ایران ایر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۱′۲۹.۷۶″ شمالی ۵۱°۱۹′۱۶.۳۸″ شرقی / ۳۵.۶۹۱۶۰۰۰° شمالی ۵۱.۳۲۱۲۱۶۷° شرقی / 35.6916000; 51.3212167


ایران ایر
Iran Air logo.svg
تأسیس: ۱۳۴۰ خورشیدی
کد یاتا: IR
کد ایکائو: IRA
دفتر اصلی: تهران - ایران
ناوگان: ۴۸ فروند
مقاصد: ۸۴
رئیس شرکت: فرهاد پرورش
وب‌گاه: http://www.iranair.com
بوئینگ ۱۰۰-۷۴۷ ایران ایر

هواپیمائی جمهوری اسلامی ایران از هنگام تأسیس در سال ۱۳۴۰ تا سال ۱۳۶۰ «هواپیمایی ملی ایران» نام داشت که به اختصار هما نیز خوانده می‌شد. نام رسمی بین‌المللی این شرکت حامل پرچم از آغاز تاکنون ایران ایر (Iran Air) بوده است.

تاریخچه[ویرایش]

سال توضیحات
۱۳۲۵ تاسیس شرکت هواپیمائی سهامی ایران با سرمایه بخش خصوصی (حمل بیش از ۱۱ هزار مسافر در اولین سال)
۱۳۳۳ تاسیس شرکت هواپیمایی پارس توسط بخش خصوصی
۱۳۴۰ تاسیس شرکت هواپیمایی ملی ایران هما با ادغام شرکتهای هواپیمایی ایران و پارس (با بهره گیری از هواپیماهای DC-3, DC-6, ویکرز ویسکونت)
۱۳۴۱ نخستین گام عملیاتی هما ، حمل و نقل زائران خانه خدا
۱۳۴۳ عضویت در انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی «یاتا»
۱۳۴۴ نخستین پرواز جت هما با ۸۲ مسافر از فرودگاه مهرآباد تهران

به بیروت، رم، ژنو و فرانکفورت و کنار گذاشتن هواپیماهای ملخ دار با موتورهای پیستونی

۱۳۴۹ ورود نخستین فروند از ۵ فروند هواپیمای بویینگ (B-707)
۱۳۵۵ تداوم گسترش شبکه پروازهای داخلی و بین‌المللی هما

با استفاده از ۲۳ فروند هواپیمای جت، همراه با دو فروند جت اجاره‌ای

۱۳۵۹ ورود نخستین فروند از ۶ فروند هواپیمای ایرباس (A-300-B2K)
۱۳۶۰ تغییر نام هواپیمایی ملی ایران " هما " به هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران هما

(حمل بیش از ۱/۲ میلیون مسافر در این سال)

۱۳۶۹ ورود نخستین فروند از ۶ فروند هواپیمای فوکر(F-100)
۱۳۷۱ آغاز فعالیت ایران ایرتور بعنوان یک شرکت هواپیمایی وابسته به هما

با استفاده از هواپیماهای اجاره‌ای

۱۳۷۳ اضافه شدن هواپیمای ایرباس(A-300-600)
۱۳۷۹ ورود یک فروند هواپیمای ایرباس (A-310-300) از امارات
۱۳۸۰ اضافه شدن ۶ فروند هواپیمای ایرباس (A-310-200) از ترکیه
۱۳۸۲ ورود یک فروند هواپیمای ایرباس (A-310-300)
۱۳۸۳ اضافه شدن ۳ فروند هواپیمای فوکر (F-100)

و ۲ فروند هواپیمای ایرباس (A-300-600)

۱۳۸۴ اضافه شدن ۴ فروند هواپیمای فوکر
۱۳۸۵ اضافه شدن یک فروند هواپیمای فوکر

یک فروند هواپیمای (B-747-200) 2 فروند هواپیمای (A-300-B4)

۱۳۸۶ ورود ۵ فروند هواپیمای F-100

موفقیت "هما" در کسب تاییدیه SAFA(کمیسیون ایمنی هوانوردی اروپا) مبنی بر ایمنی و استمرار پروازهای هما به اروپا

۱۳۸۷ اضافه شدن ۲ فروند هواپیمای (A-300-200)

یک فروند هواپیمای A320 و ورود ۲ فروند هواپیمای باری (A-300-B4-F) و یک فروند هواپیمای باری (B-747-F) و موفقیت هما در اخذ گواهینامه IOSA (ارزیابی ایمنی عملیات و سیستم‌های کنترلی شرکت‌های هواپیمایی توسط یاتا)[۱]

۱۳۸۹ طبق تصمیم کمیسیون حمل و نقل اروپا تعدادی از هواپیماهای ایران ایر به دلیل غیر ایمن بودن در فهرست سیاه این سازمان قرار گرفت واجازه پرواز دراوپا به آنان داده نخواهد شد.[۲]

تأسیس[ویرایش]

گروهی از بازرگانان ایرانی در سال ۱۹۴۲، نخستین شرکت هواپیمایی حامل پرچم ایران را با نام ایرانین ایرویز تأسیس نمودند. این شرکت به جابجایی مسافر و بار در مسیرهای داخلی و منطقه‌ای می‌پرداخت و علاوه بر آن یک پرواز هفتگی باری نیز به اروپا انجام می‌داد. ناوگان آن از تعدادی هواپیمای داگلاس دی سی ۳ تشکیل شده بود. بعدها تعدادی هواپیمای دی سی ۴ و ویسکانت نیز به ناوگان ایرانین ایرویز اضافه شد.

