغاز شد. قانون تحریم همه‌جانبه ایران در سال ۱۳۸۹ به تصویب کنگره آمریکا رسید. این تحریم‌ها رئیس جمهور آمریکا را قادر می‌سازد تا شرکت‌های خارجی که به ایران بنزین و دیگر فرآوردهای نفتی پالایش شده را صادر می‌کنند، مجازات کند. در سال ‍۱۳۸۹ در حالی که ایران چهارمین صادرکننده بزرگ نفت در جهان و دومین در اوپک بود، ظرفیت پالایش نفت به اندازه کافی برای پاسخ‌گویی به تقاضای خود را نداشت، و بر اساس گزارش‌ها ۴۰٪ بنزین و ٪۱۱ سوخت گازوییل مصرفی خود را وارد می‌کرد. ایران در حال دو برابر کردن ظرفیت تولید بنزین تا ۴۸۰ هزار متر مکعب در روز تا سال ۲۰۱۲ میلادی است، که در آن نقطه ممکن است تبدیل به یک صادر کننده خالص بنزین شود.

پیش از تصویب تحریم بنزین علیه ایران، مسعود میر کاظمی، وزیر نفت، اجرای طرح ضربتی افزایش تولید بنزین یا همان طرح تولید بنزین از طریق واحدهای پتروشیمی را اعلام کرده بود. وی اعلام کرد:

ما در مرحله اول این طرح همه واحدهای پتروشیمی را درگیر نکرده‌ایم و تولید را با ۱۴ میلیون لیتر در روز شروع کرده‌ایم که با در نظر گرفتن ۴۴ میلیون لیتر تولید فعلی پالایشگاه‌ها، توان تولید بنزین داخلی به ۵۸ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر در روز می رسد که به این ترتیب جمهوری اسلامی عملا موضوع تحریم بنزین را بی اثر می کند.

این طرح در ۳ مجتمع پتروشیمی بوعلی، بندر امام خمینی و پتروشیمی برزویه کلید خورد. و دست کم تا تابستان سال ۱۳۹۲ بنزین در پتروشیمی‌ها تولید شد.

عبدالحسین بیات درباره چگونگی تولید بنزین در پتروشیمی گفت:

در واحدهای پتروشیمی جم، اراک و امیرکبیر محصولی به نام بنزین پیرولیز پس از فرآورش به بنزین معمولی تبدیل می‌شود.

شرکت‌هایی که به تحریم همه‌جانبه ایران پیوستند

شرکتهای نفتی، حمل و نقل و بیمه‌ای مرتیط با بنزین که برابر با گزارش مرکز مطالعات کنگره آمریکا، همکاری خود را با ایران متوقف کرده‌اند عبارتند از:

• ویتول سوئیس از اوایل سال ۲۰۱۰
• ترافیگورا سوئیس در نوامبر ۲۰۰۹
• گلنکور سوئیس در سپتامبر ۲۰۰۹
• توتال فرانسه در می ۲۰۱۰
• صنایع ریلاینس هند در می ۲۰۰۹
• پتروناس مالزی در آوریل ۲۰۱۰
• لوک‌اویل روسیه در آوریل ۲۰۱۰
• رویال داچ شل هلند در اکتبر سال ۲۰۰۹
• گروه ایندیپندنت پترولیوم کویت از سپتامبر ۲۰۱۰
• توپراس ترکیه در می سال ۲۰۱۱
• بریتیش پترولیوم انگلستان، شل، کیو ۸، توتال، و او. ام. وی، در می سال ۲۰۱۱، (سوخت هواپیما)
• گلدن کراون پترولیوم امارات متحده عربی از ۲۹ ژوئن ۲۰۱۰، (حمل و نقل کشتی)
• مونیخ ری، آلیانز و هانوفر ری آلمان (بیمه)
• لویدز بریتانیا، از جولای ۲۰۱۰ (بیمه)
• ان. وای. کی لاین هنگ‌کنگ (حمل و نقل کالا از هر نوع و نه تنها محدود به بنزین)
• لینده آلمان در می سال ۲۰۱۱ (فناوری میعان گاز برای تعلیق «برنامه گاز طبیعی مایع»)

کیفیت سوخت داخلی

بحث بر سر کیفیت بنزین و گازوییل تولید ایران از سالها پیش مطرح بود.

