ضربان‌ساز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شماتیک ضربان‌ساز طبیعی دهلیزی(پیش‌آهنگ) در قلب

ضربان‌ساز یا پیس میکر (به انگلیسی: pacemaker) در پزشکی به بخشی از قلب و یا در حالت مصنوعی دستگاهی که عمل ضربان‌سازی را تقلید می‌کند گفته می‌شود که ضربان ایجاد کرده و آهنگ آن‌را تنظیم می‌کند.

قلب انسان به طور میانگین نزدیک به صدهزار بار در روز می‌تپد. معمولاً سلولهای تحریک کننده الکتریکی قلب در بافتهای گرهی آن تجمع یافته‌اند .در بین دو دهلیز این تنها دهلیز راست است که دارای بافت گرهی است به نام گره پیش آهنگکه در دیواره پشتی دهلیز راست و در زیر منفذ بزرگ سیاهرگ زبرین قرار دارد. برای انقباض ابتدا گره پیش آهنگ به صورت ریتم خودبه خودی تحریک می‌شود و این پیام انقباض را از طریق ۳ رشته گرهی دهلیز راست به گره دهلیزی بطنی – که در حد فاصل بین دیواره دهلیزها و بطن‌ها و کمی متمایل به دهلیز راست قرار دارد – هدایت می‌کند. سپس بافتهای گرهی داخل بطنها از جمله باندل هیس این موج تحریک الکتریکی را در سراسر بطنها منتشر می کنند.

همه سلولهای این بافتهای گرهی دارای ضربان ریتمیک پایه هستند ولی چون تعداد ضربان گره پیش آهنگ در دقیقه بیشتر است لذا با ارسال موجهای تحریکی ( معمولاً هفتاد تا صد ضربان در دقیقه ) موجب تحریک سریعتر سایر بافتها نسبت به ریتم پایه خودشان می شود. پس سایر سلولهای قلب در حالت طبیعی ضربان ساز نیستند و فقط گره پیش آهنگ یا سینوسی ضربان ساز است .

در صورتیکه به هر دلیلی موج هدایت الکتریکی از گره پیش آهنگ به سایر بافتهای گرهی نرسد آنها خود می توانند ضربان ساز باشند که مهمترین این اختلالات بلوک دهلیزی - بطنی است که ضربان ساز دهلیز گره پیش آهنگ و ضربان ساز بطنها گره دهلیزی بطنی است.

پیس میکر طبیعی[ویرایش]

ECG Principle fast.gif

قلب دارای سلولهای (بالقوه) پیس میکر متعددی است که در گره سینوسی(گره پیش‌آهنگ)٬ گره دهلیزی-بطنی (AV node)٬ دسته هیس(Hiss bundle) و سلول‌های پورکینژ قرار دارند. ضربان‌ساز اصلی و طبیعی یا گره سینوسی‌دهلیزی دارای سریعترین میزان دشارژ طبیعی(۷۰-۸۰ بار در دقیقه)است. این دشارژ در گره دهلیزی-بطنی حدود ۶۰ پالس در دقیقه(bpm) ودر دسته هیس حدود ۵۰ bpm و در سلولهای پورکینژ ۳۰ ضربه در دقیقه می‌باشد. در حالت پیدایش نقص در پیس‌میکر طبیعی و سریع‌تر٬ پیس میکر آهسته‌تر بعدی٬ کار ضربان‌سازی در قلب را به‌عهده می‌گیرد.

پیس میکر مصنوعی[ویرایش]

پیس میکر مصنوعی در مقایسه با سانتیمتر
بدنه پیس میکر ۴ سانتیمتر و الکترودها بین ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر طول دارند.

در برخی بیماران قلبی مانند مبتلایان به کندی ضربان قلب شدید ( برادیکاردی )، نامنظمی ضربان قلب و بلوک قلبی گاه از ضربان ساز یا پیس میکر مصنوعی (به انگلیسی: artificial pacemaker) استفاده می کنیم . این ضربان ساز می تواند موقتاً خارجی باشد ولی معمولاً با عمل جراحی در داخل بافت قلب کاشته می شود.

ویژگیهای پیس میکر بستگی به بیماری فرد دارد و مثلاً می تواند دو الکترود داشته باشد که در داخل دهلیز و بطن کار گذاشته می‌شود و با انرژی باتری که نیمه عمر چند ساله دارد موجب ایجاد ضربانهای قلب شود . امروزه بسیاری از پیس میکرها را می توان بدون بیهوشی عمومی و قط با بی حسی موضعی و برشی در سمت چپ سینه جایگذاری کرد .

جستارهای وابسته[ویرایش]

ریتم طبیعی قلب

آریتمی قلب

الکتروشوک (قلبی)

منابع[ویرایش]

  • واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان وادب فارسی
  • فیزیولوژی پزشکی، گایتون
  • ویکی‌پدیای انگلیسی