مک دانل داگلاس دی سی ۶ - بی ایران نشنال ایرلاینز در فرودگاه اراک، ۱۳۴۳

در سال ۱۹۵۴، یک شرکت هواپیمایی خصوصی دیگر به نام پرشین ایرسرویسز (پاس) در تهران تشکیل شد. پاس فعالیت‌های خود را در زمینه حمل بار آغاز کرد و بعدها به حمل مسافر در مسیرهای داخلی منتهی به تهران نیز پرداخت. این شرکت در سال ۱۹۶۰ پروازهای بین‌المللی خود را در مسیرهای اروپایی آغاز نمود. این مسیرها شامل تهران-لندن، تهران-پاریس، تهران-ژنو و تهران-بروکسل می‌شد. این پروازها با استفاده از هواپیماهای دی سی ۷ اجاره شده از شرکت سابنا انجام می‌گرفت.


در روز ۲۴ فوریه سال ۱۹۶۲، دو شرکت ایرانین ایرویز و پرشین ایرسرویسز در یکدیگر ادغام شده و شرکت هواپیمایی ملی ایران (هما)، با نام بین‌المللی ایران ایر (IRAN AIR) تأسیس گشت. این شرکت ملی اعلام شد و تمام امکانات و پرسنل دو شرکت مذکور را در اختیار گرفت. در همان زمان نشان هما برای این شرکت تازه تأسیس طراحی گشت.

هما پروازهای خود را با بهره‌گیری از هواپیماهای داگلاس دی سی ۳، دی سی ۶، ویکرز ویسکونت و آورویورک آغاز نمود و در سال ۱۹۴۶ به عضویت کامل یاتا در آمد.

هواپیماهای بکار گرفته شده در ایران ایر از سال 1314 تا 1350 شمسی[ویرایش]

هواپیما تعداد ریجستری بکارگیری توسط سقوط توضیحات
داگلاس دی سی 3 حدود 40 فروند تخمین زده میشود EP-AAG

EP-AAJ EP-AAK EP-ABB EP-ACJ EP-ACK EP-ACL EP-ACU EP-ACV EP-ADE EP-ADG EP-ADI EP-ADL EP-AEE EP-AEF EP-AEH EP-AEI EP-AGZ

از 1314 شمسی تا 1350 ایرانیان استیت ایرویز

ایرانیان ایرویز ایران ایر شرکت واحد هواپیمایی ایران هواپیمایی ایران ایران نشنال ایرلاینز یونایتد ایرانیان ایرویز هواپیمایی ملی ایران (هما)

13 فروند

EP-AAG EP-AAJ EP-AAK EP-ABB EP-ACJ EP-ACL EP-ACV EP-ADG EP-ADI EP-AEF EP-AEI EP-AGZ ؟

EP-AAG

نخستین حادثه ثبت شده در پنجشنبه 23 شهریور ماه 1329 8 کشته در تهران

EP-ADG آخرین حادثه ثبت شده در یکشنبه 23 خرداد 1350 در شیراز

دوشنبه 18 آبان 1349 دی سی 3 ایران ایر مسیر بندرعباس – دوبی دزدیده می شود و در بغداد سقوط می کند ( ریجستری نامشخص)

در سال 1350 فقط 2 فروند دی سی 3 فعال بودند)

داگلاس دی سی 6 B ؟ EP-AES

EP-AET EP-AEU EP-AEV EP-AEX EP-AEY

دهه 30، 40 و 50 هواپیمایی پارس

هواپیمایی پارس ایران ایر هواپیمایی ایران ایران نشنال ایرلاینز

- ریجستری های مربوط به هواپیمایی پارس موجود نیست
داگلاس دی سی 7 C ؟ EP-ADU دهه 30 و 40 هواپیمایی پارس - اطلاعی از این هواپیما در دست نیست
ویکرز ویسکونت 4 EP-AHA

EP-AHB EP-AHC EP-MRS

دهه 30 و 40 شرکت واحد هواپیمایی ایران

ایران ایر هواپیمایی ملی ایران هواپیمایی ایران ایران نشنال ایرلاینز یونایتد ایرانیان ایرویز

1 فروند

EP-AHC

EP-AHC

دوشنبه 23 بهمن 1343 در اصفهان سقوط کرد

کانو ایر 240 ؟ EP-ADY دهه 20 و 30 هواپیمایی ایران - -
لاکهید 1049 سوپر کانستلشن ؟ ؟ دهه 20 و 30 ایرانیان ایرویز - -
آورو یورک 685 ؟ EP-ADA

EP-ADB EP-ADD EP-ADE

دهه 30 هواپیمایی پارس 3 فروند

EP-ADA EP-ADB EP-ADE

EP-ADA

پنجشنبه 23 شهریور 1334 در بصره سقوط کرد

EP-ADB سه شنبه 27 شهریور 1335 در لندن منفجر شد

EP-ADE پنج شنبه 24 تیر 1338 در کویت سقوط کرد

لاکهید ال 188 الکترا 1 PH-LLD دهه 30 هواپیمایی پارس - اجاره از کی ال ام
بویینگ 707 4 EP-IRM