کیفیت بنزین پتروشیمیایی

استاندارد بودن یا نبودن بنزین پتروشیمیایی و تاثیر بر آلودگی، موافقان و مخالفانی داشت:

نظر مرکز مطالعات کنگره آمریکا

مرکز مطالعات کنگره آمریکا، در گزارشی به قلم کنت کتزمن، کارشناس امور خاورمیانه می‌نویسد:

ایران با اختصاص دست کم دو کارخانه پتروشیمی به پروژه تولید بنزین، که بر اساس فرآیند اولیه تولید بنزن طراحی شده، میزان تولید داخلی خود را نیز افزایش داده است. گزارش‌ها اعلام کرده‌اند که مصرف این بنزین، همانطور که انتظار می‌رفت، منجر به افزایش چشمگیر آلودگی هوا در تهران شد.

نظر مجری طرح ساخت بنزین

در مصاحبه‌ای که در تاریخ ۲۲ شهریور ۱۳۸۹ با فریبرز پناهی -مجری طرح بنزین پتروشیمیایی- انجام شد؛ وی در باره‌ی درصد بالای تركيبات آروماتيكی در اين بنزين‌ها چنین گفته بود که:

در اين واحد بنزينی توليد می‌شود كه تركيبات آروماتيكی آن تا حدودی بالا است. اما اين بنزين به عنوان بنزين نهايی تحويل جامعه نمی‌شود كه مردم از درصد بالای تركيبات آروماتيكی آن نگران باشند. در واقع اين بنزين وارد واحد پول پالايشگاه‌های ديگر می‌شود و با بنزين اكتان پايين تركيب شده و يك بنزين استاندارد با درصد مواد آروماتيک پايين و اكتان نرمال توليد می‌شود كه با استاندارد يورو نيز مطابقت دارد.

اما وی پس از یک سال؛ آلوده بودن بنزین تولیدی را تایید کرد و طی مصاحبه‌ای دلیل آلودگی بنزین پتروشیمیایی را چنین عنوان کرد که:

روند اجرایی تولید بنزین در مجتمع های پتروشیمی بدون استفاده از روند اصلاح و بهسازی بود. طرح بنده این نبود که استفاده کردند. در واقع همان چیزی که در پتروشیمی ها تولید می‌شد را بدون هیچگونه روند اصلاحی و رساندن آن به استانداردهای روز تحویل پالایشگاه ها می‌دادند.

نظر دیگران

وزیر نفت درباره کیفیت بنزین پتروشیمیایی مدعی بود که:

کیفیت این بنزین پایین تر از کیفیت بنزین وارداتی نیست و پس از تولید این محصول در مجتمع های پتروشیمی در آزمایشگاه های این شرکت آزمایش و نتیجه گزارش به شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی اعلام می شود.

احمدی نژاد، رییس جمهور ایران نیز در كنفرانسی مطبوعاتی از دلایل آلودگی هوای تهران تنفس ۸ میلیون تهرانی را دخیل دانست:

اگر خودرويی هم در خيابان‌ها حركت نكند، بازدم هشت ميليون انسان كه طی آن منواكسيدكربن و ساير گازها منتشر می‌شود، آلودگی ايجاد میكند و جريان هوا برقرار نمی‌شود، ضمن اين كه در برخی ايام سال پديده وارونگي هوا نيز شكل می‌گيرد.

عسکر جلالیان، عضو کمیسیون انرژی مجلس درباره این نوع بنزین هشدار داد:

بنزینی که در پالایشگاه‌ها به شکل غیر استاندارد تولید می‌شود، سرطان‌زا است واگر این بنزین سرطان‌زا در اختیار مردم قرار بگیرد مردم را به صورت حاد تری درگیر می‌کند و هزینه تمام شده آن برای کشور نیز بالاتر است.اگر با کمبود بنزین مواجه شویم به مردم فشار می‌آید و با نارضایتی آنها مواجه خواهیم شد. اما بحران نارضایتی مردم قابل مدیریت و کنترل است و نهایتا با عصبانیت آن‌ها رو به رو هستیم که خطرش کمتر از این است که مردم را در معرض خطر سرطان و مرگ قرار دهیم.

