صفی‌آباد (خراسان شمالی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
صفی‌آباد
کشور  ایران
استان خراسان شمالی
شهرستان اسفراین
بخش بام و صفی‌آباد
نام(های) قدیمی راونیز
سال شهرشدن آبان ۱۳۷۹[۱]
مردم
جمعیت ۳٫۲۴۰
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۲۲۲ متر
اطلاعات شهری
شهردار رضا ارغیانی
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۸۵-۷۷۲[۲]
تابلوی خوش‌آمد به شهر
ده هزار سال قدمت و ۳۰۰۰ سال بالندگی

صفی‌آباد از شهرهای استان استان خراسان شمالی و مرکز بخش بام و صفی‌آباد از توابع شهرستان اسفراین است و در سال ۱۳۸۵، تعداد ۳٫۲۴۰ نفر جمعیت داشته‌است.[۳].

موقعیت[ویرایش]

شهر صفی آباد مرکز بخش بام صفی آباد (شهرستان اسفراین )در ۶۵ کیلومتری جنوب شرق شهر اسفراین بین ۳۹ ۵۷ تا ۰۶ ۵۸ طول جغرافیای و ۳۵ ۳۶ تا ۵۵ ۳۶ عرض جغرافیای قرار گرفته‌است. این شهر از شمال به دهستان بام از شرق دهستان دره یام (سبزوار) از جنوب به دهستانهای رباط جز و حکم اباد و از غرب به دهستان آذری محدود می‌گردد. صفی آباد با ۱۰۱۹ کیلومتر مربع مساحت ۶۳درصد وسعت بخش بام صفی آباد را در بر می‌گیرد در محدوده این شهر تعداد ۱۹روستا و ۶۷مزرعه و مکان وجود دارد. ارتفاع متوسط آبادیهای حومه این شهر ۱۳۷۶متر است که مرتفع ترین آن روستای جوزقه با ارتفاع ۱۸۵۲متر و پائین ترین روستاهای منگلی علیا با ارتفاع ۱۱۲۲متر است. اغلب روستاهای این منطقه از لحاظ موقعیت طبیعی تپه‌ای هستند.

جغرافیای شهر[ویرایش]

تاریخچه شهر صفی آباد[ویرایش]

در زمانهای قدیم قبل از نادرشاه نام اصلی آن راونیز بوده در قرن پنجم هجری که همزمان با روی کار آمدن سلجوقیان درایران می‌باشد عبدالغافر فارسی که یکی از مورخین مشهور این دوره‌است او در کتاب « السیاق » از راونیر نام می‌برد که از قرای ارغیان می‌باشد .[۴] که آثار آن امروزه در یک کیلومتری شمال شهر کنونی به صورت یک مجموعه‌ای از نوروز تپه و رباط راونیزومحوطه سنگو باقی‌مانده‌است. .[۵] تاریخ صفی آباد فعلی بیشتر به دوره نادرشاه و پس از آن بر می‌گردد این دهستان که امروزه به شهر مبدل گشته به سال ۱۱۴۰-۱۱۴۵ هجری به دست صفی خان بغایری احداث شد در دوره قاجاریه در زمان محمد خان قاجار در سال ۱۲۱۱حاکم آن لطفعلی خان بغایری بود پس از او در سال ۱۲۱۵حکمت صفی آباد به لطفعلی خان بغایری رسید . صفی آباد در دوره قاجاریه درحدود ۵۰۰ خانوار بوده که نژاد آنها از ترکان بغایری از تیره گرایلی می‌باشند .[۶]

معادن شهر صفی آباد[ویرایش]

۱-معدن زغال سنگ: این معدن در ۷کیلومتری شهر اما هنوز نارس می‌باشد.

۲- معدن گچ: این معادن در کل منطقه بخصوص در صفی آباد دیده می‌شود گاهی ضخامت گچ به چند متر می‌رسد که در نزدیکی روستای گپز موجود می‌باشد

۳- معدن ماسه: این معادن به صورت غنی در کل منطقه موجود است.

  1. معادن سنگ آهک:
  2. معادن سنگهای ساختمانی : روستای قارضی صفی آباد ، گپز، گِسک
  3. معادن گل سر: در روستای باستانی پرثوا

۷ - معادن مس : که به وفور در روستاهای اردین وزنفت دیده شده‌است.

کوههای منطقه بام و صفی آباد[ویرایش]

۱- کوه شاه جهان : این کوه که بلند ترین کوه منطقه می‌باشد در بالای روستای بام قرار دارد و بلند ترین قله آن به ارتفاع ۳۱۵۶متر می‌باشد.