EP-IRK EP-IRJ EP-IRL

دهه 40 و 50 ایران نشنال ایرلاینز

ایران ایر

- بعد از 1350 به ناوگان ایران ایر اضافه شدند

EP-IRN N45IRN EI-AMW LX-LGV

بویینگ 727 3 EP-IRA

EP-IRB EP-IRC

دهه 40 و 50 ایران نشنال ایرلاینز

ایران ایر

- بعد از 1350 به ناوگان ایران ایر اضافه شدند

EP-IRD EP-IRP EP-IRS EP-IRT VH-TBL EP-IRU وی آی پی EP-GOS EP-PLN EP-MRP

بویینگ 737 2 EP-IRF

EP-IRG

دهه 40 و 50 ایران ایر - EP-IRI

EP-IRH EP-IGD وی آی پی EP-AGA

بویینگ 747 4 - دهه 40 و 50 ایران ایر - -
داگلاس دی سی 9 1 PH-MAX دهه 40 و 50 ایران ایر - اجاره از کی ال ام
کانوایر 990 کورنادو 1 PH-MAS - ایران ایر - اجاره از کی ال ام
ایلیوشن 18 4 - دهه 40 و 50 ایران ایر - اجاره از روسیه
ایلیوشن 62 4 - دهه 40 و 50 ایران ایر - اجاره از روسیه
استاندارد وی سی 10 4 - دهه 40 و 50 ایران ایر - -
سوپر وی سی 10 4 - دهه 40 و 50 ایران ایر - -

دوران طلایی[ویرایش]

اولین پرواز هما با هواپیماهای جت در سال ۱۹۶۵ با استفاده از یک فروند بوئینگ ۷۲۷-۱۰۰ در مسیر تهران-بیروت انجام شد. پس از آن شرکت تصمیم به تبدیل تمام ناوگان خود به هواپیماهای جت گرفت. با شروع دهه ۱۹۷۰ عصر طلایی هما نیز آغاز گشت. در سال ۱۹۷۱ تعدادی بوئینگ ۷۳۷-۱۰۰ و در سال ۱۹۷۴ تعدادی بوئینگ ۷۲۷-۲۰۰ وارد ناوگان شرکت شد. همچنین تحویل هواپیماهای گران قیمت بوئینگ ۷۴۷ از نوع ۱۰۰ و ۲۰۰ و اس پی از سال ۱۹۷۵ آغاز گشت.

در میانه دهه هفتاد میلادی، هما پروازهای بدون توقف بسیاری را به طور روزانه به قاره اروپا انجام می‌داد، در این دوره هواپیمایی ملی ایران تنها در مسیر تهران-لندن بیش از سی پرواز هفتگی انجام می‌داد. خط هوایی تهران به فرودگاه جان اف کندی نیویورک در سال ۱۹۷۵ با بهره‌گیری از بوئینگ ۷۰۷ و با یک توقف در فرودگاه هیث‌رو لندن آغاز شد. با خرید بوئینگ‌های ۷۴۷ اس پی، هما این هواپیماهای دوربرد را در مسیر تهران-نیویورک به کار گرفت و به این ترتیب طولانی‌ترین خط هوایی بدون توقف جهان را راه اندازی کرد.

در ۸ اکتبر سال ۱۹۷۲ هما قرارداد خرید دو فروند هواپیمای مافوق صوت کنکورد را با کنسرسیوم انگلیسی-فرانسوی آن به امضا رساند. البته این هواپیماها هرگز به ناوگان هما وارد نشدند، چرا که در آوریل ۱۹۸۰ با توجه به روی دادن انقلاب ایران و دگرگون شدن سیاست‌های حکومت، این قرارداد فسخ شد. هما آخرین شرکت هوایی خارجی بود که قرارداد خرید این هواپیما را فسخ می‌کرد.

در سال ۱۹۷۸ هما ۶ فروند ایرباس مدل آ-۳۰۰ را برای به کارگیری در مسیرهای محلی از شرکت اروپایی ایرباس خریداری کرد و نخستین بهره بردار هواپیماهای ایرباس در خاورمیانه لقب گرفت. در پایان این سال هما به بیش از ۳۱ مقصد در داخل و خارج از ایران، از پکن و توکیو تا نیویورک به طور روزانه پرواز می‌کرد و در حال راه‌اندازی خطوط هوایی جدیدی به مقصد لس آنجلس و سیدنی بود.

در سال‌های پایانی دهه هفتاد، هواپیمایی ملی ایران به عنوان رو به رشدترین شرکت هواپیمایی جهان شناخته می‌شد و در عین حال یکی از ایمن‌ترین، مدرن‌ترین، و پردرآمدترین شرکت‌های هواپیمایی دنیا نیز به شمار می‌رفت. در سال ۱۹۷۶ هما پس از شرکت استرالیایی کوانتاس ایمن‌ترین شرکت هوایی جهان لقب گرفت. (تا پیش از انقلاب اسلامی تنها حادثه هما مربوط به سقوط یک فروند داگلاس دی سی ۳ این شرکت در سال ۱۹۵۲ می‌شد.) در آن سال‌ها هما سعی داشت از موقعیت استراتژیک ایران به عنوان نقطه‌ای میان شرق و غرب عالم به نحو احسن استفاده کرده و ایران را به مرکز ترانزیت بار و مسافر در جهان تبدیل کند. این روند با انقلاب ۱۹۷۹ ایران به کلی متوقف شد.