پس از ۱۰۰ روز تولید بنزین پتروشیمیایی، عبدالحسین بیات معاون وزیر نفت اعلام کرد که: «با حذف بنزن از چرخه تولید بنزین در برخی مجتمعها مشکل آلودگی آن هم به سرعت مرتفع شده است». این در حالی است که طی مراسمی که در آن از ۳۰ تلاشگر طرح توليد ضربتی بنزين توسط رئيس جمهور تقدير شد از تولید موادی مانند ريفرميت، بنزين پيروليز و MTBE یاد شده است.

پیشتر نیز سیدمسعود میرکاظمی وزیر نفت نیز شایعه آلودگی هوای تهران در اثر بنزین تولیدی در داخل را تکذیب و این شایعه را حربه تحریم کنندگان در برابر رسیدن کشور به خودکفایی بنزین ارزیابی کرده بود. این در حالی بود که عسگر جلالیان و غلامعلی میگلی نژاد اعضای کمیسیون انرژی مجلس، محسن نریمان، عضو کمیسیون عمران و محمدرضا رضایی، عضو کمیسیون بهداشت درباره غیراستاندارد بودن بنزین و نقش آن در آلودگی هوای تهران و شهرهای دیگر کشور سخن گفته بودند.

اختلاف نظر بین استاندارد بودن یا نبودن بنزین بر سر عدد اکتان یا جنس ماده افزودنی برای بالا بردن اکتان بود. به طوری که نظام‌الدین برزگری، رئیس سازمان استاندارد مدعی بود:

بنزین تولیدی در ایران با استانداردها مطابقت دارد. اکتان بنزین های موجود در کشور ۸۷ است و با استاندارد ملی مطابقت دارد. گزارش های ارسالی از ادارات استاندارد استانها در سراسر کشور نیز نشان می دهد که اکتان بنزین ها ۸۷ است. براساس استانداردهایی که در کشور وجود داشته اکتان بنزین در کشور طی سالهای گذشته تغییری نکرده و بنزین مصرفی در آلودگی هوا بی تاثیر بوده است.

پس از آن دكتر سيد حميد حسينی در میزگردی گفت:

الان اكتان بنزينی كه عرضه می‌شود بالاست. گفتن اينكه اكتان بنزين بالاست، مشكلی را حل نمیكند. ما می‌گوييم مشكل ما اين است كه شما داريد از آروماتيك استفاده میكنيد. بنزينی خوب است كه دارای آروماتيك نباشد يا حداقل آروماتيك در آن باشد. استانداردهای جهانی زير يك درصد آروماتيك را اجازه می‌دهد كه در بنزين باشد. من خودم محموله بنزين وارداتي را به شركت نفت پيشنهاد كردم كه ۹ درصد بنزن داشت اما امور بين‌الملل اين شركت دور آن خط كشيد و نوشت كه «اين نوع بنزين سرطان زاست و ما بنزينی را توصيه میكنيم كه بنزن نداشته باشد.» در آن زمان آن نوع بنزين را قبول نمیكردند اما الان به خاطر مشكلات ناشی از تحريم‌ها مجبور شده‌ای‌م بنزينی را توليد كنيم كه بنزن آن قطعا بالاتر از ۹ درصد است.

وجود بنزن در هوای تهران را معصومه ابتکار، رئیس کمیته محیط‌زیست شورای شهر تهران نیز تایید می‌کرد:

آلاینده‌های آلی در هوای تهران مانند بنزن، تولوئین و دیزایلین از بخارات بنزین حاصل می‌شود.

دكتر اسماعيل كهرم، فعال محيط زيست و مدرس محيط زيست دانشگاه تهران، که خودروی بیكيفيت و بنزين بیكيفيت را مهم‌ترين عوامل ابتلا به امراض قلبی و ريوی می‌داند گفت:

آلاينده‌های زيست محيطی خودرو و بنزين كه درتوليد آن از بنزن ۵۰% استفاده می‌شود و ۱۰ برابر استاندارد ۵ درصدی كشورهای پيشرفته است و بسيار خطرناك و سرطان‌زاست.

