شعارهای مردم در انقلاب ۱۳۵۷

این مقاله به شعارهای مردم در جریان انقلاب ۱۳۵۷ ایران می‌پردازد.

جامعه‌شناسان شعارهای یک انقلاب را برای مطالعه دربارهٔ مواردی همچون نظرات جامعهٔ در حال انقلاب دربارهٔ رژیم حاکم، دلایل مخالفت با آن، پیروی از رهبران انقلابی خاص، آرمان‌ها و اعتقادات مردم انقلابی، و کمال مطلوب آنها در پی‌ریزی نظام جدید، مورد بررسی قرار می‌دهند.

به اعتقاد احمد سلامتیان، کارشناس مسائل سیاسی ایران و نماینده اولین دوره مجلس پس از انقلاب، جامعهٔ ایران فرهنگ شفاهی دارد و شعر در آن اهمیت بسیار دارد. بنابراین در هر فعالیت جمعی شعرها به طور چشمگیری وجود دارند. به اعتقاد عباس عبدی، کارشناس مسایل ایران و از فعالان سیاسی این دوران، بحث استقلال سیاسی، دخالت بیگانگان و وابستگی محمدرضا شاه به آنها بحثی کلیدی بود که در شعارها نیز تجلی یافته است. ولی ترکیب این موارد با آزادی و جمهوری اسلامی، به تدریج شکل گرفت. به اعتقاد ابراهیم نبوی شعارهای انقلاب در دو دوره زمانی شکل گرفتند. به گفته وی «به نظر می‌رسد از پاییز سال ۵۷ به بعد، سر و سامانی در شعارها وجود دارد و حساب شده هستند، ولی تا پیش از آن، مثلا در تظاهراتی که گروه‌های دانشجویی تا پیش از مهر و آبان ۵۷ برگزار می‌کردند، بیشتر شعارها علیه حکومت، شاه و استبداد بود، ولی نام آیت الله خمینی و تاکید بر وجه اسلامی انقلاب از نیمه دوم سال ۵۷ در شعارها مطرح شد یعنی زمانی که رهبران انقلاب و گروه‌هایی که انقلاب را سازماندهی می‌کردند، در حال ثبت سند انقلاب به نام خود بودند.» فرخ نگهدار، از رهبران گروه‌های چپگرای مخالف شاه می‌گوید «شرکت وسیع مردم از تمام گروه‌ها در تجمع‌های انقلابی ویژگی بارز روزهای قبل از پیروزی این انقلاب بود، ولی نوعی انحصار طلبی وجود داشت و طرفداران آیت الله خمینی اجازه نمی‌دادند دیگران با شعارهای خود در خیابان‌ها تظاهرات کنند و حضور داشته باشند.» ولی عباس عبدی معتقد است شعارهای چپ‌ها در بین مردم تعمیم نمی‌یافت. احمد سلامتیان معتقد است چون مراحل مختلف اوج گیری انقلاب مقارن با مناسبت‌های مذهبی می‌شد، شعارهایی که در مراسم مذهبی مانند عاشورا و نوحه داده می‌شد با وجود اینکه تنها سیاسی بودند، ساختمان‌بندی مذهبی این مراسم را حفظ می‌کردند. همچنین معتقد است پیش و پس از پیروزی انقلاب، پلاکاردها و عکس‌های دست تظاهرکنندگان و شعارها تفاوت محسوسی دارند: پیش از انقلاب در پلاکاردهای گروه‌ها و دسته‌های مختلف عکس‌های محمد مصدق، علی شریعتی یا عکس‌های قربانیان سرکوب دیده می‌شود ولی پس از انقلاب جز عکس روح الله خمینی و پلاکاردهای بزرگ و پرچم‌های مذهبی باقی نماند.

بر پایهٔ موضوع

نفی رژیم شاه

• ازهاری بیچاره نوار که پا نداره، بازم بگو نواره!
• مرگ بر شاه
• ما می گیم شاه نمی خوایم، نخست وزیر عوض می شه! ما می گیم خر نمی خوایم، پالون خر عوض می شه!نه شاه می‌خوایم نه شاپور، لعنت به هرچی مزدور!

دربارهٔ رهبری روح‌الله خمینی

• حزب توده ایران، برنامه انقلابی آیت‌الله خمینی را مورد تأیید قرار می‌دهد
• درود بر خمینی، رهبر انقلاب، مدافع استقلال، آزادی و حقوق زحمتکشان
• درود بر چریکهای مسلمان و فدایی امام خمینی
• درود بر خمینی / سلام بر مجاهد / درود بر خمینی / رهبر مستضعفین
• درود بر خمینی رهبر ما مجاهدین
• درود ما کارگران پالایشگاه تهران بر امام خمینی
• کارگر، دهقان، مستضعف، رنجبر / خمینی است رهبر
• ما کارگران، حکومت اسلامی به رهبری امام خمینی می‌خواهیم.

شعارهای ضد شخص شاه

• ای امام زمان رحمی به‌ما کن/ ما را از دست این جلاد رها کن
• شاه زنا زاده است /خمینی آزاده است
• ای بی‌شرف حیا کن/سلطنت را رها کن.
• به‌همت توده‌ها شاه ترا می‌کشیم.
• با پتک کارگر با داس بزرگر از ریشه برکنیم این شاه حیله‌گر.
• تا مرگ شاه خائن نهضت ادامه دارد.
• این شاه آمریکائی اعدام باید گردد.
• شاه جنایت می‌کند/کارتر حمایت می‌کند.

شعارهای ضد فرح

• شاه جنایت می‌کند/ جنده زیارت می‌کند.
• فرح شورتت چه رنگه /کارتر می‌گه سه رنگه.
• کارتر فرحو با نازش می‌خواد/ شرکت نفتو جهازش می‌خواد.
• فرح پاشو جا بنداز/کار جیمی رو راه بنداز

شعارهای ضد بختیار

• بختیار بختیار، مأمور بی‌اختیار، سگ جدید دربار.
• نه شاه می‌خو‌ایم نه شاهپور/مرگ بر این دو مزدور.
• کابینهٔ بختیار/توطئه آمریکاست.
• بختیار شیره‌کش/باید بره مراکش.
• وای به‌حالت بختیار/اگر آقا فردا نیاد (اگر خمینی دیر بیاد).
• بختیار توله سگ/آقا میاد صددرصد
• یک مملکت یک دولت /آن هم به‌رأی ملت

شاخصه‌های هویت ایرانی

• ایران کشور ماست / خمینی رهبر ماست
• ایران ما دریای خون است / رژیم ظالم شاه سرنگون است
• ایران وطن ماست / خاکش کفن ماست
• ارتش ایران حسینی شده / رهبر ایران خمینی شده

جستارهای وابسته

• شعارهای دوران جمهوری اسلامی ایران

منابع

• حسن زاده، اسماعیل. «هویت ملی در شعارهای انقلاب اسلامی». مطالعات ملی (تهران)، ش. ۳۱ (۱۳۸۶). 
• مختاری، محمد. «بررسی شعارهای دوران قیام ۱». کتاب جمعه (تهران)، ش. ۲۰ (۱۳۵۸). 
• مختاری، محمد. «بررسی شعارهای دوران قیام ۲». کتاب جمعه (تهران)، ش. ۲۴ (۱۳۵۸). 

پیوند به بیرون

• نگاهی آماری- تحلیلی به شعارهای انقلاب/ حافظه شنیداری- گفتاری انقلاب در معرض فراموشی
• پرونده ی تاریخ ایرانی در خصوص شعارهای انقلاب اسلامی