ساختمان مرکزی هواپیمایی ایران ایر توسط مهندسان اسرائیلی ساخته شد.[۳]

پس از انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

ساختمان مرکزی ایران ایر در فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، تهران.

پس از پیروزی انقلاب ایران، با دگرگون شدن سیاست‌های حکومت، انجام برخی پروازهای بین‌المللی هما تغییر نمود و از ۲۶ فوریه ۱۹۷۹، تعدادی از آنها نظیر تهران-تل آویو به کلی تعطیل شد. همچنین تهران به تنها مرکز انجام پروازهای بین‌المللی شرکت تبدیل شد و قرار شد فرودگاه بین‌المللی شیراز تنها در موقع لزوم مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین تمام فرودگاه‌های ایران به جز فرودگاه مهرآباد شبکه پروازهای بین‌المللی خود را از دست دادند.

آخرین فرود هما در فرودگاه جان اف کندی نیویورک در روز ۷ نوامبر سال ۱۹۷۹ اتفاق افتاد. دولت آمریکا پرواز روز بعد هما را درحالی که برای فرود آماده می‌شد به فرودگاه مونترال تغییر مسیر داد و اعلام کرد به دلیل تنش‌های ایجاد شده در روابط دو کشور در جریان اشغال سفارت آمریکا در تهران، هواپیماهای ایرانی حق فرود در هیچ یک از فرودگاه‌های ایالات متحده را ندارند. این خط هوایی پس از گذشت ۳۳ سال هنوز بازگشایی نشده‌است. در سال ۲۰۰۵ و در جریان سفر محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران به مقر سازمان ملل وی با جمعی از ایرانیان مقیم آمریکا دیدار نمود و با توجه به درخواست‌های مکرر آنان به رئیس سازمان هواپیمایی کشوری ایران دستور داد به پیگیرِی راه اندازی مجدد این مسیر هوایی بپردازد. با وجود نامه نگاری‌های صورت گرفته از سوی ایران هنوز پاسخی از طرف آمریکا دریافت نشده‌است. با تعطیلی خط هوایی نیوِیورک هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ اس پی هما به طور گسترده در مسیرهای آسیایی و اروپایی به کار گرفته شدند.

در دهه ۱۹۸۰ با توجه به جنگ هشت ساله ایران و عراق و مشکلات ناشی از آن پیشرفت چندانی در هما صورت نگرفت. در این دوران اکثر پروازهای داخلی و بین‌المللی شرکت با لغو و یا تأخیرهای مکرر روبرو می‌شد. در آن زمان همچنین تمام پروازهای شرکت به مقصد فرودگاه آبادان مرکز فعالیت‌های نفتی ایران تعطیل شد. این روند تا زمان برقراری آتش بس بین در سال ۱۹۸۸ یافت.

نام رسمی شرکت در سال ۱۹۸۱ به هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران تغییر یافت. در این سال هما ۱٫۷ میلیون مسافر را جابجا کرد.

با آغاز دهه ۱۹۹۰ میلادی با وجود افزایش شدید تقاضا برای سفرهای هوایی، به دلیل تحریم‌های اعمال شده علیه صنعت هوایی ایران از سوی آمریکا، هما تنها توانست چند فروند هواپیمای کوچک فوکر ۱۰۰ را از شرکت سازنده هلندی آن خریداری کند.

از مهم‌ترین اتفاقات دیگر دهه نود میلادی برای هما می‌توان به راه اندازی شرکت‌های هواپیمایی خصوصی در ایران اشاره کرد. با توجه به سیاست‌های دولت ایران در زمان ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی شرکت‌های هواپیمایی مختلفی مانند هواپیمایی ماهان، هواپیمایی کاسپین و کیش ایر تأسیس شدند که به انحصار هما در پروازهای داخلی و خارجی پایان بخشیدند. در حال حاضر شرکت هواپیمایی در حال رشد ماهان را می‌توان مهم‌ترین رقیب داخلی هما ارزیابی کرد.

در سالهای پایانی دهه ۱۹۹۰ با توجه به بهبود روابط جمهوری اسلامی ایران با اروپا در دوره ریاست جمهوری سیدمحمدخاتمی، هما توانست قرارداد خرید چند فروند هواپیمای مدرن ایرباس ای ۲۰۰-۳۳۰ را با شرکت اروپایی ایرباس نهایی کند، این قرارداد هم در سال ۲۰۰۱ با توجه به فشارهای ایالات متحده آمریکا لغو شد. در همان سال شرکت ۵ فروند ایرباس آ-۳۱۰-۲۰۰ و ۱ فروند ایرباس آ-۳۱۰-۳۰۰ را به صورت دسته دوم از ترکیه خریداری کرد. از جدیدترین اقدامات هما می‌توان به خرید دو فروند ایرباس آ-۳۰۰-۶۰۰ دسته دوم از شرکت المپیک ایرلاینز یونان اشاره کرد.