۲- کوه جهان ارغیان : این رشته کوه در امتداد کوه شاه جهان قرار دارد که بلند ترین قله آن به ۲۲۴۱متر در بالای روستاهای گِسک وقنبر باقی است .

۳-کوه حیران : این کوه در منطقه بام قرار دارد وبه حیران معروف است وهم مرز بام صفی آباد و اول اسفراین است.

۴-کوه قر داش : این کوه نیز در کنار روستای بابا قدرت ونصرت آباد قرار دارد.

۵-کوه تپه سیاه : که در رشته کوههای جوین قرار دارد.در دشت صفی آباد کنار روستا کلاته آقازاده واقع گردیده‌است.

۶- کوه پشت پرده : این کوه که به پشت بره معروف است که درروستای کمپروی وبلندترین ارتفاع آن ۱۷۴۳متر می‌باشد.

۷-کوه سنگاب : این کوه در کنار روستای گپز صفی آباد قرار دارد.

۸- کوه قارا کمر: این کوه مابین دهنه شرین وصفی آباد قراردارد وبلند ترین ارتفاع آن ۱۵۵۱متر می‌باشد.

۹-کوه یارمجا : یکی از کوههای معروف منطقه که در زمستان قله‌های آن از برف پوشیده می‌باشد بلندترین قله آن با۲۲۸۱متر که از رشته کوههای جهان ارغیان ودر مجاورت روستاهای قنبر باغی ،اسفیدوگِسک می‌باشد.

و سایر کوههای این منطقه از جمله؛ کوه زرد، کوه قوزی، کوه آق ترپاق، آق کمر و قره داش را می‌توان نام برد.

مهمترین رودخانه‌های شهر صفی آباد[ویرایش]

الف - رودخانه گرماب:

این رودخانه از دامنه ارتفاعات شاه جهان، کوههای قوزی و کلارد شروع شده و پس از مشروب کردن روستاهای مسیر به دشت صفی آباد می‌ریزد وسعت حوزه این کال تا ورود به دشت ۲۷۰ کیلومتر مربع محاسبه شده‌است . شاید بتوان گفت قریه راونیر که در منابع ذکری از آن شده و مرکز ارغیان بوده، هدیه این رودخانه باشد که احتمال می‌رود بقایای آن همان نوروز تپه باشد.ب – رودخانه سرخاب (کال شور):

این رودخانه که از نزدیک روستای کلاته آقازاده شروع می‌شود کلیه جریانهای سطحی و زیرزمینی دشت صفی اباد را زهکشی کرده و پس از عبور ازپایین منگلی و کلاته الو وارد سد باهره و پس از آن به کال شور جاجرم می‌ریزد. .

راههای تجاری شهر صفی آباد[ویرایش]

تونل‌ها زیرزمینی و غارهای شهر صفی آباد[ویرایش]

غاریرقیستان در بالای روستای گِسک واقع شده است . 2-غار کهنه رباط

پوشش گیاهی صفی آباد[ویرایش]

پوشش گیاهی منطقه صفی آباد رامی توان با توجه به موقعیت جغرافیایی آن به دو قسمت کوهستانی و دشتی طبقه بندی کرد :

الف- پوشش گیاهی بخش کوهستانی : این بخش به دلیل حاکم بودن آب و هوای سرد و کوهستانی ،اغلب از درختان پسته، زبان گنجشک، ارغوان وانجیر وحشی ،بومادران، استاقدوس ،قسنی، کتیرا، گون و غیره... تشکیل شده‌است.

ب - پوشش گیاهی بخش دشتی : این بخش به دلیل قرار گرفتن در شرایط آب و هوایی گرم و داشتن زمین‌های رسی دارای گیاهانی چون پیاز کوهی، درمنه، خارشتر، بارهنگ، اسپند، پونه و....تشکیل می‌دهد.

گونه جانوری منطقه صفی آباد[ویرایش]

باستان شناسی شهر صفی آباد[ویرایش]

شهر صفی آباد در جنوب استان خراسان شمالی یکی از مهم ترین و در عین حال ناشناخته ترین مناطق در باستان شناسی شهرستان اسفراین است. این منطقه به دلیل موقعیت راهبردی خود بر سر شاهراه خراسان یا جاده ابریشم از دورهپیش از تاریخ تا دوره اسلامی مورد توجه قرار داشته و مسکون بوده‌است. با وجود این فعالیت‌های باستان شناختی در این منطقه در حد صفر است. تنها فعالیت در این حوزه را باید بررسی سال ۱۳۸۶ آقای احمد نیک گفتار دانست که پس از آن طرح بازنگری آن به سرپرستی دکتر علی اکبر وحدتی به معاونت احمد نیک گفتار اشاره کرد که اطلاعات مفیدی فراروی محققین قرار داد.