طی خبر رونمایی از تولید ۶ تا ۷ میلیون لیتر بنزین با مخلوط ۳۵ درصدی متانول در حضور قاسمی وزیر نفت، در دی ماه ۱۳۹۱، احمد نعمت بخش دبیر انجمن خودروسازان ایران در نامه‌ای به شاعری معاون سازمان حفاظت محیط زیست درمورد کیفیت نامطلوب این نوع بنزین چنین هشدار داد که بخارات متصاعده از متانول به شدت سمی بوده و علاوه بر صدمات ریوی، حتی ممکن است باعث کوری چشم شود. همچنین در اثر خوردگی شدید قطعات، خطر آتش سوزی خودروهای فعلی افزایش می‌یابد. وی در این نامه خواستار توقف تولید بنزین پایه متانولی شد.

کیفیت گازوییل

معاون اداره کل نظارت بر اجرای استاندارد معتقد است که حداکثر مقدار گوگرد گازوئیل در استاندارد ملی موجود حدود ۲۰۰ برابر حد مجاز مقدار گوگرد در استانداردهای اروپایی است که این موضوع موجب افزایش آلودگی هوا می‌شود. میزان گوگرد موجود در گازوئیل تولید شده در پالایشگاه‌های داخلی حدود ۷۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ پی.پی.ام (ذره در میلیون) است؛ این در حالی است که استاندارد جهانی آن حدود ۵۰ پی.پی.ام است.

پایان طرح ضربتی تولید بنزین

از مرداد ماه سال ۱۳۸۹ در طی ۶ ماه بنزین در ۶ مجتمع پتروشیمیایی شازند اراک، جم، برزویه (نوری)، امیر کبیر، واحد آروماتیک بندر امام و بوعلی سینا با ظرفیت تولید روزانه ۱۵ تا ۱۷ میلیون لیتر بنزین و ۹ میلیون لیتر گازوئیل تولید شد. در این بازه زمانی، بیش از یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون لیتر بنزین با عدد اکتان ۱۰۰ در صنایع پتروشیمی تولید و به بازارهای مصرف داخلی عرضه شد. با اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران و کاهش مصرف این محصول نفتی در سطح کشور به تدریج واحدهای پتروشیمی از چرخه تولید بنزین خارج و تولید محصولات پتروشیمیایی در این واحدها از سر گرفته شد.

با این وجود در مرداد ماه سال ۱۳۹۰ دکتر رشیدی، مدیر عامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با اشاره به این که میزان آلاینده بنزن در جایگاه‌های بنزین به ۴۳۸ برابر حد استاندارد می‌رسد اعلام کرد:

آلاینده بنزن ترکیبی سرطان‌زاست و نه تنها جان کارکنان جایگاه های بنزین، بلکه سلامت شهروندان را به خطر می‌اندازد.

سیروس سازدار نماینده مرند و جلفادرباره طرح‌های افزایش سطح کیفی بنزین در آبان ماه ۱۳۹۰ گفت:

مسئولان صنعت نفت ایران طرح‌هایی را برای افزایش سطح کیفی بنزین تولیدی در ایران اجرا کرده‌اند که متأسفانه موفقیت‌آمیز نبوده است و اگر در این شرایط از واردات بنزین جلوگیری شود کیفیت بنزین مصرفی در ایران با افت چشمگیری روبه‌رو خواهد شد... استاندارد نبودن بنزین تولیدی در داخل یکی از علت‌های آلودگی هوا در کلان‌شهرها است و این موضوع در زمان به وجود آمدن پدیده وارونگی دما به آلوده شدن هوا شتاب می‌بخشد.

مصطفی کشکولی، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی در ۲۶ اسفند ۱۳۹۱ با اعلام اینکه روزانه ۲۲ میلیون لیتر بنزین با استاندارد «یورو ۴» و «یورو ۵» در کشور تولید می‌شود، از توقف تولید بنزین در واحدهای پتروشیمی تا سه ماه دیگر خبر داد.