تحریم‌های آمریکا علیه ایران که شامل ممنوعیت فروش هواپیما و قطعات آن می‌شود مهم‌ترین مانع بر سر رشد هما به شمار می‌رود. امروزه به دلیل این تحریم‌ها، هما ناوگانی فرسوده و قدیمی دارد. این شرکت نه تنها جایگاه ممتاز جهانی خود در دهه هفتاد را به کلی از دست داده بلکه با سرمایه گذاری برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات عربی متحده، قطر و بحرین بر صنعت هوایی خود، در منطقه خاورمیانه نیز به عنوان یک شرکت هواپیمایی درجه دو شناخته می‌شود.

بسیاری از پروازهای بین‌المللی هما به دلیل کمبودهای این شرکت متوقف شده و شبکه پروازی داخلی این شرکت نیز با وجود افزایش تقاضاها تغییر چندانی نکرده‌است. به دلیل عمر زیاد هواپیماهای این شرکت میزان تاخیر پروازهای آن نیز افزایش قابل ملاحظه‌ای یافته‌است. بسیاری از هواپیماهای هما به دلیل نقائص فنی جزئی بازنشسته شده‌اند، چرا که شرکت قدرت تعمیر و تامین قطعات یدکی آنها را ندارد. نمونه این هواپیماها را می‌توان در فرودگاه مهرآباد دید. یک بوئینگ ۷۴۷ اس پی این شرکت نیز بعد از شکستن ارابه فرود آن در سال ۲۰۰۴ در فرودگاه پکن، بلا استفاده شده‌است. با این حال هما سعی دارد با اجاره یا خرید هواپیماهای دست‌دوم از کشورهایی مانند ترکیه یا خرید هواپیماهای روسی بخشی از کمبودهای خود را رفع کند.[۴]

در ژوئن سال ۲۰۰۶ میلادی پنج کشور عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد به اضافه آلمان پیشنهادی به جمهوری اسلامی ایران ارائه دادند که براساس آن به ازای تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای امتیازاتی به ایران تعلق می‌گرفت، از جمله این امتیازات لغو تحریم‌های هوایی علیه ایران بود. البته با توجه به پاسخ منفی ایران به این پیشنهاد به نظر می‌رسد تحریم‌ها در سال‌های آینده نیز ادامه یابد.

سعید حسامی مدیرعامل وقت همادر مصاحبه با روزنامه ابرار اقتصادی پیرامون احتمال قطع پروازهای ایران ایر به اروپا بر اثر تحریم گفت:«اتحادیه اروپا تصمیم خود را گرفته است و به سرعت تلاش می‌کند تا زمینه را برای قطع پروازها فراهم کند.»[۵]

ساختار سازمانی[ویرایش]

هما در حال حاضر یک شرکت کاملاً دولتی است. این شرکت در مجموع ۸۸۸۷ نفر را در استخدام خود دارد، که از این تعداد ۱۱۹۸ نفر خدمه پرواز، ۱۷۳۲ نفر تکنسین پرواز و نگهداری هواپیما و ۱۹۰۰ نفر نیز کارمندان و کارکنان بخش‌های خدماتی هستند.

خانواده هما[ویرایش]

پاریس، محله ۸، خیابان ۶۳ شانزلیزه، دفتر ایران‌ایر
دفتر ایران‌ایر در توکیو

ایران ایرتور[ویرایش]

هما در سال ۱۹۹۲ شرکت هواپیمایی ایران ایرتور را با استفاده از چند فروند هواپیمای توپولف ۱۵۴ که در بحبوحه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی از جمهوری‌های تازه استقلال یافته آن اجاره کرده بود راه اندازی نمود. ایران ایرتور در بهمن ۱۳۸۵ با بهره گیری از سیزده فروند هواپیمای توپولف ۱۵۴ به خدمت رسانی در مسیرهای داخل ایران می‌پرداخت. ایران ایرتور به طور کامل از شبکه فروش و خدمات فرودگاهی هما استفاده می‌کند و به همین دلیل تنها شرکت هواپیمایی ایرانی به جز هما به شمار می‌رود که می‌توان بلیت پروازهای داخلی آن را به راحتی در خارج از ایران نیز تهیه کرد. پایگاه‌های اصلی آن در فرودگاه مهرآباد تهران و فرودگاه بین‌المللی مشهد قرار دارد. ایران ایرتور در زمینه انجام پروازهای چارتر نیز فعالیت می‌کند.

گروه هتل‌های هما[ویرایش]

گروه هتل‌های هما یکی از شرکت‌های تابعه ایران ایر به شمار می‌رود. این شرکت اداره مجموعه‌ای از هتل‌های پنج ستاره را در شهرهای بزرگ ایران برعهده دارد. هتل‌های این گروه در شهرهای تهران، شیراز، بندر عباس و مشهد (دو شعبه) قرار گرفته‌اند. تمام این هتل‌ها به جز شعبه دوم مشهد که در سال‌های پایانی دهه ۱۳۷۰ به بهره برداری رسید، پیش از سال ۱۳۵۷ ساخته شده‌اند.