آثار باستانی شهر صفی آباد[ویرایش]

آثار باستانی مربوط عصر مس و سنگ[ویرایش]

عصر مس یا عصر کالکولتیک دوره‌ای از پیشرفت فرهنگی بشر است که استفاده از ابزار نخستین فلزی در کنار ابزار سنگی پدیدار شد. این دورهٔ انتقالی بیرون از سامانهٔ سه عصری سنتی است و میان عصرهای نوسنگی و برنز قرار دارد.

تشابهات سرامیکی میان تمدن درهٔ سند، جنوب ترکمنستان و شمال ایران در ۴۳۰۰ تا ۳۳۰۰ پیش از میلاد نشان از انتقال و تجارت قابل توجه مس، در عصر مس است. همچنین فرضیه‌هایی در پیرامون تجارت مس میان تمدن تپه سیلک ایران و مصر و حتی لیدی وجود دارد.[نیازمند منبع]

بموجب تحقیقاتی که بوسیله دانشمندان زمین‌شناس به عمل آمده، اولین فلزی که بشر به خواص آن پی برد و از آن در زندگی خود استفاده کرد مس می‌باشد. به همین جهت اولین قسمت دوره فلزات را (که اکنون عصر آهن آن است) به نام عصر مس نامیده‌اند.[۷] در عصر مس همه مصنوعات بشر منحصراً از این فلز ساخته می‌شد. این عصر از حدود شش یا هفت هزار سال پیش از میلاد مسیح شروع و تقریباً به چهار یا پنج هزار سال قبل از میلاد که شروع دوره مفرغ است، ختم می‌شود.[۸] مهمترین آثاری که مربوط به مس و سنگ می باشد به شرح ذیل می باشد:

نقوش صخره‌ای ارغیان:

شاخصه های مهم سنگ نگاره های ارغیان:

۱-اندازه و ارتفاع بوم ها: همه ی بوم ها درقالب تخته سنگ هایی گرد و ابعاد مختلف در بستر دره ها پراکنده اند.

۲- جهت قرار گرفتن نقش ها: متغیر است.

3-درصد نقوش و نوع آنها: بیشترین نقش ها نمادین و پس از آن بزکوهی است

4- میزان هوازدگی نقوش: میزان هوا زدگی زیاد است و رنگ بعضی نقش ها هم رنگ بستر شده است.

۵- اندازه ی نقوش حکاکی شد ه: از 5 تا ۱۵سانتیمتر متغیر است.

۶- ابزارهای به کار رفته جهت حکاکی ها: ابزار های بکار برده شده، استخوان حیوانات و فلز.

7- نوع حکاکی ها: تمام نقوش از نوع حکاکی(Petroglyphs) هستند که براثر ضربه های کوبشی منظم و دقیق در کنار و بعضاً کششی ایجاد شده‌اند.

۸- قدمت نقوش و دیگرآثار: از ماقبل تاریخ (هزاره ی پنجم ق.م) تا دوره ی تاریخی متغیر است که جهت قطعیت، بهره گیری از تکنولوژی طیف سنجی عمومی و شتاب دهنده و تحلیل ریز فرسایش ضروری است.

۹- خدشه های وارد شده: بیشتر آنها توسط سودجویان به امید و جود گنج تخریب گردیده است.

۱۰-جنس سنگ ها و رنگ بوم ها : از نوع سنگ های دگرگونی و به هم فشرده که رنگ آنها قهوه ای متمایل به سیاه رنگ است.

۱۱- چون و چرایی بوجود آمدن نقوش: محوطه های سنگ نگاره ها در ایران باستان کتاب های سنگی هستند که نگارگران طی ادوار کهن بواسطه ی آنها سخن گفته و شرح زندگی خود و دیگران، آیین، باورهای قدسی و حتی محیط اقلیمی را تصویر کرده اند.