بهبود کیفیت بنزین

پس از تحریم بنزین، توليد محصولات با کيفيت استاندارد ۲۰۰۵ اروپا و کاهش مواد آلاينده، اهداف کلی طرح توسعه پالايشگاه‌ها از جمله پالایشگاه امام خمينی شازند قرار گرفت. با اجرای اين طرح تا پایان سال ۱۳۹۰ شمسی، عدد اکتان بنزين سوپر توليدی اين پالايشگاه به ۹۵ و اکتان بنزبن معمولی به ۹۰ می‌رسد و ميزان مواد آروماتيک در بنزین معمولی این پالایشگاه به ۳۵٪ و بنزن به ۱٪ کاهش می‌يابد.

اما معصومه ابتکار وضعیت آلودگی سال ۱۳۹۰ را از سال گذشته بدتر ارزیابی کرد و گفت:

قرار بود یک سیاست مقطعی بدون توجه به سلامت مردم و محیط زیست در خصوص بنزین داشته باشیم، اما این سیاست بلند مدت شده است... در حال حاضر تحت هیچ شرایطی بنزین عرضه شده فعلی قابل قبول نیست و بر اساس اندازه‌گیری‌های جدید از طرف شرکت کنترل کیفیت هوا میزان بنزن بنزین فعلی که بسیار خطرناک و سرطانزا است ۳۵ برابر حد مجاز شهر تهران بوده که نسبت به سال گذشته وضعیت بدتر شده است.

مرگ و میر

نوشتار اصلی: مه‌دود بزرگ

مرضیه وحید دستجردی، وزیر بهداشت و درمان، در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۹ گفت:

موضوع بالا بودن میزان بنزن در بنزین‌های داخلی و آمار مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا را باید بررسی کنیم و بعد از تحقیق نتیجه را اعلام می‌کنیم.

در اثر آلودگی هوا در ایران سالانه حداقل ۴۰۰۰ نفر در اثر این آلودگی جان خود را از دست داده‌اند. این در حالی است که برخی آمارها نیز میزان مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در ایران در سال ۱۳۸۹ را ۱۰هزار۶۰۰ تن نشان می‌دهد. در این میان وضعیت تهران در میان سایر كلانشهرها وخیم‌تر است به گونه‌ای كه ۳هزار و ۶۴۰ مرگ منتسب به آلودگی هوا در این شهر به ثبت رسیده و به گفته كارشناسان میزان مرگ و میرهای زودرس در افراد دارای بیماریهای زمینه‌ای مانند قلبی – عروقی در تهران سه‌برابر متوسط كشور است. رشيد رمضانی، رئيس اداره سرطان وزارت بهداشت نيز با هشدار به شيوع انواع سرطان خون در كشور، شيوع اين بيماری در كشور را نتيجه وجود تركيب بنزن در سوخت عنوان كرد. محسنی بندپی؛ نماینده مجلس دوره هشتم -که بعدا برای دوره نهم مجلس رد صلاحیت شد- درباره ارتباط سرطان با بنزن گفت:

بايد بپذيريم که درست است که سرب را حذف کرديم اما بنزن موجود در هوا چند برابر استاندارد است که خود افزايش دهنده بيماريهای سرطانی است در واقع سرطان‌زا بودن بنزن صد درصد محرز شده است و شبهه‌ای در اين مورد وجود ندارد. همانگونه که وزير بهداشت نيز اعلام کرد سونامی بيماری‌های سرطانی را در پيش داريم در واقع ميزان ابتلا به سرطان نيز در جامعه ما رو به افزايش است.

مرگ و میر در افراد کهنسال و کودکان بیشتر دیده شده است، از جمله افرادی که دارای بیماریهای مزمن و زمینه ای بودند، آلودگی هوا بیشتر روی آنها تاثیر گذاشته است. در شهر تهران به علت غلظت چند برابری استانداردهای بين‌المللی بنزن در هوا، ريسک ابتلا به انواع بيماری‌ها ازجمله سرطان‌های خونی به دليل وجود اين آلاينده افزايش يافته است. ميزان بنزن در برخی از مناطق تهران تا ۴۰ برابر حد مجاز برآورد شده است.

جستارهای وابسته

• بنزین پیرولیز خام
• مه‌دود بزرگ
• ترافیک و آلودگی هوای تهران
• تحریم‌های علیه ایران
• استاندارد آلایندگی اروپا