این گروه در سال ۱۳۵۷ توسط دولت ایران تأسیس گشت و اداره مجموعه‌ای از هتل‌های مصادره شده از شرکت‌های آمریکایی را بر عهده گرفت. از جمله این هتل‌ها می‌توان به هتل شرایتون تهران اشاره کرد، که بعدها به هتل هما تغییر نام یافت. این گروه در حال حاضر بیش از ۸۰۰ اتاق در اختیار دارد. اگر چه تمام شعبه‌های هتل هما پنج ستاره درجه بندی شده‌اند، امکانات، خدمات و چیدمان آنها چندان شباهتی به استانداردهای جهانی هتل‌های پنج ستاره ندارد.

عملیات حج[ویرایش]

یکی از مهمترین فعالیت‌های سالیانه هما، انتقال حاجیان ایرانی به عربستان سعودی و بازگرداندن آنهاست. این شرکت سالیانه ده‌ها هزار زائر ایرانی را در موسم حج از شهرهای مختلف ایران به جده منتقل می‌کند. این عملیات در کنار انجام پروازهای عادی هما صورت می‌گیرد.

هما در سال ۱۳۸۱ بیش از ۶۰ هزار حاجی ایرانی را در مدتی کمتر از یک ماه از ۱۷ شهر ایران به جده منتقل نمود. این عملیات با انجام ۳۵۲ پرواز چارتر انجام گرفت. از آنجا که هما با مشکلات زیادی برای تأمین هواپیما روبروست تنها قادر است نیمی از زائران ایرانی را به عربستان منتقل کند و سایر زائران باید از خدمات هواپیمایی سعودی استفاده کنند.

هما همچنین در فصل انجام عمره مفرده پروازهایی را برای جابجا کردن زائران ایرانی به جده انجام می‌دهد. ایران ایر در سال ۱۳۸۵ برای ارائه این خدمات یک فروند ایرباس آ-۳۰۰ بی ۲ را از یک شرکت ترک و یک فروند بوئینگ ۷۴۷-۲۰۰ را از یک شرکت اردنی اجاره نمود. اکثر پروازهای حج هما، برای جلوگیری از ایجاد اختلال در پروازهای عادی شرکت در ساعات نیمه شب انجام می‌گیرد.

خصوصی‌سازی[ویرایش]

در تیر ۱۳۸۵ با ابلاغ سیاست‌های کلی نظام جمهوری اسلامی درباره اصل ۴۴ قانون اساسی ایران توسط علی خامنه‌ای به رییس جمهور، دولت ایران اجازه پیدا کرد سهام بسیاری از شرکت‌های وابسته به خود را از طریق بازار بورس واگذار کند که هما نیز یکی از این شرکت‌ها بود. البته با توجه به این که هما در سال‌های گذشته همواره شرکتی زیان‌ده بوده، به نظر نمی‌رسد در اولویت برنامه‌های خصوصی سازی دولت ایران قرار داشته باشد.[نیازمند منبع]

ناوگان[ویرایش]

ناوگان عملیاتی هما شامل هواپیماهای زیر است: (آمار مربوط به فروردین ۱۳۸۶)[۶] ناوگان ایران ایر در گالری عکاسی هوانوردی ایران.[۷]

نام تعداد در ناوگان سفارش گنجایش
AIRBUS A300 B2/B4 هشت 0 -
AIRBUS A300-600R چهار 0 361
AIRBUS A310-300 دو 0 ۲۸۰
AIRBUS A320 شش 0 179
Boeing B727-200 سه 0 ۱۵۴
Boeing B747-100 یک 0 ۴۷۰
Boeing B747-200 سه 0 ۴۳۴
بوئینگ ۷۴۷ اس پی 4 0 305
Fokker 100 شانزده 0 104
Tupolev Tu-204 صفر 35 TBA

میانگین سنی ناوگان هما بیش از ۲۲ سال است.

آ-۳۱۰های زمین‌گیر[ویرایش]

هما ۶ فروند ایرباس آ-۳۱۰ دست دوم را به دلیل مشکلات فنی کنار گذاشته است. مشکل اصلی هما ناتوانی در اورهال موتورهای جنرال الکتریک آنهاست.

در مهرماه ۱۳۸۵ نمایندگان کنگره آمریکا قانونی را به تصویب رساندند که به موجب آن شرکت‌های آمریکایی با وجود قانون تحریم‌های داماتو می‌توانند به ارسال قطعات و تعمیر ایرباس‌های هما بپردازند.

نوسازی ناوگان[ویرایش]

هما قصد دارد هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ خود را در آینده نزدیک از رده خارج نماید. با توجه به تحریم‌های آمریکا مذاکرات خود را برای خرید هواپیماهای نسل جدید پهن‌پیکر روسی آغاز نموده است. براساس قرارداد منعقده با شرکت روسی کراس ایر در مهر ۱۳۸۵، دو فروند هواپیمای مدرن ایلیوشین آی‌ال ۳۰۰-۹۶ (به روسی: Ил-۹۶، الفبای لاتین: Ilyushin Il-96) به صورت اجاره‌ای در اختیار هما قرار خواهد گرفت و در صورت رضایت از عملکردشان قرارداد خرید ۴ یا ۵ فروند از آنها با ایلیوشین نهایی خواهد شد.

