شاهی (سبزی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شاهی
گیاهان جوان
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاه
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: کلم‌سانان
تیره: شب‌بویان
سرده: Lepidium
گونه: L. sativum
نام علمی
Lepidium sativum
L.

شاهی، تره تیزک یا تره تندک یک نوع سبزی خوردن است که به صورت خام و گاهی پخته مصرف می‌شود. به بذر آن سپندان گویند.[۱] شاهی گیاهی است علفی و یک ساله که در طب قدیم ایران به نام هی جرجیزبستانی و رشاد نیز معروف است. این نوع سبزی به داشتن مقادیر زیادی ویتامین C معروف است و از دیرباز برای مداوای سرماخوردگی کاربرد داشته‌است.

برگ‌های آن سبزو روشن، گل‌هایش کوچک و به رنگ سفید یا قرمز ارغوانی و با عطر ملایم به طور گروهی در انتهای شاخه ظاهر می‌شود. میوه آن بیضوی به طول تقریبی۵۰ میلی‌متر و عرض چهار میلی‌متر است.

تخم شاهی دارای آلکالوئیدی به نام اسید سناپینیک و کولین اتر choline ether و یک اسانس روغنی که خاصیت ساخت استروژن را در بدن دارد می‌باشد.

تخم شاهی را اگر در آب خبس کنید موسیلاژ و لعابی ایجاد می‌کند که می‌توان به جای صمغ عربی و کتیرا از آن استفاده کرد.

شاهی گیاهی است یک ساله و خودرو که طول آن به ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر می‌رسد و به شکل نپخته، بعنوان طعم دهنده به غذا و دم‌کرده مورد استفاده قرار می‌گیرد. برگ، گل، میوه و دانه شاهی از مهم‌ترین قسمت های این گیاه بهاری هستند و به عنوان گیاه دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرند.[۲]

بیماری[ویرایش]

وجود لکه‌های سفید روی گیاه تره تیزک که نوعی قارچ است عامل بیماری این گیاه می‌باشد و توصیه می‌شود از خوردن این نوع تره تیزک‌ها خودداری کنند.[۳]

غذا[ویرایش]

شاهی به صورت خام به عنوان سبزی و به شکل سالاد و یا غذاهای مختلف مصرف می‌شود.[۴]

برداشت[ویرایش]

ماه‌های اردیبهشت و خرداد زمان برداشت این گیاه هستند که به صورت وحشی سبز می‌شود.[۵]

خواص طبی[ویرایش]

شاهی از نظر طب قدیم ایران،گرم و نستا خشک وبده و دارای خواص مهم زیر است.

۱- در طب آیورودا برای درمان ناراحتی های بعد از زایمان به کار می رود.

۲- برای پایین آوردن قند خون،یک قاشق مرباخوری تخم شاهی را در یک لیوان آب ریخته و بگذارید به مدت ۵ دقیقه بجوشد سپس آن را صاف کرده و بنوشید.

۳- برای سفید کردن پوست و برطرف کردن لکه های قهوه ای و کک و مک،جوانه شاهی را له کرده و با گلسیرین و آب مخلوط کرده و روی صورت بمالید.

۴- شاهی آنتی اکسیدان است.

۵- ادرار آور است.

۶- ضد بیماری اسکوربوت می باشد.

۷- برای تسکین ضرب دیدگی عضلات از ضماد برگ شاهی استفاده کنید.

۸-آسم را درمان می کند.

۹- بواسیر را برطرف می کند.

۱۰- برای ازدیاد شیر در مادران شیرده استفاده می وشد.

۱۱- دم کرده شاهی نیرو بخش است.

۱۲- برای تمیز کردن کبد و طحال به کار می رود.

۱۳- سنگ مثانه و کلیه را خرد می کند و از بین می برد.

۱۴- اسپرم را زیادمی کند.

۱۵- محرک و تقویت کننده نیروی جنسی در مردان و زنان است.

۱۶- هضم غذا را تسریح می کند.

۱۷- گاز و نفخ معده را از بین می برد.

۱۸- خون را تصفیه می کند.

۱۹- تخم شاهی تقویت کننده معده است.

۲۰ - تخم شاهی خلط آور و قاعده آور است.

۲۱- عروق را باز می کند بنابراین گیای مفیدی برای تقویت قلب است.

ارزش غذایی[ویرایش]

Garden cress, raw
مواد مغذی در هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس)
انرژی ۱۳۴ کیلوژول (۳۲ کیلوکالری)
کربوهیدرات‌ها ۵٫۵ g
قندها ۴٫۴ g
فیبر ۱٫۱ g
پروتئین ۲٫۶ g
ویتامین آ معادل ۳۴۶ میکروگرم (۳۸٪)
- بتاکاروتن ۴٬۱۵۰ میکروگرم (۳۸٪)
- lutein and zeaxanthin ۱۲٬۵۰۰ μg
تیامین (ویتامین B۱) ۰٫۰۸ میلی‌گرم (۶٪)
ریبوفلاوین (ویتامین B۲) ۰٫۲۶ میلی‌گرم (۱۷٪)
نیاسین (ویتامین B۳) ۱ میلی‌گرم (۷٪)
ویتامین ب۵ (B5) ۰٫۲۴۷ میلی‌گرم (۵٪)
ویتامین ب۶ ۰٫۲۴۷ میلی‌گرم (۱۹٪)
اسید فولیک (ویتامین B9) ۸۰ میکروگرم (۲۰٪)
ویتامین C ۶۹ میلی‌گرم (۱۱۵٪)
ویتامین E ۰٫۷ میلی‌گرم (۵٪)
ویتامین K ۵۴۱٫۹ میکروگرم (۵۱۶٪)
کلسیم ۸۱ میلی‌گرم (۸٪)
آهن ۱٫۳ میلی‌گرم (۱۰٪)
منیزیوم ۳۸ میلی‌گرم (۱۰٪)
منگنز ۰٫۵۵۳ میلی‌گرم (۲۸٪)
فسفر ۷۶ میلی‌گرم (۱۱٪)
پتاسیم ۶۰۶ میلی‌گرم (۱۳٪)
Link to USDA Database entry
درصدها نسبی‌اند
منبع: پایگاه اطلاعاتی مواد غذایی آمریکا

منابع[ویرایش]