۱۲- عمق حکاکی ها: 1 تا 2 میلیمتر

۱۳- جهت قرار گرفتن بوم ها: بهم ریخته است

۱۴-شباهت نقش سنگ نگاره ها با سفالینه ها: بعضی از این نقوش شبیه نقوش صخره ای جربت در جاجرم امروزی می باشد. کارشناسان میراث فرهنگی اسفراین به سرپرستی احمد نیک گفتار، موفق به کشف سنگ نگاره هایی ( حکاکی بر روی سنگ ) با نقش 3 بز کوهی در اطراف منطقه بام صفی آباد شدند.

به گفته ی کارشناسان قدمت این سنگ نگاره ها، مربوط به دوران پیش از کشف خط می باشد.

کشف سنگ نگاره های بز کوهی در بخش بام صفی آباد اسفراین+عکس

شاخصه های سنگ نگاره های کشف شده در منطقه بام صفی آباد اسفراین

آنچه در این نقوش یافت شده جالب توجه است، وجود نقش بزکوهی است. آنچه که جز معروفترین و مهمترین اشارات این نماد است نشان باروری، روئیدن و زندگی است. بزی با شاخ های بلند و سرکش که نشان برتری و از همه مهمتر چرخه زندگی است. گرچه شهرستان اسفراین در استان خراسان شمالی که پیش از این نیز آثار باستانی متعددی از عصر آهن در آن کشف شده، با دارا بودن آثار باستانی متعدد از جمله شهر تاریخی بلقیس یا نارین قلعه­ی اسفراین که از برجسته ترین مجموعه معماری های خشتی و گلی در ایران بعد از ارگ بم می باشد نام خود را به عنوان یکی از تاریخی ترین شهرستان های ایران در فهرست آثار ملی کشور ثبت کرده است اما متأسفانه بدلیل ضعف مدیریت مسئولان شهرستان و استان این آثار تاکنون بخوبی معرفی نشده و فاقد هرگونه گردشگر و امکانات مناسب گردشگری می باشد.

گفتنی است منطقه بام صفی آباد اسفراین با صدها اثر تاریخی ثبت شده در آثار ملی، دارای اداره و یا نمایندگی از میراث فرهنگی نمی‌باشد. برگرفته از مقاله آقای علی اصغر طاهری صفی آبادی درباره سنگ نگاره های بز کوهی بام و صفی آباد

آثار باستانی مربوط دوران تاریخی[ویرایش]
آثار باستانی مربوط دوران اسلامی[ویرایش]

</gallery>

پانویس[ویرایش]

  1. http://portal2.moi.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=8f931308-c67e-4cf4-a5e7-3c1bbb1a6f32
  2. http://tct.ir/?siteid=1&pageid=393&siteid=1
  3. پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
  4. علی‌اصغرطاهری صفی آبادی. جهان ارغیان تا بام صفی‌آباد،. مشهد. انتشارات ایران جوان۱۳۸۶. صفحهٔ ۱۲. 
  5. احمد نیک گفتار. [جغرافیای تاریخی ارغیان]،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ. 
  6. کلنل ادوارد ییت. [سفرنامه خراسان و سیستان ]،. ترجمهٔ قدرت الله روشنی زعفرانلو – مهرداد رهبری،. مشهد. انتشارات یزدان ۱۳۶۵. صفحهٔ ۳۴۴. 
  7. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «مس»، بخش «عصر مس».
  8. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «مس»، بخش «عصر مس».

منابع[ویرایش]

  • «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  • «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  • «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  • علی‌اصغرطاهری صفی آبادی. جهان ارغیان تا بام صفی‌آباد،. مشهد. انتشارات ایران جوان۱۳۸۶. صفحهٔ ۱۲. 
  • کلنل ادوارد ییت. [سفرنامه خراسان و سیستان ]،. ترجمهٔ قدرت الله روشنی زعفرانلو – مهرداد رهبری،. مشهد. انتشارات یزدان ۱۳۶۵. صفحهٔ ۳۴۴. 
  • حافظ ابرو. جغرافیای خراسان در تاریخ حافظ ابرو،. م. تصحیح و تعلیق دکتر غلامرضا ورهام، نشر اطلاعات۱۳۷۰. صفحهٔ ۷۱. 
  • مهدی هوشیار. تحلیل الگوی تقسیمات کشوری شمال خراسان نمونه: شهرستان اسفراین،. تهران. تربیت مدرس. صفحهٔ. 
  • مفاله صفی آباد شهری بر بلندای تاریخ / اسناد سخن می گویند . در خبرگزاری مهر و سایت راونیز نامه

مطالعه بیشتر[ویرایش]