حوادث پیش آمده برای ناوگان توپولف ۱۵۴ ایران ایرتور، مسئولان هما را بر آن داشته تا به فکر جایگزینی برای آن باشند. در این راستا مذاکرات برای خرید ۵ فروند توپولوف ۲۱۴ (به روسی: Ту-۲۰۴، الفبای لاتین: Tupolev Tu-204) با شرکت روسی توپولوف آغاز گشت. این هواپیما در کلاس هواپیمای ایرباس آ-۳۱۰ فعلی ایران ایر است. با نهایی شدن این قرارداد هواپیماهای مذکور در نیمه دوم سال ۲۰۰۸ و با آهنگ یک فروند در ماه به شرکت واگذار خواهد شد (ممکن است این قرارداد به ۱۰ فروند افزایش یابد.)[۸][۹]

هما همچنین علاقه‌مندی خود را برای خرید هواپیماهای کوچک سوخو سوپرجت ۱۰۰ اعلام کرده است.

در آذرماه ۱۳۸۵ شرکت توپولوف تعدادی از محصولات جدید خود شامل هواپیمای توپولوف ۲۱۴ و هواپیمای جدید توپولوف ۳۳۴ را در فرودگاه مهرآباد تهران به نمایش گذاشت. در این مراسم که با حضور وزیر راه و ترابری و وزیر دفاع ایران و مدیران شرکت روسی بر‌گزار شد، توانمندی‌های توپولوف برای مسئولان ایرانی ارائه گشت. همین موضوع احتمال همکاری‌های گسترده کارخانجات روسی را با شرکت‌هایی نظیر هما درآینده تقویت می‌کند.[۱۰]

در روز ۲۹ آذر ۱۳۸۵ یک بوئینگ ۷۴۷ اس‌پی هما که به دلیل مشکلات فنی مدت‌ها زمین گیر شده بود پس از طی کردن تعمیرات اساسی در شرکت فجر آشیان (وابسته به وزارت دفاع ایران) به ناوگان این شرکت بازگشت. سایر هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ اس‌پی هما (۳ فروند دیگر) نیز به جز یکی اورهال شدند که دیگری نیز تا پایان سال ۱۳۸۷ اورهال می‌شود. مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی از تحقیق برای خرید ۴۰۰ هواپیما توسط این ایرلاین با کشورهای مختلف خبر داد. هواپیماهای توپولوف ۲۰۴، هواپیمای MD جزو هواپیماهایی هستند که به تازگی توسط هماقرار است خریداری شود.

تحریم‌ها[ویرایش]

تحریم‌های پی در پی صنایع هوایی ایران و شرکت‌های هواپیمایی این کشور از سوی آمریکا، ایران ایر را در سی سال اخیر از روزهای طلایی خود به کلی دور کرده است. دامنه این فشارها به جایی رسید که اوایل پاییز امسال یاتا، انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی، تمامی تسویه حساب‌های شرکت‌های هواپیمایی را با هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران به حالت تعلیق درآورد. تاثیر این تحریم ناتوانی فروش بلیت هواپیماهای ایران ایر از سوی آژانس‌های خدمات هوایی است. خودداری از فروش سوخت به هواپیماهای فرسوده ایرانی، همای ایران را که زمانی به خط هوایی خاویار معروف شده بود، به یکی از بزرگترین شرکت‌های زیانده ایرانی بدل کرده است.[۱۱] در همین راستا هواپیماهای این شرکت مجبورند در پروازهای خود به کشورهای اروپای غربی، در میانه راه، در یکی از فرودگاه‌های کشورهای اروپای شرقی سوختگیری نمایند؛ به این ترتیب که هواپیما هنگام برخاستن از باند فرودگاه در ایران تمام مخزن سوخت خود را پر می‌کند و به مقصد می‌رسد. در هنگام بازگشت به دلیل اینکه سوخت مخزن برای پرواز تا تهران کافی نیست، در میانه راه در یکی از فرودگاه‌های استانبول، بوداپست و یا مجارستان سوختگیری می‌نماید. که سوخت خریداری شده گرانتر از قیمت واقعی سوخت هواپیما است.[۱۲]

آرم و رنگ‌آمیزی[ویرایش]

طراحی آرم شرکت هما در پاییز ۱۳۴۰ بر گرفته از سرستون پرنده‌نمایی در تخت جمشید که سه خصلت متفاوت داشت: سر عقاب، گوش‌های گاو و یال‌های اسب، توسط ادوارد زهرابیان انجام شد.[۱۳] رنگ آمیزی هواپیماهای هما به شکل زیر است: بدنه‌ای کاملاً سفید با کلمه ایران ایر به رنگ آبی پررنگ بالای پنجره مسافران و نشان هما به رنگ آبی پررنگ بر روی دم هواپیما که یک نوار آبی رنگ بالای آن قرار دارد. مدل هواپیماهای هما توسط یک شرکت آلمانی تهیه شده است.

آژانس خبری حمل و نقل هوایی (skift) در گزارش سال ۲۰۱۳ خود، ۳۰ لوگوی برتر شرکت‌های هوایی دنیا را معرفی کرد. در این بین لوگوی هواپیمایی ملی ایران "هما" به دلیل جذابیت، سادگی و رسا بودن پیام به عنوان برترین لوگوی شرکت‌های هوایی جهان انتخاب شد.[۱۴]

ویژگی‌ها[ویرایش]

  • پس از سال ۱۳۵۷ نوشیدنی‌های الکلی از فهرست پذیرایی هما حذف شد.
  • سیگار کشیدن در تمام پروازهای داخلی و خارجی هما ممنوع است.
  • ایران ایر در کنار هواپیمایی سعودی تنها شرکت هواپیمایی جهان است که هواپیماهای بوئینگ ۱۰۰-۷۴۷ بی را از بوئینگ خریداری نمود.
  • کد هما در شرکت بوئینگ عدد ۸۶ است.

