میر شمس‌الدین ادیب‌سلطانی

میر شمس‌الدین ادیب‌سلطانی (زادهٔ ۱۳۱۰)، پزشک، فیلسوف، زبان‌شناس و مترجم متون مهم ادبی و فلسفی است. او مترجم منطق ارسطو، سنجش خرد ناب کانت و همچنین رسالهٔ منطقی-فلسفی ویتگنشتاین به زبان فارسی است. وی به‌زبان‌های انگلیسی، آلمانی، فرانسه، یونانی، عربی، ایتالیایی، روسی، عبری، ارمنی، لاتین، پهلوی، اوستایی و زبان‌های پارسی باستان مسلط است.

زندگی‌نامه

وی دکترای پزشکی خود را از دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران دریافت کرد. برای ادامهٔ تحصیل در زمینهٔ روان‌پزشکی بالینی و تحقیقات بیوشیمی به وین رفت. اطلاعات اندکی از زندگی‌نامهٔ ادیب موجود است.

آثار

ادیب آثار ترجمه‌ای را مستقیماً از زبان مبدأ به فارسی برگردانده‌است. روشِ او را نمی‌توان سره‌نویسی نامید چرا که وام‌واژه‌های بسیاری در آثار او به چشم می‌خورد. روش او شکستنِ واژه‌هایِ زبان‌های اروپایی از نظرِ تکواژشناسی و سر هم کردنِ معادل‌های آن‌ها در زبانِ فارسی نو و میانه و باستانی است.^{[نیازمند منبع]} آثار وی مشهور به استفادهٔ گسترده از واژگان فارسی است. او باور دارد که برای برزیستن زبان پارسی در جهان دانش و فناوری، چاره‌ای جز بهره‌بردن از همه توان زبان فارسی و نیاکانش (پارسی باستانی، پارسی اوستایی و پارسی میانه) نیست.^{[نیازمند منبع]} این‌گونه ترجمه از جانب برخی تشویق و از جانب برخی دیگر نیز مورد انتقاد قرار گرفته‌است.. منتقدان ترجمه‌های وی از آثار فلسفی باور دارند که او در ترجمه این آثار نثری دشوارفهم به کار برده و به «زبان‌سازی یا اختراع زبانی» دست یازیده‌است. این منتقدان ترجمه‌های او از آثار پیش‌گفته را «وفادار به متن ولی غیر قابل فهم» خوانده‌اند.

تألیف

* The Question of the Left and Its Future، Notes of an Outlooker. Hermes Publishers, Tehran, 2010

• پژوهشی در پیرامون مسئلهٔ تصمیم در منطق: طرح چند خوارزمیک تحلیلی-معنایی. تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۳.
• درآمدی بر چگونگی شیـوهٔ خطّ فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ نخست: ۱۳۵۴؛ ویراست سوم: ۱۳۷۸.
• راهنمای آماده ساختن کتاب: برای مؤلفان، مترجمان، ویراستاران، کتابداران، ناشران، چاپخانه‌ها و دوستداران کتاب. تهران: ۱۳۶۵.
• رسالهٔ وین: بازنمود و سنجش مکتب فلسفی تحصل‌گروی منطقی یا آروین‌گروی منطقی حلقهٔ وین. تهران: مرکز ایرانی مطالعهٔ فرهنگ‌ها، ۱۳۵۹.

ترجمه

• ایمانوئل کانت، سنجش خرد ناب، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۲.
• ارسطو، منطق ارسطو (ارگانون)، تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۷۸.
• برتراند راسل، جُستارهای فلسفی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
• ویلیام شکسپیر، بودن یا نبودن، تهران: نشر نی.
• ویلیام شکسپیر، سوگ‌نمایش شاه ریچارد سوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
• ویلیام شکسپیر، ویراستهٔ هرولد جنکینز، سوگ‌نمایش هملت شاهپور دانمارک، تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۸۵.
• لودویگ ویتگنشتاین، رسالهٔ منطقی-فلسفی، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۱
• داوید هیلبرت و ویلهلم آکرمان، بنیادهای منطق نگریک، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۰.

منابع

• درباره میر شمس‌الدین ادیب سلطانی - روزنامهٔ ایران
• صفحهٔ ادیب بر روی وب‌گاه انتشارات امیرکبیر
• همشهری: دربارهٔ هملت با برگردان ادیب‌سلطانی
• خردنامه همشهری، شماره ۳۹، تاریخ پانزدهم اسفند ۱۳۸۸ "نگاهی به سبک ترجمه ادیب سلطانی"