حوادث[ویرایش]

  • در۵ دسامبر سال ۱۹۵۲ یک فروند داگلاس دی سی ۳ هما در نزدیکی تهران سقوط کرد، در اثر این حادثه ۲۷ نفر جان باختند و تنها دو نفر از سرنشینان نجات یافتند.
  • در ۲۱ ژانویه ۱۹۸۰ یک فروند بویینگ ۷۲۷-۱۰۰ هما در حالی که در آستانه فرود در فرودگاه مهرآباد تهران قرارداشت بر اثر گرفتار شدن در طوفان با ارتفاعات پوشیده از برف البرز برخورد کرد. در اثر این حادثه هر هشت خدمه و تمام ۱۲۰ مسافر پرواز جان سپردند.
  • در ۳ ژوئیه ۱۹۸۸ پرواز شماره ۶۵۵ هما که از بندرعباس راهی دبی بود توسط ناو آمریکایی وینسز بر فراز خلیج فارس سرنگون شد. بر اثر این حادثه همه ۲۷۴ مسافر و ۱۶ خدمه پرواز جان باختند. مقامات نیروی دریایی آمریکا ادعا کردند که خدمه ناو، ایرباس پهن‌پیکر هما را با یک فروند هواپیمای جتگنده اف۱۴ نیروی هوایی ایران اشتباه گرفته‌اند.
  • در تاریخ ۲ ژانویه سال ۲۰۰۸ یک فروند هواپیمای فوکر ۱۰۰ هما با شناسه EP-IDB که با ۱۰۰ مسافر در صدد برخاستن از فرودگاه مهرآباد برای انجام یک پرواز داخلی به مقصد شیراز بود، پس از آتش گرفتن موتور و بالش از باند خارج شد. در جریان این حادثه که زیر بارش سنگین برف رخ داد به هیچ کس آسیبی وارد نشد.[۱۵]
  • در ۱۳۸۸/۷/۱۳ پروازی از تهران به مدینه بعد از ۲۰ دقیقه پرواز به فرودگاه بین‌المللی مهرآباد برگشت. این برگشت به علّت منفجر شدن موتور سمت راست بود.
  • در تاریخ ۱۹ دی ۱۳۸۹ ساعت ۱۹:۴۵ یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ این شرکت با شناسه EP-IRP به شماره پرواز ۲۷۷ در مسیر پروازی تهران ارومیه به علت شرایط نا مساعد جوی و هوای برفی شدید، در ۵ مایلی فرودگاه ارومیه دچار سانحه گردید و ۷۷ نفر از ۱۰۵ سرنشین آن از جمله ۱۰ خدمه پرواز کشته و بقیه مصدوم شدند.
  • در تاریخ سه شنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۰ یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ ایران ایر در مسیر بازگشت از مسکو به تهران به دلیل نقص فنی در ارابه چرخ جلو وادار به فرود اضطراری در فرودگاه مهرآباد تهران شد. این حادثه به دلیل مهارت بالای خلبان هوشنگ شهبازی در فرود، هیچ آسیب جانی در پی نداشت.[۱۶][۱۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://www.iranair.com/DesktopDefault.aspx?tabid=322%7Cتاریخچه هما
  2. محدودیت برای پرواز هواپیماهای ایران ایر به اروپاوبگاه بی بی سی فارسی
  3. Google Earth reveals Star of David on roof of Iran Air HQ, The Jerusalem Post
  4. ایران و هواپیماهایی که به مقصد نمی‌رسند(رادیو فردا،۵خرداد۱۳۸۷)
  5. ممنوعیت پرواز ایران ایر در آسمان اروپا (رادیو زمانه، ۱ خرداد۱۳۸۷)
  6. IranAir
  7. ناوگان ایران ایر در گالری عکاسی هوانوردی ایران، گالری عکاسی هوانوردی ایران بزرگ ترین گالری عکاسی ایرانیست.
  8. Fars News Agency: ایران از روسیه ۵ فروند هواپیمای توپولوف-۲۰۴ خرید
  9. Fars News Agency: خرید ۵ هواپیمای توپولف ۲۱۹ روسی
  10. Fars News Agencyروسیه امتیاز ساخت دو نوع هواپیمای توپولوف را به ایران واگذار می‌کند
  11. [۱] بی‌بی‌سی فارسی
  12. دشواری‌های ایران ایر در اروپا دیپلماسی ایرانی
  13. مصاحبه با ادوارد زهرابیان (سایت رسم، ۵ اردیبهشت ۱۳۸۷)
  14. طراح لوگوی هما، برترین لوگوی خطوط هوایی جهان را بشناسید دویچه‌وله فارسی
  15. AFP: Iran Air plane skids off runway, passengers safe
  16. MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines
  17. فیلم نشستن هواپیما بدون ارابه چرخ جلو در یوتیوب

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ایران ایر موجود است.